Δεξιά κι αριστερά. Τι σημαίνουν στ' αλήθεια;
Η αυθεντική δεξιά υποστηρίζει τον περιορισμό του κράτους. Όταν φτάνει στο λογικό της άκρο γίνεται αναρχοκαπιταλισμός. Φασισμός κομμουνισμός και ναζισμός βρίσκονται στα αριστερά του πολιτικού φάσματος.
Ετικέτες: Πολιτική θεωρία, Σοσιαλισμός
6/1/2026 • Πρζέμισλαβ Σβάιτσα
Το βιβλίο Omnipotent Government (Παντοδύναμη Κυβέρνηση) του Λούντβιχ φον Μίζες δεν όξυνε απλώς το μυαλό μου· έδωσε φωνή σε μια εμπειρία που είχα ζήσει. Για όσους μεγάλωσαν υπό τον σοσιαλισμό, η θεωρία δεν είναι ποτέ κάτι αφηρημένο· είναι μνήμη. Είναι οι ουρές στα συσσίτια, ο φόβος, η στασιμότητα και η χαμηλόφωνη ταπείνωση του να σου λένε -ξανά και ξανά- ότι η ίδια η πραγματικότητα είναι λάθος. Ο Μίζες έκανε κάτι σπάνιο: αντιμετώπισε την πραγματικότητα χωρίς να απολογείται και, με αυτόν τον τρόπο, αποκάλυψε τη μεγάλη πολιτική απάτη του εικοστού αιώνα - μια απάτη που παραμένει ζωντανή.
Πολύ πριν η σοβιετική προπαγάνδα μετονομάσει κυνικά τους Ναζί σε «αστούς» και πολύ πριν οι σύγχρονοι ακαδημαϊκοί τους χαρακτηρίσουν ασυλλόγιστα ως «ακροδεξιούς», ο Mises διέλυσε τον Εθνικοσοσιαλισμό με κλινική ακρίβεια. Απέδειξε ότι ο ναζισμός δεν ήταν μια απόκλιση από τον σοσιαλισμό, αλλά μια από τις πιο λογικές εκφάνσεις του. Ο κεντρικός σχεδιασμός, η υπεροχή του κράτους, η κατάσχεση των μέσων παραγωγής και η διοικητική τρομοκρατία κατά των ιδιωτών δεν ήταν κάποια τυχαία χαρακτηριστικά του Τρίτου Ράιχ, ήταν τα θεμέλιά του. Μέχρι σήμερα, κανένας σοβαρός μελετητής δεν έχει αντικρούσει τα επιχειρήματα του Mises, απλώς τα έχει αποφύγει.
Το να αποκαλείς «ακροδεξιό» το NSDAP (το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα) δεν είναι ανάλυση. Είναι μια επίκληση στην άγνοια. Η υπεράσπιση αυτής της ετικέτας επειδή «πολλοί άνθρωποι το πιστεύουν» είναι μια τυπική περίπτωση επίκλησης στην δημοτικότητα. Τίποτε από τα δύο δεν ταιριάζει στην ακαδημαϊκή έρευνα. Η αλήθεια δεν είναι δημοκρατική. Η πραγματικότητα δεν ενδιαφέρεται για το πόσα χέρια υψώνονται υπέρ ενός ψέματος.
Ο Mises αντίκρισε τα γεγονότα. Οι επικριτές του -τότε και τώρα- καταφεύγουν στην σημασιολογική ομίχλη και την ιδεολογική γυμναστική. Όταν τα γεγονότα γίνονται άβολα, επινοούνται νέα διαγράμματα. Έτσι γεννήθηκε η «θεωρία του πετάλου», ο πρωτόγονος πρόγονος της πολιτικής πυξίδας: μια απεγνωσμένη προσπάθεια να ισοπεδωθεί ένας απλός άξονας -από την τυραννία στην ελευθερία- σε ένα επίπεδο που συσκοτίζει την ευθύνη. Ο Jean-Pierre Faye ήθελε την επιστήμη με το μέρος του, ενώ ήταν προσκολλημένος στο δόγμα ότι ο φασισμός και ο ναζισμός πρέπει να είναι «ακροδεξιοί». Η πραγματικότητα αρνήθηκε να συνεργαστεί, οπότε κατέφυγε στην θεωρητικολογία. Ο στόχος του δεν ήταν ποτέ η σαφήνεια. Ήταν η διαφυγή.
