Ο σοσιαλισμός είναι πολιτικό δόγμα, όχι οικονομικό
Οι σοσιαλιστές ισχυρίζονται ότι θέλουν απλώς να δημιουργήσουν ένα πιο «δίκαιο» οικονομικό σύστημα. Στην πραγματικότητα, ο σοσιαλισμός είναι ένα πολιτικό σύστημα που χρησιμοποιεί οικονομική ρητορική.
Ετικέτες: Υπολογισμός και Γνώση, Προοδευτισμός, Σοσιαλισμός, Ιστορία των ΗΠΑ
Άρθρο του William L. Anderson, 19/11/2025.
Τα δόγματα του σοσιαλισμού υπάρχουν εδώ και περισσότερα από 150 χρόνια, αλλά κανείς δεν τα είχε δοκιμάσει πραγματικά με ολοκληρωτικό τρόπο μέχρι την έλευση της Σοβιετικής Ένωσης από τη δεκαετία του 1920 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σημειώθηκαν αρκετές κομμουνιστικές/σοσιαλιστικές επαναστάσεις στην Ασία, την Κούβα και την Αφρική, οι οποίες παρείχαν ένα εργαστήριο για να παρατηρηθεί η απόδοση αυτών των σοσιαλιστικών οικονομιών.
Οι σοσιαλιστικές οικονομίες απέτυχαν θεαματικά, όπως είχε προβλέψει ο Λούντβιχ φον Μίζες. Τα βιβλία του για τον σοσιαλισμό, που δημοσιεύθηκαν το 1920 και το 1923, δείχνουν ότι, ως οικονομικό σύστημα, ήταν καταδικασμένο πριν καν εφαρμοστεί, επειδή δεν διέθετε κανένα πρακτικό σύστημα οικονομικού υπολογισμού. Παρά την προπαγάνδα που εξαπολύθηκε ανά τον κόσμο, τόσο από τις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις όσο και από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης, ότι οι σοσιαλιστικές οικονομίες έβγαζαν έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων από τη φτώχεια, η πραγματικότητα του σοσιαλισμού ήταν αυτή που είχε προβλέψει ο Μίζες.
Μέχρι το 1989, ακόμη και φανατικοί σοσιαλιστές, όπως ο Ρόμπερτ Heilbroner, αναγκάστηκαν να παραδεχτούν ότι ο σοσιαλισμός είχε αποτύχει σε μεγάλο βαθμό. Πράγματι, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, οι μόνες χώρες που προσπαθούσαν να συνεχίσουν το σοσιαλιστικό πείραμα ήταν η Κούβα και η Βόρεια Κορέα, και καμία από τις δύο αυτές οικονομίες δεν ήταν αξιοζήλευτη. Ο Heilbroner έγραψε στην εφημερίδα The New Yorker :
Η Σοβιετική Ένωση, η Κίνα και η Ανατολική Ευρώπη μας έχουν δώσει την πιο ξεκάθαρη δυνατή απόδειξη ότι ο καπιταλισμός οργανώνει τις υλικές υποθέσεις της ανθρωπότητας πιο ικανοποιητικά από τον σοσιαλισμό: ότι όσο άδικα ή ανεύθυνα κι αν διανέμει η αγορά τα αγαθά, το κάνει καλύτερα από τις ουρές μιας σχεδιασμένης οικονομίας... το μεγάλο ερώτημα φαίνεται τώρα να είναι το πόσο γρήγορη θα είναι η μετατροπή του σοσιαλισμού σε καπιταλισμό, και όχι το αντίστροφο, όπως φαίνονταν τα πράγματα μόλις πριν από μισό αιώνα.
