Η ανηθικότητα των οικονομικών του Keynes
Η κεϋνσιανή «οικονομική θεωρία» δεν είναι απλώς εσφαλμένη. Οι αρχές της δεν βασίζονται μόνο σε πλάνες αλλά και σε ψέματα. Καμία έκπληξη, καθώς ο Κέυνς αυτοχαρακτηριζόταν ως υπέρμαχος της ανηθικότητας.
Ετικέτες: Παρεμβατισμός, Άλλες Σχολές Σκέψης, Φιλοσοφία, Keynes
Άρθρο του Γουίλιαμ Άντερσον, δημοσιευμένο στις 29/05/2025 από το Mises Institute.
Μολονότι οι Αυστριακοί οικονομολόγοι, από τον Ludwig von Mises μέχρι τον Henry Hazlitt και τον Murray Rothbard, έχουν ασχοληθεί με τις διάφορες πλάνες που διατύπωσε ο John Maynard Keynes στη Γενική Θεωρία και σε άλλα έργα του —και είναι αμέτρητες— μόνο ο Rothbard επέλεξε να ασχοληθεί με τις φιλοσοφικές/ηθικές πτυχές των απόψεων του Keynes στο βιβλίο του, Ο Άνθρωπος Keynes, και διαπιστώνει ότι αυτές οι απόψεις πράγματι επηρέασαν την οικονομική του σκέψη.
Οι οικονομολόγοι, όπως και οι περισσότεροι ακαδημαϊκοί, προτιμούν να διαχωρίζουν τις οικονομικές απόψεις κάποιου από τις απόψεις του για την θρησκεία, την ηθική και τα συναφή, πιστεύοντας ότι οι δεύτερες δεν είναι σχετικές με την αξιολόγηση των πρώτων. Επιπλέον, πολλοί κρατιστές και σοσιαλιστές υπήρξαν επίσης ιδιαίτερα ηθικοί Χριστιανοί, όπως ο Ρόναλντ Σάιντερ, ο οποίος έγραψε το Πλούσιοι Χριστιανοί σε μια Εποχή Πείνας, και ο Γουίλφρεντ Γουέλοκ, ο οποίος επιζητούσε έναν Χριστιανικό Κομμουνισμό.
(Πράγματι, πολλοί Χριστιανοί, όπως ο Τζιμ Γουόλις , έχουν υιοθετήσει ορθόδοξες θεολογικές απόψεις, αλλά ταυτόχρονα έχουν υποστηρίξει άκριτα πολλές κομμουνιστικές επαναστάσεις του 20ού αιώνα, παρά το γεγονός ότι ο κομμουνισμός βασιζόταν στον αθεϊσμό και ότι οι οπαδοί του δολοφόνησαν εκατομμύρια ανθρώπους στο όνομα της «υπηρεσίας του λαού». Έχω ασχοληθεί με ανθρώπους αυτών των πεποιθήσεων και σε άλλα κείμενα.)
Ωστόσο, τόσο ο Rothbard όσο και ο Hunter Lewis—συγγραφέας του βιβλίου «Where Keynes Went Wrong» —υποδεικνύουν ότι οι απόψεις κατά της αποταμίευσης και υπέρ των αλόγιστων δαπανών που κυριαρχούν στην Γενική Θεωρία έχουν τις ρίζες τους στις ηθικές κοσμοθεωρίες που είχε ο Keynes. Ο Rothbard σημειώνει ότι μία από τις κινητήριες δυνάμεις στην οικονομική κοσμοθεωρία του Keynes ήταν,
...το βαθύ μίσος και η περιφρόνησή του για τις αξίες και τις αρετές της αστικής τάξης, για την συμβατική ηθική, για την αποταμίευση και την λιτότητα, και για τους βασικούς θεσμούς της οικογενειακής ζωής.
