Φιλελευθερισμός και αξιακές κρίσεις, μέρος 1ο
Ο φιλελευθερισμός δεν είναι μια ηθική ή αισθητική θεωρία. Είναι απλά μια πολιτική θεωρία, δηλαδή το τμήμα της ηθικής θεωρίας που ασχολείται με τον πρέποντα ρόλο της βίας στην κοινωνική ζωή.
Ετικέτες: Φιλελευθερισμός
Άρθρο του Laurence M. Vance, δημοσιευμένο στις 25/02/2025.
Οι περισσότεροι άνθρωποι της Αριστεράς και της Δεξιάς παρεξηγούν την ουσία του φιλελευθερισμού. Αυτό δεν πρέπει να αποτελεί έκπληξη, καθώς ακόμη και ορισμένοι φιλελεύθεροι παρεξηγούν την ουσία του.
Η αρχή της μη επιθετικότητας
Η κατευθυντήρια αρχή που διέπει την φιλελεύθερη φιλοσοφία είναι γνωστή ως η αρχή της μη επιθετικότητας (non-agression principle). Όπως εξηγεί ο μεγάλος φιλελεύθερος οικονομολόγος και θεωρητικός Murray Rothbard (1926–1995):
Το θεμελιώδες αξίωμα της φιλελεύθερης θεωρίας είναι ότι κανείς δεν μπορεί να απειλήσει ή να διαπράξει βία («επιθετικότητα») κατά του προσώπου ή της περιουσίας άλλου ανθρώπου. Η βία μπορεί να ασκηθεί μόνο κατά του ατόμου που διαπράττει τέτοιου είδους βία, δηλαδή μόνο αμυντικά απέναντι στην επιθετική βία του άλλου. Εν ολίγοις, δεν επιτρέπεται να ασκείται βία εναντίον ενός μη επιτιθέμενου. Εδώ είναι ο θεμελιώδης κανόνας από τον οποίο μπορεί να συναχθεί ολόκληρο το σύνολο της φιλελεύθερης θεωρίας.
Το δόγμα του φιλελευθερισμού είναι η μη επιθετικότητα: η ελευθερία από επιθετικότητα και βία κατά του ατόμου και της ιδιοκτησίας, εφόσον κάποιος σέβεται το πρόσωπο και την περιουσία των άλλων. Η επιθετικότητα είναι η μη συναινετική έναρξη βίας, η απειλή βίας, ο εξαναγκασμός, η κλοπή ή η απάτη. Η μη συναινετική έναρξη επιθετικότητας εναντίον του ατόμου ή της περιουσίας άλλων είναι πάντα λανθασμένη — ακόμη και όταν γίνεται από κυβερνητικούς παράγοντες. Η χρήση βίας δικαιολογείται μόνο για αυτοάμυνα ή αντίποινα, πρέπει να είναι αναλογική, αλλά δεν είναι ούτε απαραίτητη, ούτε υποχρεωτική. Και η χρήση βίας μπορεί να υπερασπίζεται μόνο την πραγματική επιθετικότητα, όχι επειδή υπάρχει μια θεωρητική πιθανότητα κάποιος να διαπράξει μια επιθετική πράξη. Οι φιλελεύθεροι απορρίπτουν την ατομική και ιδιαίτερα την κυβερνητική επιθετικότητα εναντίον του ατόμου ή της περιουσίας ενός μη επιθετικού ατόμου, για να αποτρέψουν μια ενέργεια από το να συμβεί, να επιφέρουν αλλαγή στη σκέψη ή την συμπεριφορά, να εξαναγκάσουν την αρετή ή τη φιλανθρωπία, να επιτύχουν κάποιον επιθυμητό σκοπό, ή να τιμωρήσουν κάποια ειρηνική ενέργεια που συμβαίνει ή έχει ήδη συμβεί.
