Η Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει πλέον με τη Σοβιετική Ένωση
Σύμφωνα με κάποια αποχαρακτηρισμένα σοβιετικά αρχεία, οι εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ ΕΕ και ΕΣΣΔ δεν είναι απλώς συμπτώσεις.
Ετικέτες: Αποκέντρωση και Απόσχιση, Ευρώπη, Φιλελευθερισμός, Πολιτική
11/2/2026 • Άρθρο του Finn Andreen
Λαμβάνοντας υπόψη την πρόσφατη ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαίνεται σκόπιμο να εξετάσουμε ένα meme που κυκλοφορεί εδώ και αρκετό καιρό, δηλαδή το «EUSSR». Το υπονοούμενο είναι, φυσικά, ότι η ΕΕ αρχίζει να μοιάζει με τη Σοβιετική Ένωση. Αν και αυτό μπορεί να ακούγεται σαν κακόγουστο αστείο εκ πρώτης όψεως, στην πραγματικότητα υπάρχουν πολλά κοινά σημεία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Σοβιετικής Ένωσης, και η κεντρικά σχεδιασμένη κατεύθυνση της ΕΕ - όπως το σχέδιο Λέτα και το σχέδιο Ντράγκι - θα αυξήσει περαιτέρω τις ομοιότητες.
Οι σοβιετικές ρίζες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης
Στις αρχές του 2025, ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, προειδοποίησε τους Ευρωπαίους για «παλιά, εδραιωμένα συμφέροντα» που κρύβονται πίσω από άσχημες λέξεις της σοβιετικής εποχής, όπως «παραπληροφόρηση» και «αποπληροφόρηση». Αν και πρόκειται σαφώς για μια περίπτωση τύπου «βγάλε τη σκούφια σου και βάρα με», αναμφίβολα υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτή την προειδοποίηση, καθώς η ΕΕ σφίγγει όλο και περισσότερο τα λουριά στην ελευθερία του λόγου (π.χ., μέσω του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και πιο πρόσφατα με την πιθανή απαγόρευση των κοινωνικών δικτύων για τα παιδιά).
Στη συνέχεια, λίγους μήνες αργότερα, κατά την επίσκεψή του στη Μολδαβία, ο Πρόεδρος Μακρόν τόνισε ότι «η ΕΕ δεν είναι σε καμία περίπτωση η Σοβιετική Ένωση». Αυτό το σχόλιο δεν προέκυψε από το πουθενά: μια τόσο αξιοσημείωτη και περιττή άρνηση από τον Γάλλο πρόεδρο είναι γεμάτη νόημα, σε μια εποχή που το meme «EUSSR» γίνεται όλο και πιο δημοφιλές. Στην πραγματικότητα, η σύγκριση μεταξύ ΕΕ και ΕΣΣΔ δεν είναι αδικαιολόγητη. Είναι αλήθεια ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ πλουσιότερη και πιο καπιταλιστική από ό,τι ήταν ποτέ η Σοβιετική Ένωση. Αλλά πολιτικά, υπάρχουν παραλληλισμοί, γι’ αυτό και το ακρωνύμιο EUSSR χρησιμοποιείται τόσο συχνά για να περιγράψει την αναποτελεσματική, διεφθαρμένη και συγκεντρωτική διοίκηση της ΕΕ.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί, ωστόσο, ότι αυτές οι ομοιότητες δεν είναι απλώς συμπτώσεις. Στο βιβλίο EUSSR: The Soviet Roots of European Integration (2004), οι συγγραφείς V. Bukovsky και P. Stroilov αποκάλυψαν, με αποχαρακτηρισμένα αρχεία της Μόσχας, «τις μυστικές συζητήσεις μεταξύ ηγετών της Δύσης και της Σοβιετικής Ένωσης, που σχεδίαζαν να δημιουργήσουν ένα κολλεκτιβιστικό (σοσιαλιστικό) κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Μια κορυφαία προτεραιότητα για την ΕΣΣΔ, προκειμένου να αντιμετωπίσει την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη, ήταν να προσπαθήσει να φέρει τη Δυτική Ευρώπη -μέσω μιας ενισχυμένης ΕΕ- πιο κοντά σε ένα μεταρρυθμισμένο σοβιετικό μοντέλο. Η σοβιετική ηγεσία υπό τον M. Gorbachev εισήγαγε τη σοσιαλιστική έννοια ενός «Κοινού Ευρωπαϊκού Σπιτιού», το οποίο θα περιλάμβανε τη Δυτική Ευρώπη, τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας και, φυσικά, μια μεταρρυθμισμένη ΕΣΣΔ.
