Φιλελεύθερη εξωτερική πολιτική: Rothbard vs Friedman
Ο Friedman έχει ισχυρές ηθικές πεποιθήσεις, αλλά συχνά επιχειρηματολογεί χωρίς να αναφέρεται σε αυτές. Για τον Rothbard, η ηθική είναι πάντα καθοριστική. Και αυτό κάνει την διαφορά.
Ετικέτες: Φιλελευθερισμός, Φιλοσοφία, Πόλεμος και Εξωτερική Πολιτική
1/2/2026 • Άρθρο του David Gordon
Οι Murray Rothbard και David Friedman αποτελούν παραδείγματα αντικρουόμενων στυλ φιλελεύθερης σκέψης, με τον Rothbard να υποστηρίζει θέσεις με βάση αρχές, ενώ ο Friedman τείνει να αποφεύγει τους σταθερούς κανόνες, όντας πάντα σε εγρήγορση για τα οφέλη και το κόστος των διαφόρων πολιτικών. Δεν θα εκπλαγείτε που προτιμώ την προσέγγιση του Rothbard, ωστόσο το εφευρετικό μυαλό του Friedman αξίζει επαίνους. Παρά τους διαφορετικούς τρόπους σκέψης τους, και οι δύο συνέκλιναν στην άποψη ότι μια μη παρεμβατική εξωτερική πολιτική είναι η καλύτερη επιλογή για την Αμερική, και για έναν παρόμοιο λόγο: το κράτος κάνει τα πράγματα χειρότερα.
Ιδού ο Rothbard:
Δυστυχώς, ζούμε σε έναν κόσμο εθνών-κρατών, στον οποίο κάθε Κράτος έχει οικειοποιηθεί το μονοπώλιο της χρήσης βίας στην υποτιθέμενη εδαφική του επικράτεια. Επομένως, για να περιορίσει την επιθετική χρήση του Κράτους, για να περιορίσει όσο το δυνατόν περισσότερο την κρατική βία έναντι αθώων ανθρώπων, ο φιλελεύθερος, είτε είναι αναρχικός είτε laissez-faire φιλελεύθερος, καταλήγει αναγκαστικά στην άποψη ότι κάθε Κράτος θα πρέπει τουλάχιστον να περιορίσει τις δραστηριότητές του σε εκείνη την περιοχή όπου έχει το μονοπώλιο της βίας, έτσι ώστε να μην μπορούν να συμβούν διακρατικές συγκρούσεις ή, το πιο σημαντικό, βλάβες που θα προκληθούν από το Κράτος Α στον πληθυσμό του Κράτους Β. Το τελευταίο σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην εποχή της σύγχρονης τεχνολογίας, όταν είναι σχεδόν αδύνατο για το Κράτος Α να πολεμήσει το Κράτος Β χωρίς να τραυματίσει σοβαρά και να δολοφονήσει μεγάλο αριθμό αθώων πολιτών και από τις δύο πλευρές.
Επομένως, ο «απομονωτισμός» - ο περιορισμός της κρατικής βίας στην επικράτειά του - είναι μια σημαντική φιλελεύθερη αρχή, είτε για έναν αναρχικό είτε για έναν ελαχισταρχικό. Το υπάρχον Κράτος δεν είναι ένα καλόηθες, αν και υπερβολικά δυσκίνητο, υποκατάστατο ενός οργανισμού προστασίας της ελεύθερης αγοράς. Το Κράτος είναι η ενσάρκωση του οργανωμένου εγκλήματος, της δολοφονίας, της κλοπής και της υποδούλωσης. Και ακόμη και για τους φιλελεύθερους του laissez-faire, το υπάρχον Κράτος θα έπρεπε να επικρίνεται με τις ίδιες άσχημες ετικέτες. Ο περιορισμός της κυβέρνησης στην επικράτειά της είναι το ανάλογο στην εξωτερική πολιτική με την επιταγή του laissez-faire φιλελευθερισμού στο εσωτερικό, ότι το Κράτος δεν πρέπει να παρεμβαίνει στη ζωή των υπηκόων του.
Ο Φρίντμαν, όπως θα περίμενε κανείς, τονίζει τι είναι πιθανό να λειτουργήσει στην πράξη:
Η επιχειρηματολογία υπέρ μιας παρεμβατικής πολιτικής μπορεί να συνοψιστεί σε μία φράση: το δίδαγμα του Μονάχου. Έχει υποστηριχθεί ευρέως ότι αν οι Βρετανοί και οι Γάλλοι ήταν πρόθυμοι να σταματήσουν τον Χίτλερ κατά τη στιγμή των συμφωνιών του Μονάχου, αυτός θα είχε υποχωρήσει, και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος δεν θα είχε συμβεί ποτέ. Πολλοί άνθρωποι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο κατάλληλος τρόπος αντιμετώπισης πιθανών εχθρών, ιδίως εχθρών που στοχεύουν στην κατάκτηση του κόσμου, είναι να τους πολεμήσετε πριν γίνουν αρκετά ισχυροί για να σας πολεμήσουν, να αποτρέψετε την επέκτασή τους συμμαχώντας με τα έθνη που θέλουν να προσαρτήσουν, συμμαχώντας με οποιαδήποτε κυβέρνηση είναι πρόθυμη να ενωθεί μαζί σας στην εναντίωσή σας απέναντί τους.