Εξετάζοντας τις σχέσεις του Keynes με την περιβόητη Λέσχη των Αποστόλων κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, ο Ρόθμπαρντ γράφει :
Δύο βασικές συμπεριφορές κυριαρχούσαν σε αυτήν την ερμητική ομάδα υπό την αιγίδα του Keynes και του (Giles Lytton) Strachey. Η πρώτη ήταν η κυρίαρχη πίστη τους στη σημασία της προσωπικής αγάπης και της φιλίας, ενώ περιφρονούσαν οποιουσδήποτε γενικούς κανόνες ή αρχές που θα μπορούσαν να περιορίσουν το εγώ τους· και η δεύτερη, η εχθρότητα και η περιφρόνησή τους για τις αξίες και την ηθική της μεσαίας τάξης. Η αντιπαράθεση των Αποστόλων με τις αστικές αξίες περιελάμβανε επαίνους για την αισθητική της πρωτοπορίας, θεωρώντας την ομοφυλοφιλία ηθικά ανώτερη (με την αμφιφυλοφιλία στην μακράν δεύτερη θέση) και μίσος για παραδοσιακές οικογενειακές αξίες όπως η εξοικονόμηση ή οποιαδήποτε έμφαση στο μέλλον ή τον μακροπρόθεσμο ορίζοντα, σε σύγκριση με το παρόν. («Μακροπρόθεσμα», όπως θα το απέδιδε αργότερα ο Keynes στη διάσημη φράση του, «είμαστε όλοι νεκροί»).
Πράγματι, ο Keynes καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας του υποτιμούσε οτιδήποτε συνδεόταν με χαμηλές (ή μακροπρόθεσμες) χρονικές προτιμήσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη δημιουργία του αποταμιευτικού αποθέματος που βοηθά στην τροφοδότηση της κεφαλαιακής ανάπτυξης. Ταυτόχρονα, ο Keynes και οι οπαδοί του αρνούνταν ότι οι κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς ίσχυαν καν για αυτούς, όπως έγραψε ο Κέινς (τόμος 10, σελ. 446-447) το 1938. Όπως καταγράφει ο Ρόθμπαρντ :
Αποκηρύξαμε πλήρως την προσωπική μας υποχρέωση να υπακούμε σε γενικούς κανόνες. Διεκδικήσαμε το δικαίωμα να κρίνουμε κάθε μεμονωμένη περίπτωση με βάση την αξία της και τη σοφία να το κάνουμε αυτό με επιτυχία. Αυτό ήταν ένα πολύ σημαντικό μέρος της πίστης μας, που υποστηρίχθηκε βίαια και επιθετικά, και για τον έξω κόσμο ήταν το πιο προφανές και επικίνδυνο χαρακτηριστικό μας. Αποκηρύξαμε εντελώς τα χρηστά ήθη, τις συμβάσεις και την παραδοσιακή σοφία. Ήμασταν, δηλαδή, με την αυστηρή έννοια του όρου, ανήθικοι.
Όπως υποστήριξε ο Mises, η οικονομική θεωρία είναι, ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι, απαλλαγμένη από αξίες ή, όπως έγραψε ο Mises στα γερμανικά, Wertfreiheit. Ωστόσο, ο Hans-Hermann Hoppe, υποστηρικτής του Mises, έχει γράψει ότι η αποταμίευση και η διατήρηση χαμηλών χρονικών προτιμήσεων είναι σημαντικές, όχι μόνο για την οικοδόμηση της κεφαλαιακής δομής σε μια οικονομία, αλλά και για την ανάπτυξη του ίδιου του πολιτισμού. Η χρονική προτίμηση έχει τη θέση της στην εξήγηση του φαινομένου του τόκου, το οποίο βασίζεται στην ανάλυση χωρίς αξιολογικές κρίσεις, ενώ το υπόδειγμα των χαμηλών χρονικών προτιμήσεων απαιτεί επίσης μια κοσμοθεωρία που βασίζεται στην ικανότητα και την επιθυμία να αναβληθεί κάποια τρέχουσα κατανάλωση αγαθών και να αποταμιευτεί, ώστε να μπορεί κανείς να καταναλώνει ακόμη περισσότερο στο μέλλον.
Βεβαίως, μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι η ικανότητα αναβολής της ικανοποίησης είναι σημάδι ωριμότητας, η οποία συμβάλλει επίσης στην προώθηση της κοινωνικής συνεργασίας που απαιτείται σε μια προηγμένη οικονομία. Αυτή η σκέψη βρισκόταν στην καρδιά της οικονομικής σκέψης πριν από τη δεκαετία του 1930. Ωστόσο, για τον Keynes, μια τέτοια σκέψη έμοιαζε με ηθογραφικό θεατρικό έργο στο οποίο οι χαρακτήρες έπρεπε να επιδοθούν στην αυταπάρνηση, ενώ, στην πραγματικότητα, η απόλαυση ήταν το κλειδί για τον πλούτο και την ευτυχία. Μάλιστα, έγραψε στο Redbook το 1934 ότι μια χώρα «προφανώς» θα μπορούσε να ξοδέψει χρήματα για να φτάσει σε μια οικονομική ανάκαμψη (τόμος 21, σελ. 334).