Ο σοσιαλισμός, ο φασισμός και ο ναζισμός δεν είναι αντίθετα. Είναι παραλλαγές του ίδιου δόγματος: του παντοδύναμου κράτους. Διαφέρουν μόνο στην αισθητική και τη ρητορική, όχι στην ουσία. Κάθε ένας τους απαιτεί τον απόλυτο έλεγχο. Κάθε ένας τους υποτάσσει το άτομο σε μια αφηρημένη συλλογικότητα. Κάθε ένας τους καταρρέει κάτω από το ίδιο άλυτο πρόβλημα - το πρόβλημα του οικονομικού υπολογισμού - το οποίο εγγυάται, όχι την αρμονία, αλλά έναν αέναο εσωτερικό πόλεμο. Χωρίς ορθολογικά μέσα για την κατανομή των πόρων, οι σοσιαλιστές δεν μπορούν παρά μόνο να πολεμούν ο ένας τον άλλον. Γι’ αυτό η σύγχρονη αριστερά είναι τόσο δογματική και τόσο εχθρική προς την ανεξάρτητη σκέψη. Όταν η λογική αποτυγχάνει, η επιβολή παίρνει τη θέση της.
Σκεφτείτε τον αναρχοσυνδικαλισμό και τον αναρχοκομμουνισμό, ιδεολογίες που καταρρέουν τη στιγμή που θα τις εξετάσει κάποιος. Μια κοινωνία που αρνείται την ιεραρχία, ενώ απαιτεί την καθολική συμμόρφωση, πρέπει με κάποιο τρόπο να επιβάλει την υπακοή. Ποιος αποφασίζει; Με ποιον μηχανισμό; Πώς αποτρέπεται η παρασιτική συμπεριφορά; Η άρνηση να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα δεν είναι ριζοσπαστισμός· είναι διανοητική τεμπελιά.
Η τραγική ειρωνεία είναι αδιαμφισβήτητη. Αριστεροί ακτιβιστές κραυγάζουν «οι εργάτες να κατέχουν τα μέσα παραγωγής», ωστόσο αυτό δεν έχει συμβεί ποτέ υπό τον σοσιαλισμό - ούτε μία φορά. Όταν ο σοσιαλισμός αποκτά την εξουσία, οι εργάτες δεν κερδίζουν τίποτα. Οι κρατικές ελίτ κερδίζουν τα πάντα.
Αντίθετα, οι γνήσιοι συνεταιρισμοί που ανήκουν σε εργάτες αναδύονται υπό συνθήκες εξαιρετικά ελεύθερης αγοράς. Η πόλη μου προσφέρει ένα σαφές παράδειγμα: Ο συναιτερισμός Σπόλεμ Κίελτσε - ιδρύθηκε όταν όλη η οικονομική ρύθμιση της Πολωνίας χωρούσε σε δέκα σελίδες. Η ευημερία ήταν επακόλουθο της ελευθερίας. Σήμερα, κάτω από την ασφυκτική μπότα της σοσιαλιστικής γραφειοκρατίας της ΕΕ, δεν σχηματίζονται τέτοιοι συνεταιρισμοί. Η ρύθμιση δεν ενδυναμώνει τους εργάτες, στραγγαλίζει την πρωτοβουλία.
Η Αργεντινή (σ.σ. πριν τον Μιλέι) αποτελεί μια ζωντανή προειδοποίηση. Δεκαετίες σοσιαλιστικής καταστροφής οδήγησαν στην μείωση των επενδύσεων, καθώς η οικονομία βυθίστηκε σε παρακμή. Τώρα, με τον πληθωρισμό τελικά να συγκρατείται, οι επενδύσεις είναι και πάλι ορθολογικές -και απαραίτητες- όχι ως φιλανθρωπία, αλλά ως αναγνώριση ότι η ευημερία έπεται της σταθερότητας, όχι της ιδεολογίας. Οι άνθρωποι δεν φεύγουν από τις ελεύθερες αγορές· δραπετεύουν από τη σοσιαλιστική καταστροφή.