Ωστόσο, ο Heilbroner —αντηχώντας την πεποίθηση του Joseph Schumpeter ότι ο καπιταλισμός δεν θα μπορούσε να επιβιώσει στη σύγχρονη εποχή— δεν ήταν πεπεισμένος ότι μια καπιταλιστική οικονομία θα τα κατάφερνε καλά υπό τις πολιτισμικές και πολιτικές επιθέσεις που προέρχονταν από τις πανεπιστημιακές, κοινωνικές και κυβερνητικές ελίτ, οι οποίες πάντα απαιτούσαν από τον καπιταλισμό περισσότερα από όσα μπορούσε να παράγει. Ο Heilbroner παραδέχτηκε ότι ο Mises είχε δίκιο, ότι μια σοσιαλιστική οικονομία δεν διέθετε τον απαραίτητο οικονομικό υπολογισμό για να ευδοκιμήσει, αλλά δεν μπόρεσε ποτέ να πείσει τον εαυτό του να υποστηρίξει το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα.
Σήμερα, όταν βλέπουμε την φτώχεια, την αύξηση στις τιμές των αγαθών, την έλλειψη κατοικιών στη Νέα Υόρκη ή τις υψηλές τιμές των τροφίμων, οι συνήθεις ύποπτοι κατηγορούν τον καπιταλισμό, και μάλιστα κατηγορούν αυτό που έχει γίνει το κυρίαρχο σύμβολο του καπιταλισμού - τους δισεκατομμυριούχους. Δεν έχει σημασία ότι τα προβλήματα στέγασης προκαλούνται από τον έλεγχο των ενοικίων και άλλες κρατικές παρεμβάσεις που περιορίζουν την προσφορά, ότι ο πληθωρισμός είναι ένα φαινόμενο που προκαλείται από το κράτος, και ότι οι πολιτικές της Ομοσπονδιακής Τράπεζας που δημιουργούν χρηματοοικονομικές φούσκες έχουν δημιουργήσει πολλούς δισεκατομμυριούχους επί χάρτου, αφού οι επικριτές θα κατηγορήσουν τις ελεύθερες αγορές ό,τι και να γίνει. Τα επιχειρήματά τους δεν χρειάζεται να είναι συνεκτικά ή λογικά για να έχουν αποτέλεσμα. Όπως έγραψα πρόσφατα, πολλοί από τους πιο οικονομικά αναλφάβητους ανθρώπους ανάμεσά μας έχουν γίνει πλούσιοι κάνοντας δημόσιες δηλώσεις για την οικονομία. Στη σύγχρονη εποχή των μέσων ενημέρωσης, ακόμη και ο πιο αδαής δοκησίσοφος θεωρείται «ειδικός» εάν έχει τη «σωστή» πολιτική άποψη.
Όμως, παρά τις πάμπολλες αποτυχίες του σοσιαλισμού ως οικονομικό σύστημα, είναι πιο δημοφιλής από ποτέ ως πολιτικό σύστημα. Το σοσιαλιστικό περιοδικό Jacobin δηλώνει:
Για τους σοσιαλιστές, η εδραίωση της λαϊκής εμπιστοσύνης στην σκοπιμότητα μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας αποτελεί πλέον μια υπαρξιακή πρόκληση. Χωρίς μια ανανεωμένη και εδραιωμένη πίστη στη δυνατότητα επίτευξης του στόχου, είναι σχεδόν αδύνατο να φανταστεί κανείς την αναβίωση και την διατήρηση του εγχειρήματος. Αυτό, και το λέμε με έμφαση, δεν είναι θέμα απόδειξης ότι ο σοσιαλισμός είναι εφικτός (το μέλλον δεν μπορεί να επαληθευτεί) ούτε χάραξης ενός λεπτομερούς σχεδίου (όπως και με την προβολή του καπιταλισμού πριν από την έλευσή του, τέτοιες λεπτομέρειες δεν μπορούν να είναι γνωστές), αλλά παρουσίασης ενός πλαισίου που συμβάλλει στην υποστήριξη της πιθανότητας του σοσιαλισμού. (η έμφαση δική τους)