Φιλελευθερισμός
Ο φιλελευθερισμός, επομένως, όπως εξηγεί ο Rothbard «δεν είναι, και δεν προσποιείται ότι είναι, μια πλήρης ηθική ή αισθητική θεωρία. Είναι μόνο μια πολιτική θεωρία, δηλαδή το σημαντικό υποσύνολο της ηθικής θεωρίας που ασχολείται με τον πρέποντα ρόλο της βίας στην κοινωνική ζωή». Ο φιλελευθερισμός «είναι μια θεωρία που δηλώνει ότι ο καθένας πρέπει να είναι ελεύθερος από κάθε βίαιη εισβολή, πρέπει να είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι κρίνει σκόπιμο, εκτός από την εισβολή στο άτομο ή στην ιδιοκτησία του άλλου». Έτσι, σε μια φιλελεύθερη κοινωνία, δηλαδή μια ελεύθερη κοινωνία:
Οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να επιδιώκουν την ευτυχία με τον δικό τους τρόπο, υπό τον όρο ότι δεν απειλούν ούτε εξαπολύουν βία κατά του ατόμου ή της περιουσίας άλλων.
Οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να ζήσουν τη ζωή τους με όποιον τρόπο επιλέξουν, εφόσον η συμπεριφορά τους είναι ειρηνική — ακόμα κι αν οι επιλογές τους θεωρούνται από τους άλλους επιβλαβείς, ανθυγιεινές, ανασφαλείς, ανήθικες, αμαρτωλές, οικονομικά καταστροφικές, ή ανεύθυνες.
Τα άτομα είναι ελεύθερα να συμμετέχουν σε οποιαδήποτε δραστηριότητα, εφόσον οι δραστηριότητές τους είναι μη βίαιες, χωρίς ταραχές, χωρίς διαταραχές, μη απειλητικές και μη καταναγκαστικές.
Η εθελούσια, ιδιωτική, ειρηνική δραστηριότητα των συναινούντων ενηλίκων δεν είναι υπόθεση της κυβέρνησης.
Η ελευθερία του εθελοντικού συνεταιρίζεσθαι, των διακρίσεων και της συνείδησης είναι απόλυτες.
Τα άτομα, όχι η κοινωνία ή η κυβέρνηση, είναι αυτά που αποφασίζουν ποιες συμπεριφορές θέλουν να ασκήσουν και ποιους κινδύνους είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν.
Επειδή δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως τα νεφελώδη «εγκλήματα κατά της φύσης, της κοινωνίας ή του κράτους». Επειδή τα πάθη, οι ανήθικες ενέργειες, οι επικίνδυνες δραστηριότητες, η αμαρτία, ο αυτοτραυματισμός και η οικονομική ανευθυνότητα δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται εγκλήματα. Και επειδή κάθε έγκλημα χρειάζεται ένα απτό και αναγνωρίσιμο θύμα που έχει υποστεί μετρήσιμη βλάβη στο πρόσωπό του ή μετρήσιμες ζημιές στην περιουσία του, οι λειτουργίες της κυβέρνησης σε μια ελεύθερη κοινωνία θα πρέπει να περιορίζονται αυστηρά στην προστασία της ζωής, της ελευθερίας και της περιουσίας, διώκοντας και απαιτώντας την αποκατάσταση μόνο από εκείνα τα άτομα που διαπράττουν βία, διαπράττουν απάτη, εξαναγκάζουν ή παραβιάζουν τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα των άλλων. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν πρέπει να μεταβιβάζει τον πλούτο μας στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ακριβοδικίας ή της ισότητας. Ούτε να μας φορολογεί για να χρηματοδοτήσουμε τις γκάφες, τις στρατιωτικές περιπέτειες ή τα πλάνα που ανταγωνίζονται την ελεύθερη αγορά. Ούτε να μας αναγκάζει να είμαστε φιλάνθρωποι. Ούτε να μας υποχρεώνει να είμαστε ενάρετοι, ή να μας τιμωρεί επειδή κάνουμε πράγματα που δεν αποτελούν επιθετικότητα, εξαναγκασμό, καταναγκασμό, απειλή ή βία.