Το φυλλάδιο δείχνει ότι την ιδέα αυτή την είχαν ασπαστεί πλήρως πολλοί δυτικοευρωπαίοι σοσιαλιστές ηγέτες εκείνη την εποχή, όπως ο πρόεδρος Φ. Μιτεράν της Γαλλίας και ο πρωθυπουργός Φ. Γκονζάλες της Ισπανίας, οι οποίοι συζήτησαν το θέμα απευθείας με τον Μ. Γκορμπατσόφ στη Μόσχα. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τόσο ο Μιτεράν όσο και ο Γκονζάλες υποστήριξαν σθεναρά την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση εις βάρος των εθνών-κρατών. Δεν ήταν μόνο υποστηρικτές της Συνθήκης του Μάαστριχτ (που υπογράφηκε το 1992), αλλά και δύο από τους πιο σημαντικούς αρχιτέκτονες και υποστηρικτές της, εντός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Σε συνάντηση με τον Ισπανό υπουργό Εξωτερικών Ορντόνιες στις 3 Μαρτίου 1989, ο Γκορμπατσόφ δήλωσε: «Μέσω της περεστρόικα μας, μέσω των νέων ιδεών που έφεραν οι σοσιαλιστές της Δυτικής Ευρώπης, δεν απομακρυνόμαστε ο ένας από τον άλλον, κάνουμε το αντίθετο» .
Η ιδέα ήταν ότι η πολιτική και οικονομική «αναδιάρθρωση» της Σοβιετικής Ένωσης, που είχε ως στόχο να σταματήσει την παρακμή της, θα ευθυγραμμιζόταν οικονομικά και ιδεολογικά με τη μελλοντική ΕΕ. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό το πλαίσιο, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση θυμίζει την ύστερη Σοβιετική Ένωση από πολλές απόψεις. Όπως έγραψαν οι συγγραφείς:
«Για όποιον είναι έστω και στο ελάχιστο εξοικειωμένος με το σοβιετικό σύστημα, η ομοιότητά του με τις αναπτυσσόμενες δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), με τη φιλοσοφία διακυβέρνησής της και το «δημοκρατικό έλλειμμα», η ενδημική διαφθορά και η γραφειοκρατική ανικανότητά του είναι εντυπωσιακή».
Προς το κολλεκτιβιστικό κράτος της ΕΕ
Η «Ευρωπαϊκή Ένωση» απαρτίζεται από την τεχνοκρατική διοίκηση με κέντρο τις Βρυξέλλες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Συμβούλιο) και το Στρασβούργο (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), και από ημι-ανεξάρτητα εθνικά κράτη, συνδεδεμένα σε μια συμβιωτική σχέση ισχύος, συμπεριλαμβανομένης της σταθερότητας του νομίσματος από την ΕΚΤ και της αναδιανομής μεταξύ κρατών, περιφερειών και τομέων. Στο ίδιο πνεύμα, η ΕΣΣΔ αποτελείτο από τον διοικητικό μηχανισμό με κέντρο τη Μόσχα (Συμβούλιο Υπουργών, Γκοσπλάν, Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ ) μαζί με ονομαστικά κυρίαρχες Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, που περιελάμβαναν την κατανομή των πιστώσεων από την Gosplan και την αναδιανομή μεταξύ δημοκρατιών, αυτόνομων περιοχών και βιομηχανικών τομέων.
Οι πολιτικές και διοικητικές ομοιότητες μεταξύ της ΕΕ και της ΕΣΣΔ είναι πράγματι εντυπωσιακές, και ακόμη περισσότερο σήμερα. Από οικονομικής άποψης, η Ευρώπη επιδίδεται επίσης σε υπερβολικό σχεδιασμό από το κέντρο, σε σχέση με ό,τι χρειάζονται οι υγιείς κοινωνίες. Αν και διαθέτει πολύ μεγαλύτερο ιδιωτικό τομέα από ό,τι είχε η Σοβιετική Ένωση, το αυξανόμενο μέγεθος του δημόσιου τομέα της ΕΕ, τα μη βιώσιμα κρατικά χρέη και η αφόρητη δημοσιονομική πίεση σαφώς επιβαρύνουν τις ευρωπαϊκές οικονομίες με τρόπους που θυμίζουν έντονα τη στασιμότητα της ύστερης ΕΣΣΔ.