Με άλλα λόγια, οι σοσιαλιστές δεν χρειάζεται να είναι επιτυχημένοι στο να παράγουν αγαθά κι υπηρεσίες και στο να διασφαλίζουν ότι οι άνθρωποι θα τα λάβουν. Αντίθετα, το μόνο που χρειάζεται είναι να υποσχεθούν αυτά τα πράγματα, ακόμη και αν δεν μπορούν να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους, και στη συνέχεια να κερδίσουν τις εκλογές. Το σοσιαλιστικό έντυπο The Nation τόνισε πριν από πέντε χρόνια ότι οι μόνες νίκες που χρειάζονται είναι στην κάλπη:
Το πιο σημαντικό για τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές της Αμερικής (DSA) είναι ότι οι Democrats δεν μπορούν να ελέγξουν τα ψηφοδέλτιά τους, όπως κάποτε. Δεν υπάρχουν μηχανισμοί για να αποτρέψουν τους υποψηφίους του DSA από το να θέσουν υποψηφιότητα. Το να αποκλειστεί ένας υποψήφιος από το ψηφοδέλτιο είναι πολύ πιο δύσκολο από ό,τι ήταν παλιά. Το σημερινό Δημοκρατικό Κόμμα είναι ένα κέλυφος που περιμένει να κατοικηθεί από όποιον διεκδικήσει το τρόπαιο των αιρετών αξιωμάτων.
Αν ο Μπέρνι Σάντερς, ένας δημοκρατικός σοσιαλιστής, εκλεγεί πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, το Δημοκρατικό Κόμμα θα γίνει σιγά σιγά το κόμμα του. Και αν χάσει, εμπνέοντας ακόμη περισσότερους νεοσύλλεκτους του DSA και τροφοδοτώντας νίκες σε υποδεέστερα αξιώματα, οι σοσιαλιστές μπορούν να συνεχίσουν να κερδίζουν έδρες σε συμβούλια, νομοθετικά σώματα, ακόμη και στο Κογκρέσο, με βάση τις Δημοκρατικές γραμμές, ασκώντας μια απτή επιρροή.
Στη Νέα Υόρκη, υπάρχει μία σοσιαλίστρια στο νομοθετικό σώμα της πολιτείας: η Τζούλια Σαλαζάρ, μέλος του DSA. Έχει βοηθήσει στην καθοδήγηση εκστρατειών για τον δημόσιο έλεγχο των εταιρειών ενέργειας και για το καθολικό δικαίωμα στη στέγαση. Πέντε υποψήφιοι που υποστηρίζονται από το DSA διεκδικούν έδρες στο κοινοβούλιο αυτόν τον Ιούνιο, αμφισβητώντας τους Δημοκρατικούς που υποστηρίζονται από το κατεστημένο. Αν όλοι κερδίσουν, θα αρχίσουν να ανακτούν τη δυναμική της δεκαετίας του 1920.
Αυτή τη φορά, δεν θα υπάρξουν αντιδραστικοί ηγέτες της νομοθετικής εξουσίας για να εκθρονίσουν τους νέους σοσιαλιστές, ούτε ο Κόκκινος Τρόμος, για να τροφοδοτήσει μια δημόσια φρενίτιδα ενάντια στις αντικαπιταλιστικές τους απόψεις. Η Σαλαζάρ είναι μέλος της Δημοκρατικής πλειοψηφίας, σύμμαχος του προοδευτικού μπλοκ, και είναι απίθανο να χάσει σύντομα σε εκλογές. Τα μέλη του DSA που επιδιώκουν να ενταχθούν μαζί της θα είναι ελεύθερα να υποστηρίξουν τη ριζική αλλαγή. Είναι ένα μέλλον που θα εξέπληττε την γενιά του 1920, επειδή οι Σοσιαλιστές δεν κατέλαβαν ποτέ τη Νέα Υόρκη, πόσο μάλλον την Αμερική. Όμως οι σημερινοί σοσιαλιστές βαδίζουν στη δεκαετία του 2020 χωρίς τα τρομακτικά εμπόδια πριν από έναν αιώνα. Δεν χρειάζονται πλέον το δικό τους κόμμα. Μπορούν απλώς να πάρουν το κόμμα κάποιου άλλου.