Ο εθνικοσοσιαλισμός/ναζισμός ήταν «εθνικός» μόνο με την έννοια ότι τα άλλα έθνη αναγκάζονταν να επιδοτήσουν την γερμανική άνεση υπό την απειλή των όπλων. Ο εθνικισμός δεν ήταν ποτέ το πρόβλημα, ο σοσιαλισμός ήταν - και παραμένει το πρόβλημα.
Οι Ναζί κατέσχεσαν τα μέσα παραγωγής μέσω διοικητικών προστίμων, που επιβλήθηκαν χωρίς δικαστήρια, σκόπιμα μεθοδευμένα για να χρεοκοπήσουν οι ιδιοκτήτες και να εθνικοποιήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Αυτό δεν αποτελεί κάποια μακρινή ιστορία, αλλά ένα ιστορικό προηγούμενο. Η προσπάθεια της ΕΕ να συντρίψει την πλατφόρμα Χ (πρώην Twitter) μέσω τιμωρητικών ρυθμίσεων ακολουθεί την ίδια λογική, διαφέροντας μόνο ως προς την ονομασία.
Η δεξιά πτέρυγα, με την αληθινή της έννοια, υποστηρίζει την αναγνώριση της πραγματικότητας και τον περιορισμό της εξουσίας. Όταν φτάσει στα άκρα της, μετατρέπεται σε αναρχοκαπιταλισμό - μια τάξη πραγμάτων που βασίζεται στην αρχή της μη επιθετικότητα ς. Αυτό ακριβώς σημαίνει στην πραγματικότητα η «ακροδεξιά»: όχι τον απόλυτο έλεγχο, αλλά τον ριζοσπαστικό περιορισμό του κράτους.
Οι αληθινές τυραννίες - ο κομμουνισμός, ο σοσιαλισμός, ο φασισμός, ο ναζισμός - βρίσκονται ενωμένες στο αντίθετο άκρο του άξονα, όπου το κράτος διεκδικεί την εξουσία σε κάθε πτυχή της ζωής, μέχρι και στο αν μπορείς να εκφράσεις την αγάπη σου για τη χώρα σου υψώνοντας μια σημαία.
Η γενική συναίνεση δεν σημαίνει τίποτα για το θέμα μας εδώ. Από επιστημονικής άποψης, η δημοτικότητα είναι άσχετη. Τα επιχειρήματα ισχύουν ή καταρρίπτονται με βάση τη λογική τους, όχι με βάση το πόσο δυνατά χειροκροτούνται. Οι ψευδείς υποθέσεις επιβιώνουν μόνο μέχρι να παρέμβει η πραγματικότητα — και αυτό συμβαίνει πάντα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δύο συστήματα πεποιθήσεων ανταγωνίζονται πλέον για την πίστη των ανθρώπων. Ο Χριστιανισμός απαιτεί την προσωπική ευθύνη, την ηθική πειθαρχία και την ταπεινότητα ενώπιον της αντικειμενικής αλήθειας. Ο σοσιαλισμός απαιτεί την ιδεολογική υποταγή και την υπακοή στην εξουσία. Ο μεν συντηρεί τους πολιτισμούς· ο δε τους αναλώνει. Όταν τον μετρήσει κανείς με βάση την ασφάλεια, τη συνέχεια και την ιστορική επιβίωση, ο Χριστιανισμός έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ανώτερος από την λατρεία του σοσιαλισμού και τα ιδεολογικά του ξαδέρφια.
Ένα επιχείρημα που πηγάζει από την άγνοια, ενισχυμένο από την Εγελιανή διαλεκτική και την άρνηση της αντικειμενικής πραγματικότητας, δεν θα επικρατήσει. Η πραγματικότητα δεν κάμπτεται. Η σημαία της ελευθερίας θα συνεχίσει να κυματίζει επειδή η αλήθεια, όπως και η ελευθερία, αντέχει στον χρόνο.
[Πηγή άρθρου: Right and Left: What Do They Really Mean?]