Η ΕΕ ακολουθεί τα βήματα της Σοβιετικής Ένωσης, δίνοντας προτεραιότητα στην πολιτική ιδεολογία και τον ρυθμιστικό έλεγχο, αντί για τις ελεύθερες αγορές και το laissez-faire. Η ενεργειακή πολιτική της ΕΕ είναι ένα καλό παράδειγμα: υπάρχει ένας σχεδόν σεκταριστικός ζήλος σε αυτήν («η επιστήμη έχει αποφανθεί!»), απαιτώντας «μηδενικές εκπομπές άνθρακα», (net zero) ενώ αγνοεί την επιστήμη, τον ανταγωνισμό και το κόστος, σε συνδυασμό με μια βαθιά ριζωμένη αντιπάθεια για τη Ρωσία. Καθώς οι Βρυξέλλες δέχονται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις, αποσυνδέονται επίσης όλο και περισσότερο από τους οικονομικούς νόμους και την κοινωνική πραγματικότητα, όπως ακριβώς και η σοβιετική ηγεσία.
Η Ευρώπη αρχίζει να υποφέρει από την ίδια ασθένεια του συγκεντρωτισμού, όπως η Σοβιετική Ένωση· με το κέντρο να είναι πολύ ανίκανο και πολύ αδιάφορο για να εκπροσωπήσει και να υπερασπιστεί πραγματικά τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών λαών. Πράγματι, η πολιτική αρχιτεκτονική της ΕΕ φαίνεται να κινείται προς την οργανωτική αντίληψη της ΕΣΣΔ για τον (λενινιστικό) «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό».
Όπως γράφει ο Alberto Mingardi, Διευθυντής του Ινστιτούτου Μπρούνο Λεόνι :
Η προσπάθεια μεταφοράς ολοένα και μεγαλύτερης κυριαρχίας από τα διαφορετικά κράτη μέλη στις Βρυξέλλες μετατρέπει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε ένα αναποτελεσματικό, συγκεντρωτικό κατασκεύασμα έθνους-κράτους.
Ως εκ τούτου, η ΕΕ έχει λόγο να αναπτύσσεται μέσα από τις κρίσεις και χάρη στις κρίσεις: όποιο και αν είναι το πρόβλημα ή το ζήτημα, αυτό θα μπορούσε να ενθαρρύνει την περικοπή ενός τμήματος της εθνικής κυριαρχίας και την παραπομπή του σε υψηλότερο επίπεδο.
Ο Mingardi υπαινίσσεται το γεγονός ότι κάποιες εξωτερικές αιτίες παρουσιάζονται ψευδώς ως ένοχοι για την τρέχουσα δύσκολη θέση της ΕΕ, όπως ακριβώς η Σοβιετική Ένωση προσπάθησε να αποδώσει την αποσύνθεσή της στο «Παγκόσμιο Καπιταλιστικό Σύστημα» και στην «Κούρσα Εξοπλισμών». Στην ΕΕ, αυτές οι «κρίσεις» χρησιμεύουν επίσης ως δικαιολογίες για την ενίσχυση του κοινωνικού ελέγχου: η παγκοσμιοποίηση, η Covid-19, η Ρωσία, οι ΗΠΑ, η Κίνα, η υπερθέρμανση του πλανήτη, η μετανάστευση και ούτω καθεξής.