Σήμερα, οι σοσιαλιστές όχι μόνο έχουν καταλάβει το γραφείο του δημάρχου της Νέας Υόρκης, αλλά και του Σιάτλ , όπου μία ακόμη λεγόμενη δημοκρατική σοσιαλίστρια κέρδισε, μιμούμενη την εκστρατεία «προσιτότητας της στέγασης» του Ζόχραν Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, και το κίνημα επιδιώκει να καταλάβει το Δημοκρατικό Κόμμα. Πρέπει να γίνει κατανοητό πως ούτε ο Μαμντάνι ούτε η Κέιτι Γουίλσον στο Σιάτλ θα είναι σε θέση να τηρήσουν με επιτυχία έστω και ένα κλάσμα των προεκλογικών τους υποσχέσεων, και πως ό,τι και να επιβάλουν θα κάνει τη ζωή ακόμη πιο δύσκολη για τους ανθρώπους που τους ψήφισαν, αλλά οι αποτυχίες τους όχι μόνο δεν θα έχουν σημασία, αλλά μάλλον θα ερμηνευτούν σαν επιτυχίες.
Στην κριτική του για το βιβλίο του Paul Hollander Political Pilgrims, στο οποίο ο Hollander έγραψε για το πώς οι δυτικές ελίτ εξιδανικεύσαν τον κομμουνισμό, ο Paul Schlesinger Jr. έγραψε:
Στην περιγραφή του για τους μηχανισμούς της αυταπάτης, ο καθηγητής Hollander κάνει αποτελεσματική χρήση της έννοιας του «επαναπροσδιορισμού των συμφραζομένων». Με αυτό εννοεί τον τρόπο με τον οποίο οι δραστηριότητες μετασχηματίζονται από το πλαίσιό τους, έτσι ώστε αυτό που είναι απεχθές σε μια κοινωνία να γίνεται ενθαρρυντικό σε μια άλλη. Έτσι, ο αριστερός διανοούμενος πιστεύει ότι κάθε κοινωνία που βασίζεται στην κρατική ιδιοκτησία, ανεξάρτητα από τα επιφανειακά ελαττώματά της, είναι ουσιαστικά καλή. Κάθε κοινωνία που βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία, ανεξάρτητα από τα επιφανειακά της πλεονεκτήματα, είναι ουσιαστικά διεφθαρμένη. Η φτώχεια αντιπροσωπεύει μια επαίσχυντη αποτυχία στον καπιταλισμό. Αλλά όταν συνδέεται με την ισότητα και την υποταγή των υλικών αναγκών στις πνευματικές ανάγκες, εκφράζει έναν απλό, αδιάφθορο τρόπο ζωής. Η χειρωνακτική εργασία είναι υποτιμητική υπό τον καπιταλισμό, εξευγενιστική υπό τον κομμουνισμό. Η παιδική εργασία είναι απεχθής στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά στην Κούβα το θέαμα των παιδιών που εργάζονται 15 ώρες την εβδομάδα στα χωράφια συμβολίζει έναν υψηλό και ενιαίο σκοπό. Όπως είπε κάποτε η Άντζελα Ντέιβις, «Η δουλειά του να κόβεις ζαχαροκάλαμα είχε γίνει ποιοτικά διαφορετική από την επανάσταση». Ο επαναπροσδιορισμός των συμφραζομένων, γράφει ο καθηγητής Hollander, παράγει επίσης «ευφορική αντίδραση σε αντικείμενα, αξιοθέατα ή θεσμούς καθαυτούς, που είναι ασήμαντα και βρίσκονται επίσης στις κοινωνίες των επισκεπτών». «Υπάρχει κάτι σε ένα ρωσικό τρένο που στέκεται σε έναν σταθμό που συναρπάζει», έγραψε ο Γουόλντο Φρανκ. «Η μικρή ατμομηχανή είναι ανθρώπινη... Τα άθλια βαγόνια είναι ανθρώπινα».