Το αδύναμο σημείο του επιχειρήματος είναι η υπόθεση ότι η παρεμβατική εξωτερική πολιτική θα εφαρμοστεί σωστά - ότι ο υπουργός Εξωτερικών σας είναι ο Μακιαβέλι ή ο Μέτερνιχ. Για να λειτουργήσει η πολιτική, πρέπει να καταλάβετε σωστά ποιες χώρες θα είναι εχθροί σας και ποιες σύμμαχοί σας σε δέκα χρόνια. Αν κάνετε λάθος, θα βρεθείτε να εμπλέκεστε άσκοπα σε πολέμους άλλων λαών, ξοδεύοντας το αίμα και το δημόσιο ταμείο σας στις μάχες τους, αντί για τους δικούς σας στις δικές σας μάχες.
Η αντιστροφή της τυπικής παρεμβατικής άποψης για το «δίδαγμα του Μονάχου» από τον Φρίντμαν είναι ένα έξυπνο παράδειγμα διανοητικού ζίου-ζίτσου, αλλά παραχωρεί πάρα πολλά στους παρεμβατιστές. Η πραγματική παρέμβαση ήταν η βρετανική και γαλλική πίεση στους Τσέχους να διαπραγματευτούν με τους Γερμανούς, και σε κάθε περίπτωση, ο Φρίντμαν δεν έχει δεσμευτεί σε μια μη παρεμβατική πολιτική για κανένα άλλο έθνος εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και πιστεύει ότι ο παρεμβατισμός των ευρωπαϊκών δυνάμεων πάσχει από την ίδια ανικανότητα που αποδίδει και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Φρίντμαν δίνει ένα εξαιρετικό παράδειγμα αυτής της ανικανότητας:
Την πρώτη φορά που ο Χίτλερ επιχείρησε να προσαρτήσει την Αυστρία, τον σταμάτησε ο Μουσολίνι, ο οποίος ανακοίνωσε ότι η Ιταλία δεν θα ανεχθεί την προσάρτηση, και τόνισε αυτό το σημείο μετακινώντας τις ιταλικές μεραρχίες στο πέρασμα του Μπρένερ. Αυτό που άλλαξε την κατάσταση ήταν η αντίθεση της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας στην προσάρτηση της Αβησσυνίας (Αιθιοπίας) από την Ιταλία. Ο Μουσολίνι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι σύμμαχοι της Ιταλίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν πλέον φίλοι της και, δεδομένης της αδυναμίας των ενεργειών τους, δεν ήταν και πολύ επικίνδυνοι εχθροί. Τη δεύτερη φορά που ο Χίτλερ κινήθηκε για να προσαρτήσει την Αυστρία, είχε πλέον την άδεια του Μουσολίνι.
Η ανίκανη παρεμβατική πολιτική των εχθρών του Χίτλερ του είχε δώσει τον πρώτο του σύμμαχο.
Ο Φρίντμαν συνοψίζει αποτελεσματικά τα επιχειρήματά του κατά της παρεμβατικής εξωτερικής πολιτικής:
Ένα πρόβλημα με την παρεμβατική εξωτερική πολιτική είναι ότι μπορεί να επέμβετε άσκοπα ή υπέρ της λάθος πλευράς. Αυτή, αναμφισβήτητα, είναι η ιστορία μεγάλου μέρους της πολιτικής μας για την Κίνα. Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ότι, ακόμα κι αν βρίσκεστε στη σωστή πλευρά, συχνά εμπλέκεστε σε συγκρούσεις που είναι πολύ πιο σημαντικές για τους άλλους παράγοντες, με αποτέλεσμα να καταλήγετε να πληρώνετε το κόστος της παρέμβασης, αλλά να μην επιτυγχάνετε πολλά...
Το πρόβλημα με μια παρεμβατική εξωτερική πολιτική είναι ότι το να την κάνεις άσχημα είναι πολύ χειρότερο από το να μην την κάνεις καθόλου. Κάτι που, για να αξίζει να γίνει πρέπει να γίνει καλά, το κάνουν οι ίδιοι άνθρωποι που διευθύνουν το κρατικό ταχυδρομείο - και με περίπου την ίδια ...επιτυχία.
Αυτό το επιχείρημα υποδηλώνει ότι οι φιλελεύθεροι θα πρέπει να είναι σκεπτικοί απέναντι σε μια παρεμβατική εξωτερική πολιτική. Είναι δύσκολο να εφαρμόσει κανείς μια επιτυχημένη παρεμβατική πολιτική και, ως φιλελεύθεροι, δεν περιμένουμε από το κράτος να κάνει σωστά τα δύσκολα πράγματα.