Παρά την υποτιθέμενη εκλέπτυνση που ενυπάρχει στην κεϋνσιανή ανάλυση, αυτή βασίζεται σε μια κοσμοθεωρία που προωθεί βραχυπρόθεσμες ή υψηλές χρονικές προτιμήσεις, μια οικονομική εκδοχή του «ό,τι φάμε κι ό,τι πιούμε». Επιπλέον, ο Paul Krugman - ένας σύγχρονος οπαδός του Keynes - έχει γράψει ότι η Αυστριακή Θεωρία περί Οικονομικού Κύκλου (ABCT) δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια αδιάφορη άποψη του κόσμου στην οποία οι λεγόμενες οικονομικές καλές εποχές πρέπει πάντα (άσκοπα) να ακολουθούνται από περιόδους ύφεσης. Αποκαλώντας λανθασμένα την ABCT «τη Θεωρία του Hangover», ο Krugman γράφει:
Η θεωρία του hangover είναι διεστραμμένα σαγηνευτική - όχι επειδή προσφέρει μια εύκολη διέξοδο, αλλά επειδή δεν την προσφέρει. Μετατρέπει τις διακυμάνσεις στα διαγράμματά μας σε ένα ηθικό παιχνίδι, μια ιστορία αλαζονείας και πτώσης. Και προσφέρει στους οπαδούς της την ιδιαίτερη ευχαρίστηση να δίνουν επώδυνες συμβουλές με καθαρή την συνείδησή τους, σίγουροι ότι δεν είναι άκαρδοι, αλλά ότι απλώς δείχνουν μια σκληρή αγάπη. Όσο ισχυρές κι αν είναι αυτές οι σαγηνεύσεις, πρέπει να αντισταθούμε - γιατί η θεωρία του hangover είναι καταστροφικά λανθασμένη. Οι υφέσεις δεν είναι οι απαραίτητες συνέπειες των οικονομικών ανθίσεων. Μπορούν και πρέπει να καταπολεμούνται, όχι με λιτότητα αλλά με γαλαντομία- με πολιτικές που ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να ξοδεύουν περισσότερα, όχι λιγότερα.
Αυτό δεν υπονοεί ότι οι καταναλωτικές δαπάνες είναι ανήθικες ή ότι μόνο οι ενάρετοι άνθρωποι εξοικονομούν χρήματα. Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτού που θεωρούμε «ηθική» συμπεριφορά περιλαμβάνει την ικανότητα να αναβάλλει κανείς τουλάχιστον ένα τμήμα της ικανοποίησής του και να μπορεί να περιμένει. Η χριστιανική θρησκεία τονίζει ότι μια τέτοια συμπεριφορά είναι ηθική, όπως το κάνουν και άλλες θρησκείες. Πράγματι, αυτή ακριβώς η πτυχή πολλών θρησκειών συγκρούστηκε με την άποψη του Keynes ότι κάποιος πρέπει να μπορεί να κάνει ό,τι θέλει χωρίς περιορισμούς. Ο Rothbard γράφει :
Ωστόσο, πολλές άλλες πτυχές της καριέρας και της σκέψης του επιβεβαιώνουν την δια βίου ανηθικότητα και την περιφρόνηση του Keynes για την αστική τάξη. Επιπλέον, στην πραγματεία του το 1938, που εκπόνησε σε ηλικία 55 ετών, ο Keynes επιβεβαίωσε τη συνεχή προσήλωσή του στις πρώιμες απόψεις του, δηλώνοντας ότι η ανηθικότητα «εξακολουθεί να είναι η θρησκεία μου κάτω από την επιφάνεια... Παραμένω -και θα παραμείνω πάντα- ανηθικιστής» (Harrod 1951, σελ. 76–81· Skidelsky 1983, σελ. 145–46· Welch 1986, σελ. 43).
Στην ενήλικη ζωή του, ο Keynes έγινε μέλος αυτού που ονομαζόταν Bloomsbury Group. Όπως και οι Απόστολοι του Κέιμπριτζ, τα μέλη της απέφευγαν την παραδοσιακή ηθική και άλλες βικτωριανές αξίες, ειδικά στον τομέα του σεξ.