Επιπλέον, οι σοσιαλιστές (και ιδιαίτερα οι σοσιαλιστές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση) είναι σε θέση να χρησιμοποιούν λέξεις για να δημιουργήσουν την φαντασιακή καπιταλιστική κόλαση στην οποία υποτίθεται ότι κατοικούμε. Ο John Fea—καθηγητής ιστορίας στο χριστιανικό κολέγιο Messiah University— έγραψε το ακόλουθο σχόλιο στην ανενεργή πλέον ιστοσελίδα «Current»:
Ως καπιταλιστές, έχουμε μια βαθιά και διαρκή εμπιστοσύνη στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Πιστεύουμε ότι η οικονομία, μαζί με την επιδεικτική κατανάλωση που την τροφοδοτεί, θα είναι η σωτηρία μας. Κοιτάμε στο κάτω μέρος των οθονών μας καθώς περνούν οι πληροφορίες για τις μετοχές, προσευχόμενοι ένθερμα ότι αυτή θα είναι η ημέρα που οι θεοί του χρηματιστηρίου θα εκτελέσουν τα μαγικά τους και θα μας χαρίσουν τις ευλογίες τους.
Αλλά ο προφήτης Άνταμ Σμιθ έχει εισακούσει μόνο τις προσευχές λίγων. Το αόρατο χέρι έχει κάνει ελάχιστα για να αποτρέψει την ανισότητα, την αστάθεια και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Όπως γράφει ο ιστορικός Γιουτζίν ΜακΚάραχερ στο βιβλίο του «Η Μαγεία του Μαμωνά: Πώς ο Καπιταλισμός Έγινε η Θρησκεία της Νεωτερικότητας», λατρεύουμε στο θρόνο «την οντολογία της χρηματικής μετουσίωσης του καπιταλισμού, την επιστημολογία της τεχνολογικής κυριαρχίας και την ηθική του κέρδους και της παραγωγικότητας». Αυτοί οι θεοί έχουν ελάχιστες απαντήσεις όταν έρχεται μια πανδημία ή όταν μαύροι άνδρες και γυναίκες σκοτώνονται στους δρόμους ή όταν γεννούμε παιδιά που θα ζήσουν σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και λιγότερο κατοικήσιμος χρόνο με το χρόνο.
Το ότι ο Fea περιγράφει έναν φαντασιακό κόσμο είναι άσχετο για τον χώρο του και για τον χώρο των πανεπιστημιακών και μιντιακών ελίτ. Για τον Fea και τους συναδέλφους του στο Messiah και στα περισσότερα κολέγια και πανεπιστήμια, η οικονομία των ΗΠΑ είναι μια ζωντανή κόλαση στην οποία οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν σε άθλια κατάσταση (εκτός από τους δισεκατομμυριούχους), μόνο λίγοι άνθρωποι λαμβάνουν παροχές υγειονομικής περίθαλψης, οι καπιταλιστές έχουν μολύνει εντελώς τον πλανήτη μας και όπου τα κέρδη αποσπώνται από τα τσακισμένα σώματα των Αμερικανών εργατών. Τίποτα δεν επιτρέπεται να αντικρούσει αυτή την πεποίθηση. Όπως έχει γράψει ο Thomas Sowell για ανθρώπους σαν τον Fea:
Συνήθως είναι μάταιο να προσπαθείς να μιλήσεις για δεδομένα και αναλύσεις σε ανθρώπους που απολαμβάνουν ένα αίσθημα ηθικής ανωτερότητας μέσα στην άγνοιά τους.