Επιπλέον, όπως ακριβώς και το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΣΣΔ, η Επιτροπή της ΕΕ αποτελείται από μεγάλες, μη εκλεγμένες γραφειοκρατίες (32.000 «δημόσιοι υπάλληλοι»...). Και οι δύο είναι μη υπόλογοι φορείς που κατέχουν την πραγματική εξουσία επί της νομοθετικής διαδικασίας. Ακόμη και οι τίτλοι της ΕΕ έχουν έντονες ομοιότητες με την ΕΣΣΔ, καθώς οι «Επίτροποι» θα μπορούσαν να ονομαστούν «υπουργοί της ΕΕ» και οι Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής «υπουργεία». Υπάρχει ένα ψεύτικο κοινοβούλιο και στις δύο περιπτώσεις. Το Κοινοβούλιο της ΕΕ μοιάζει με το Ανώτατο Σοβιέτ, καθώς υπάρχει κυρίως για να «σφραγίζει» τις αποφάσεις που λαμβάνονται από την εκτελεστική γραφειοκρατία και όχι να εκπροσωπεί τον λαό. Η «κλίση της Επιτροπής της ΕΕ προς τον αυταρχισμό» είναι αδιαμφισβήτητη σήμερα.
Λίγοι θα αρνούνταν ότι η ΕΕ έχει πλέον και μια σοβιετικού τύπου «νομενκλατούρα»: μια νέα τάξη «ευρωκρατών» που απολαμβάνει επίσης νομική ασυλία, υψηλούς μισθούς και προνόμια που τους διαχωρίζουν από τον γενικό πληθυσμό.
Η ολοένα και στενότερη συνεργασία μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ μοιάζει επίσης με την ΕΣΣΔ, όπου οι στρατιωτικές και οι πολιτικές οικονομίες δεν ήταν εύκολα διακριτές. Η ΕΕ - και ιδιαίτερα η Γερμανία - κινείται προς αυτή την κατεύθυνση καθώς οι «αμυντικές» δαπάνες εκτοξεύονται, χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα την ουκρανική σύγκρουση. «Χρησιμοποιώντας σταθερές τιμές του 2024, οι αμυντικές δαπάνες της ΕΕ ήταν 234,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2020. Αυξήθηκαν στα 343,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 και αναμένεται να φτάσουν τα 381 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025. Η πραγματική αύξηση την τελευταία δεκαετία, από το 2015 έως το 2025, είναι 99%. Το 2014, οι δαπάνες ήταν στο χαμηλότερο επίπεδό τους σε πραγματικούς όρους, στα 188,5 δισεκατομμύρια ευρώ».
Η επέκταση και η κατάρρευση του εγχειρήματος της ΕΕ;
Τα παραπάνω παραδείγματα δείχνουν ότι από πολλές απόψεις η ΕΕ κινείται προς το σοβιετικό μοντέλο, πιο κοντά σε αυτό που είχε σχεδιαστεί αν δεν είχε καταρρεύσει η ΕΣΣΔ. Αυτό αποτελεί μέρος μιας γενικής τάσης σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο που συνεχίζεται εδώ και αρκετά χρόνια, για την αύξηση του κρατικού τεχνοκρατικού ελέγχου της κοινωνίας σε όλους τους τομείς: την κοινή γνώμη (περιορισμοί στην ελευθερία του λόγου), την ιδιωτική περιουσία (CBDC για δημόσια χρηματοδότηση του κρατικού χρέους και τον έλεγχο της διαφωνίας), ακόμη και την μετακίνηση (ψηφιακό υγειονομικό διαβατήριο, περιορισμοί άνθρακα). Κατά τραγική ειρωνεία, αυτό αποτελεί μέρος του γκλομπαλιστικού (πολιτικά παγκοσμιοποιητικού) σχεδίου της δυτικής χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας.
Οι περισσότεροι πολίτες πιθανότατα θα απέρριπταν αυτόν τον προφανή περιορισμό της ελευθερίας. Στο μέλλον, φυσικά θα υπάρξει κάποια δημόσια αντίθεση σε αυτά τα σχέδια. Το ερώτημα είναι πότε και πόσο εκτεταμένη θα είναι αυτή η λαϊκή αντίθεση. Για να εκφράσει η κυβερνώμενη πλειοψηφία σθεναρά την αντίθεσή της σε μια τέτοια εξέλιξη, πρέπει πρώτα να την συνειδητοποιήσει σε μεγάλο βαθμό. Επομένως, η ενημέρωση και η εκπαίδευση σχετικά με το σε τι μεταμορφώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (συμπεριλαμβανομένων των ως επί το πλείστον υπάκουων εθνικών κυβερνήσεών της) είναι καθοριστικής σημασίας. Αν μη τι άλλο, αυτή η άδικη κρατικιστική ανάπτυξη της ΕΕ επιταχύνεται αντί να επιβραδύνεται. Επομένως, είναι επείγον να κινηθούμε τώρα για να σταματήσουμε την περαιτέρω «σοβιετοποίηση» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να επιστρέψουμε στην απλή τήρηση των αρχών των Τεσσάρων Ελευθεριών, εάν η υπερεθνική δομή της ΕΕ δεν μπορεί να διαλυθεί εντελώς.