Έτσι, ανεξάρτητα από το τι μπορεί να σκέφτονται πολλοί σοσιαλδημοκράτες, σοσιαλιστές, προοδευτικοί, Δημοκρατικοί, Ρεπουμπλικάνοι, συντηρητικοί, μετριοπαθείς, κεντρώοι και λαϊκιστές για τον φιλελευθερισμό, ο φιλελευθερισμός δεν έχει σχέση με ελευθεριότητα, ωφελιμισμό, ηθικολογία, εξέγερση, αδιαφορία, απληστία, ηθικισμό, εγωισμό, επανάσταση, ανομία, σκεπτικισμό, ισότητα, αντινομισμό (σ.σ. η απόρριψη των νόμων ή του νομικισμού και η αντίθεση κατά ηθικών, θρησκευτικών ή κοινωνικών κανόνων), ηδονοθηρία ή ακολασία. Ο φιλελευθερισμός δεν είναι «ο καθένας για τον εαυτό του», «τα πάντα επιτρέπονται», «ηθική κατά περίπτωση», «επιβίωση του ισχυρότερου», «ελευθερία από όλους τους περιορισμούς», «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό», «σκληρός ατομικισμός» ή «αχαλίνωτος καπιταλισμός».
Ωστόσο, ο φιλελευθερισμός δεν αφορά ούτε τον τρόπο ζωής, τα γούστα, τις σεξουαλικές τάσεις, την αισθητική, τις κοινωνικές στάσεις, τις ανοχές, τις αξίες, τα ήθη, τις συνήθειες, τη διατροφή, τα πάθη, ή τις προσωπικές προτιμήσεις. Δεν υπάρχει τίποτα στον φιλελευθερισμό που να είναι εγγενώς εχθρικό προς την οργανωμένη θρησκεία, την οικογένεια, την κοινότητα, την οργανωμένη κοινωνία, την παράδοση, τα έθιμα, τις κοινές αξίες, τους πολιτισμικούς κανόνες, τα αντικειμενικά πρότυπα του σωστού και του λάθους, την συνεργασία μεταξύ των ατόμων, τον φυσικό νόμο, τους κοινωνικούς θεσμούς, τον πατριωτισμό, το κράτος δικαίου ή την ιουδαιοχριστιανική ηθική. Και είναι ένας υπερβολικά απλοϊκός εσφαλμένος χαρακτηρισμός του φιλελευθερισμού, για τους φιλελεύθερους ή για οποιονδήποτε άλλον, να λένε ότι οι φιλελεύθεροι είναι «οικονομικά συντηρητικοί και κοινωνικά φιλελεύθεροι». Αυτά είναι πράγματα που οι περισσότεροι μη φιλελεύθεροι, και ορισμένοι φιλελεύθεροι επίσης, δεν φαίνεται να καταλαβαίνουν, εξ ου και η ανάγκη για αυτό το άρθρο.
Μόνο με τη μεταχείριση του φιλελευθερισμού ως ηθικής, αντί ως πολιτικής, φιλοσοφίας μπορεί να ειπωθεί ότι ο φιλελευθερισμός είναι μια ανήθικη φιλοσοφία. Αλλά ακόμη και τότε, δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς ανήθικο στον φιλελεύθερο προσανατολισμό και, στην πραγματικότητα, είναι αδύνατο να είναι έτσι, αφού ο φιλελεύθερος δεν έχει θετικές αρχές ή υποχρεωτικά καθήκοντα και δεν διατυπώνει ισχυρισμούς για τον Θεό, τη θρησκεία, την ανθρώπινη φύση, την αμαρτία ή τη μετά θάνατον ζωή. Πώς θα μπορούσε να υπάρχει κάτι ανήθικο σχετικά με την αποχή από την επιθετικότητα, τη μη συναινετική έναρξη βίας, την απειλή βίας, τον εξαναγκασμό, την κλοπή ή την απάτη, και με το να θέλουμε κι οι άλλοι, καθώς και η κυβέρνηση, να πράττουν το ίδιο; Στην πραγματικότητα, η παραβίαση των αρχών του φιλελευθερισμού είναι το ανήθικο της υπόθεσης.