Ο σοσιαλισμός, ισχυρίζεται ο Fea, «βασίζεται στη θεμελιώδη πίστη στην αξία και την ιερότητα του ανθρώπου» και είναι η μόνη ηθική μορφή κοινωνικής οργάνωσης. Ο Fea υποστηρίζει επίσης ότι ο δημοκρατικός σοσιαλισμός δεν έχει καμία σχέση με τον κομμουνισμό και τις δικτατορίες που συνόδευαν αυτήν την ιδεολογία. Ωστόσο, πολλές από τις αναρτήσεις του στο ιστολόγιό του αποκαλύπτουν συμμαχίες με τους σκληροπυρηνικούς αριστερούς που υποστήριξαν αυτές τις κομμουνιστικές δικτατορίες.
Πρέπει να κατανοήστε ότι ο Fea δεν είναι ένας περιθωριακός χαρακτήρας στην ανώτατη χριστιανική εκπαίδευση. Γράφει τακτικά για το Christianity Today και είναι περιζήτητος ομιλητής σε χριστιανικά κολέγια.
Κάποιος σαν τον Fea δεν θέλει να ασχολείται με ζητήματα οικονομικών υπολογισμών — και επειδή ο οικονομικός υπολογισμός εξαρτάται από πράγματα όπως οι τιμές της αγοράς και τα κέρδη, τα οποία ο Fea πιστεύει ότι είναι όλα ανήθικα, οποιοδήποτε επιχείρημα βασίζεται στον οικονομικό υπολογισμό δεν περνάει το τεστ ηθικής κατά την άποψή του. Αυτό που έχει σημασία είναι η πρόθεση και μόνο η πρόθεση. Ο σοσιαλισμός, υποστηρίζει, βασίζεται στα υψηλότερα ιδανικά της ίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών, επομένως η αντίθεση σε αυτόν ισοδυναμεί με αντίθεση στην ίδια την αλήθεια και την ευπρέπεια.
Ο Fea δεν αντιμετωπίζει το λεγόμενο επιχείρημα της ανθρώπινης φύσης κατά του σοσιαλισμού, ισχυριζόμενος ότι εύκολα αμφισβητείται, καθώς η καλή διακυβέρνηση μέσω της δημοκρατίας θα αντισταθμίσει κάθε έμφυτο εγωισμό στους ανθρώπους. Παραθέτει τον Μπεν Μπέργκις της ριζοσπαστικής σοσιαλιστικής έκδοσης Jacobin :
Ο πυρήνας του σοσιαλισμού είναι η οικονομική δημοκρατία. Είτε μιλάμε για τη λήψη αποφάσεων σε έναν μεμονωμένο χώρο εργασίας είτε για μεγαλύτερες αποφάσεις με ευρύ αντίκτυπο στην πορεία της κοινωνίας, οι σοσιαλιστές πιστεύουν ότι όλοι όσοι επηρεάζονται πρέπει να έχουν λόγο.π
Ένας από τους λόγους που είναι τόσο σημαντικός είναι ακριβώς ότι το να δίνεται σε οποιονδήποτε υπερβολική εξουσία πάνω στους συνανθρώπους του δημιουργεί τον κίνδυνο κατάχρησης της εξουσίας του. Κανένα σύστημα δεν είναι τέλειο, φυσικά, αλλά η καλύτερη συνταγή για την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας κατάχρησης όσο το δυνατόν περισσότερο είναι η διασπορά της εξουσίας - πολιτικής και οικονομικής - όσο το δυνατόν περισσότερο.
Η ιδέα ότι η πολιτική διαδικασία είναι ένα ηθικά ανώτερο υποκατάστατο των οικονομικών διαδικασιών δεν προκαλεί έκπληξη όταν προέρχεται από έναν καθηγητή πανεπιστημίου που δεν θα αποδεχόταν ποτέ τις ελεύθερες αγορές. Αλλά ο Fea και οι σύμμαχοί του πιστεύουν ότι όσο οι άνθρωποι μπορούν να ψηφίζουν στις εκλογές, τότε μπορούμε να έχουμε «οικονομική δημοκρατία», η οποία δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια αφηρημένη έννοια που δεν έχει ποτέ συμβαδίσει με την πραγματικότητα.