Γράφει ο Rothbard:
Οι αξίες και οι συμπεριφορές του Bloomsbury ήταν παρόμοιες με εκείνες των Αποστόλων του Cambridge, αν και με μια πιο καλλιτεχνική χροιά. Με μεγάλη έμφαση στην εξέγερση κατά των βικτωριανών αξιών, δεν είναι περίεργο που ο Maynard Keynes ήταν ένα διακεκριμένο μέλος του Bloomsbury. Μια ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην επιδίωξη της πρωτοποριακής και φορμαλιστικής τέχνης - που προωθούσε ο κριτικός τέχνης και Απόστολος του Cambridge, Roger Fry, ο οποίος αργότερα επέστρεψε στο Cambridge ως καθηγητής Τέχνης. Η Virginia Woolf θα γινόταν μια εξέχουσα εκπρόσωπος της φορμαλιστικής μυθοπλασίας. Και όλοι τους ακολούθησαν ενεργά έναν τρόπο ζωής αχαλίνωτης αμφιφυλοφιλίας, όπως αποκαλύφθηκε στη βιογραφία του Strachey από τον Michael Holroyd (1967).
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μόνο και μόνο επειδή ο Keynes απολάμβανε αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ανήθικη συμπεριφορά, δεν σημαίνει ότι οι οικονομικές του ιδέες ήταν ανήθικες. Άλλωστε, έχω γνωρίσει ορισμένους οικονομολόγους της ελεύθερης αγοράς που δεν έχουν ζήσει υποδειγματική ζωή έξω από τις πανεπιστημιακές τους αίθουσες. Και όπως σημείωσα νωρίτερα, έχω γνωρίσει ορισμένους σοσιαλιστές που σίγουρα θα ήταν καλοί γείτονες.
Γιατί, λοιπόν, να ισχυριζόμαστε ότι η κεϋνσιανή οικονομική θεωρία είναι ανήθικη; Αυτό συμβαίνει επειδή οι κεϋνσιανοί οικονομολόγοι ισχυρίζονται ότι δημιουργώντας νέο χρήμα και αυξάνοντας τις δαπάνες, η κυβέρνηση μπορεί να δημιουργήσει νέο πλούτο που θα τονώσει την οικονομική ανάπτυξη. Αυτό είναι ψέμα, τελεία και παύλα. Όπως έχει σημειώσει ο Murray Rothbard, η δημιουργία νέου χρήματος, ο δανεισμός και οι δαπάνες απλώς μεταφέρουν πλούτο από εκείνους που είναι σε σειρά για να λάβουν το νέο χρήμα από εκείνους που θα το λάβουν πολύ αργότερα. Σαν να μην ήταν αυτό αρκετό, οι παραλήπτες του νέου χρήματος είναι γενικά πλουσιότεροι από τους ανθρώπους από τους οποίους έχει μεταφερθεί ο πλούτος. Αυτό συμβαίνει επειδή οι πρώτοι στη σειρά για νέο χρήμα βλέπουν αύξηση στα εισοδήματά τους, αλλά πληρώνουν για αγαθά στις τρέχουσες τιμές.
Ωστόσο, καθώς το νέο χρήμα διακινείται στην οικονομία, οι τιμές αυξάνονται, επομένως όσοι βρίσκονται πίσω, στην «γαλαρία της αγοράς» θα πληρώσουν τις υψηλότερες τιμές, αλλά δεν θα δουν την ίδια αύξηση στα δικά τους εισοδήματα. Εδώ λαμβάνουν χώρα οι μεταφορές πλούτου και δεν υπάρχει τίποτα το μυστηριώδες σε αυτό. Η οικονομία μπορεί να φαίνεται ότι «τονώνεται», αλλά ο πληθωρισμός στην πραγματικότητα υπονομεύει την οικονομία.
Δεδομένης της αλαζονείας του Keynes και της περιφρόνησής του για τους αποταμιευτές και τη βρετανική αστική τάξη γενικότερα, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι θα υποστήριζε ένα οικονομικό σύστημα βασισμένο στην απάτη. Επιπλέον, δεδομένου ότι οι απόψεις του Keynes αντικατοπτρίζουν εκείνες των αμερικανικών, βρετανικών και ευρωπαϊκών ελίτ, κανείς δεν πρέπει να εκπλήσσεται που αυτές υποστηρίζουν τους κεϋνσιανούς σχεδιασμούς. Οι «ανηθικιστές», όπως θα περίμενε κανείς, θα υποστηρίξουν την ανήθικη οικονομία.
[Πηγή άρθρου: The Immorality of Keynesian Economics]