Αλλά εφόσον το κράτος συνεχώς τα κάνει θάλασσα, τι πρέπει να κάνουμε;
Από μιαν άλλη άποψη, πιστεύω ότι υπάρχει μια φιλελεύθερη εξωτερική πολιτική — μια εξωτερική πολιτική την οποία οι φιλελεύθεροι μπορούν να προσδοκούν να λειτουργήσει καλύτερα από τις εναλλακτικές πολιτικές. Αυτή η πολιτική είναι να αμυνόμαστε πολεμώντας εκείνους που πραγματικά μας επιτίθενται και όχι διατηρώντας ένα παγκόσμιο δίκτυο συμμαχιών. Το επιχείρημα είναι απλό. Μια παρεμβατική πολιτική που εφαρμόζεται άσχημα είναι πολύ χειρότερη από μια που δεν εφαρμόζεται καθόλου, και μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι μια παρεμβατική εξωτερική πολιτική που ασκείται από την κυβέρνηση των ΗΠΑ θα εφαρμοστεί άσχημα.
Ο τρόπος που βλέπει τα πράγματα ο Φρίντμαν θυμίζει την υπεράσπιση του καπιταλισμού από τον Φρανκ Νάιτ: δεν ήταν τόσο η καλύτερη επιλογή, όσο η λιγότερο κακή.
Η ύπαρξη πυρηνικών όπλων περιπλέκει την εξωτερική πολιτική. Ο Φρίντμαν εξετάζει κάθε είδους περιπτώσεις που αφορούν την πυρηνική αποτροπή και ζυγίζει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της χρήσης τους. Γνωρίζει πολύ καλά την αναπόφευκτη δολοφονία αθώων σε οποιαδήποτε χρήση πυρηνικών όπλων, αλλά παρόλο που θεωρεί ότι αυτό αποτελεί ισχυρό παράγοντα κατά της χρήσης τους, δεν την αποκλείει σε όλες τις περιπτώσεις.
Ο Ρόθμπαρντ το κάνει. Γράφοντας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου εναντίον της ΕΣΣΔ, λέει :
Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ο σημαντικότερος εχθρός της ελευθερίας είναι οι μαζικές δολοφονίες. Οι κομμουνιστικές κυβερνήσεις δολοφονούν τους πολίτες τους, αλλά ο πυρηνικός πόλεμος θα δολοφονούσε πολύ, πολύ περισσότερους. Στην πραγματικότητα μάλιστα, ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Έτσι, ο μεγαλύτερος εχθρός της ελευθερίας στην εποχή μας, ο ρεαλιστικός μας εχθρός, αν θέλετε, είναι ο πυρηνικός πόλεμος, από όποιο κράτος και αν ξεκινήσει...
Υπάρχουν, επομένως, δύο βασικές πολιτικές που μπορούν να προωθήσουν οι φιλελεύθεροι στο αμερικανικό κράτος: μια πολιτική «απομονωτισμού», μη επέμβασης στο έδαφος άλλων κρατών· και να το πιέζουν για γνήσιες διαπραγματεύσεις, επιτέλους, για αμοιβαίο πυρηνικό αφοπλισμό με επιθεώρηση. Το γεγονός ότι η Σοβιετική Ρωσία σφάζει πολλούς από τους ίδιους τους πολίτες της είναι ένα τερατώδες και κεφαλαιώδες ζήτημα, αλλά είναι άσχετο με το ζήτημα της εξωτερικής πολιτικής και τις απειλές για την ανθρώπινη ελευθερία που κρύβονται σε αυτές τις πολιτικές.
Διότι δεν είναι καθήκον κανενός κράτους, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, να διορθώνει τις αμαρτίες του Δεκαλόγου, να σκορπίζει φωτιά και καταστροφή προκειμένου να φέρει την ελευθερία σε όλο τον κόσμο - όπως δολοφονήσαμε αμέτρητους Βιετναμέζους στο όνομα της «ελευθερίας» τους. Και, πάνω απ‘ όλα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο πυρηνικός πόλεμος αποτελεί πολύ μεγαλύτερη απειλή για την ελευθερία από τον κομμουνισμό. Πώς σας φαίνεται αυτό ως φιλελεύθερος «ρεαλισμός»;
Ο Φρίντμαν έχει ισχυρές ηθικές πεποιθήσεις, αλλά συχνά επιχειρηματολογεί χωρίς να αναφέρεται σε αυτές. Για τον Ρόθμπαρντ, η ηθική είναι πάντα καθοριστική. «Και αυτό κάνει όλη τη διαφορά».
[Πηγή άρθρου: Assessing Libertarian Foreign Policy: Rothbard vs. Friedman]