Ας ελπίσουμε ότι θα είναι δυνατόν να βασιστούμε στην αλαζονεία, τη διαφθορά, την διοικητική αποδιοργάνωση και την γραφειοκρατική ανικανότητα της ΕΕ, τα οποία είναι όλα αναπόφευκτα με κάθε προσπάθεια συγκέντρωσης της πολιτικής εξουσίας. Επομένως, όπως ακριβώς και το κομμουνιστικό πείραμα που κατέρρευσε στη Ρωσία, υπάρχει επίσης η πιθανότητα η μελλοντική «σοβιετοποιημένη» ΕΕ να βιώσει την ίδια μοίρα. Με την τρέχουσα ανίκανη ηγεσία της ΕΕ, αυτή η πιθανότητα πιθανότατα έχει αυξηθεί τελευταία. Όπως έγραψαν οι δημιουργοί του «EUSSR», αλλά με ίσως υπερβολική βεβαιότητα: «Η ΕΕ θα συνεχίσει να επεκτείνεται ανεξέλεγκτα, ανίκανη να σταματήσει, μέχρι να καταρρεύσει εξαντλητικά, σχεδόν όπως η ύστερη Σοβιετική Ένωση».
Πολλοί Δυτικοευρωπαίοι που βρίσκονται σε πολιτική εγρήγορση πιθανότατα θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν τις δικές τους κοινωνίες στην ακόλουθη περιγραφή της ύστερης Σοβιετικής Ένωσης από τον καθηγητή Ανθρωπολογίας Αλεξέι Γιούρτσακ: «Όλοι στη Σοβιετική Ένωση γνώριζαν ότι το σύστημα κατέρρεε, αλλά κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί κάποια εναλλακτική λύση στο status quo, και οι πολιτικοί και οι πολίτες είχαν παραιτηθεί, περιοριζόμενοι στο να διατηρούν το πρόσχημα μιας λειτουργικής κοινωνίας».
Το πρόβλημα στην Ευρώπη είναι ότι αυτή η πολιτική επίγνωση δεν υπάρχει ακόμη στην πλειοψηφία των Ευρωπαίων. Μέχρι (και αν) μια τέτοια επίγνωση αποκρυσταλλωθεί, δεν υπάρχει επομένως η έντονη δημόσια πίεση που θα μπορούσε να αντιταχθεί στα σχέδια της ΕΕ για περαιτέρω ολοκλήρωση. Αυτή η έλλειψη κατανόησης μπορεί εν μέρει να εξηγηθεί από την, ως επί το πλείστον, επιχειρηματικά προσανατολισμένη στάση της ευρωπαϊκής αστικής τάξης, η οποία στερείται μεγάλης πολιτικής συνείδησης. Αλλά είναι επίσης αποτέλεσμα των επιτυχημένων προσπαθειών προπαγάνδας που έχουν αναληφθεί εδώ και δεκαετίες από τα διαπλεκόμενα μέσα ενημέρωσης και τους κρατικούς θεσμούς, για να ευθυγραμμίσουν το κοινό με την ατζέντα της ΕΕ. Αυτό συμβαίνει εδώ και τόσο πολύ καιρό που -σε αντίθεση με τους σοβιετικούς λαούς- σχετικά λίγοι Ευρωπαίοι έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη ότι οι ελευθερίες τους διαβρώνονται και ότι τα αγαπημένα τους δημοκρατικά συστήματα αποτυγχάνουν. Η τραγωδία είναι ότι, μέχρι να ξυπνήσουν, μπορεί να είναι πολύ αργά.
[Πηγή άρθρου: The European Union Now Resembles the Soviet Union]