Σημειώστε ότι σε κανένα από τα τρέχοντα σοσιαλιστικά κείμενα δεν επιχειρεί κανείς να ασχοληθεί με πραγματικά οικονομικά ζητήματα. Αντίθετα, όπως έχει γράψει ο Jeff Deist, οι σοσιαλιστές εφαρμόζουν αυτό που αποκαλεί «αντι-οικονομικά»:
Τα αντι-οικονομικά... εκκινούν με την αφθονία των πόρων και λειτουργούν αντίστροφα. Δίνουν έμφαση στην αναδιανομή, όχι στην παραγωγή, ως κεντρικό της στόχο. Στην καρδιά κάθε μορφής αντι-οικονομικών βρίσκεται μια θετικιστική κοσμοθεωρία, η υπόθεση ότι τα άτομα και οι οικονομίες μπορούν να διοικούνται από νομοθετικά διατάγματα. Οι αγορές, οι οποίες υπάρχουν χωρίς κεντρική οργάνωση, δίνουν τη θέση τους στον σχεδιασμό με τον ίδιο τρόπο που το κοινό δίκαιο δίνει τη θέση του στο νομοθετικό δίκαιο. Αυτή η άποψη είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη μεταξύ των αριστερών διανοουμένων, οι οποίοι βλέπουν τα οικονομικά όχι ως επιστήμη, αλλά περισσότερο σαν μια ψευδο-διανοητική άσκηση, ώστε να δικαιολογηθούν τα συμφέροντα του κεφαλαίου και των εύπορων επιχειρήσεων.
Ενώ οι σοσιαλιστές όπως ο Fea θα επικαλεστούν την «οικονομική δημοκρατία», στην πραγματικότητα, η μόνος παράγοντας που μπορεί να εφαρμόσει το είδος της οικονομικής οργάνωσης που απαιτούν οι σοσιαλιστές είναι το κράτος. Ομολογουμένως, δεν θα βρει κανείς να διαβάσει ποτέ τίποτα άλλο παρά μια αφηρημένη συλλογιστική από τους σοσιαλιστές, αφού μια επιτυχημένη σοσιαλιστική οικονομία λειτουργεί μόνο στον χώρο της φαντασίας. Άλλωστε, ο Fea και οι σοσιαλιστές δημοσιογράφοι στο The Nation και στο Jacobin δεν χρειάζεται να ασχολούνται με το ενδεχόμενο να λάβουν ποτέ οικονομικές αποφάσεις μεγάλης κλίμακας, αλλά μπορούν να κερδίζουν πόντους απλώς καταγγέλλοντας τον καπιταλισμό και απαιτώντας μια «δίκαιη» οικονομία, χωρίς να έχουν ιδέα για το πώς λειτουργεί μια οικονομία. Δεν χρειάζεται να έχουν δίκιο. Το μόνο που χρειάζεται είναι να θεωρηθούν ηθικοί από τους γύρω τους.
Τελικά, οι σοσιαλιστές είναι πολύ καλοί στο να συζητούν για εκλογικές στρατηγικές, όχι για οικονομικά. Μιλούν για τους ελκυστικούς υποψηφίους τους και τις προοπτικές εκλογής νέων σοσιαλιστών σε αξιώματα. Αυτό που δεν μπορούν να κάνουν είναι να παρουσιάσουν μια συνεκτική άποψη για την οικονομία, και όταν εκλεγούν, δεν θα έχουν μεγαλύτερη επιτυχία από ό,τι οι επίτροποι και οι οικονομικοί σχεδιαστές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, οι οποίοι τουλάχιστον είχαν τον κοινό νου το 1991 να κατεβάσουν τα ρολά και να σβήσουν τα φώτα.