Γιατί δεν κατηγορούνται οι σοσιαλδημοκράτες, οι σοσιαλιστές, οι προοδευτικοί, οι Δημοκρατικοί, οι Ρεπουμπλικάνοι, οι συντηρητικοί, οι μετριοπαθείς, οι κεντρώοι και οι λαϊκιστές ως ανήθικοι όταν υποστηρίζουν να αναγκάζει η κυβέρνηση ορισμένους πολίτες να πληρώνουν για την εκπαίδευση, το φαγητό και την υγεία άλλων πολιτών; Γιατί τα μέλη αυτών των ομάδων δεν πιστεύουν ότι είναι ανήθικο να κλείνει η κυβέρνηση ανθρώπους σε κελιά για την κατοχή υπερβολικής ποσότητας κάποιων φυτών που η κυβέρνηση δεν εγκρίνει; Ο φιλελευθερισμός επιδοκιμάζει πράγματα όπως η ατομική ελευθερία, η ιδιωτική ιδιοκτησία, η ειρηνική δραστηριότητα, η εθελοντική αλληλεπίδραση, το laissez faire, η προσωπική ελευθερία, το οικονομικό απόρρητο, η ατομική ευθύνη, η ελεύθερη επιχειρηματικότητα, οι ελεύθερες αγορές, η ελευθερία του λόγου, η ελεύθερη σκέψη και μια ελεύθερη κοινωνία. Δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς ανήθικο σε κανένα από αυτά τα πράγματα.
Φιλελεύθερες θέσεις
Όπως η σοσιαλδημοκρατία, ο συντηρητισμός και τα υπόλοιπα, ο φιλελευθερισμός είναι ουδέτερος ως προς το αν κάποιος αγοράζει βιολογικά προϊόντα, αν φοράει κράνος ποδηλάτου ή μοτοσικλέτας, αν ανακυκλώνει, αν τρώει κόκκινο κρέας, αν υποστηρίζει τις τοπικές επιχειρήσεις, αν φοράει ζώνη ασφαλείας, αν παίρνει βιταμίνες, αν είναι χορτοφάγος ή βίγκαν, ή αν αποφεύγει το σιρόπι αραβοσίτου με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη.
Όμως ο φιλελευθερισμός δεν παίρνει θέση ούτε για το αν πιστεύει κανείς στον Θεό, αν πηγαίνει στην εκκλησία, αν κάνει δωρεές για φιλανθρωπία, αν είναι θρησκευόμενος, αν πιστεύει σε μια έσχατη κρίση, αν επιδοκιμάζει την διαφορετικότητα, αν ψηφίζει, αν χαιρετίζει τη σημαία ή αν πιστεύει ότι η Βίβλος είναι ο λόγος του Θεού. Αυτή η έλλειψη θετικών ισχυρισμών ενοχλεί πολλούς που δεν είναι φιλελεύθεροι, και ιδιαίτερα τους συντηρητικούς. Το γεγονός ότι ο φιλελευθερισμός δεσμεύει τους οπαδούς του σε μια απλή πρόταση —είναι λάθος για οποιονδήποτε να εξαπολύει βία εναντίον οποιουδήποτε άλλου, άμεσα ή μέσω της κυβέρνησης — δεν τους αρκεί.
Αυτό που ενοχλεί στην πραγματικότητα τους άλλους, και πάλι, κυρίως τους συντηρητικούς, είναι ότι ο φιλελευθερισμός δεν έχει άποψη για πράγματα που θεωρούνται «κακά». Ο φιλελευθερισμός δεν παίρνει θέση για το αν κάποιος παίζει λαχείο, αν παίζει στο καζίνο, αν καπνίζει καπνό ή μαριχουάνα, αν διαπράττει πορνεία ή μοιχεία, αν χρησιμοποιεί βωμολοχίες, αν λέει φυλετικά αστεία, αν διαβάζει το ωροσκόπιο, αν βλέπει πορνογραφία, αν κάνει διακρίσεις ή αν είναι ομοφυλόφιλος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φιλελεύθεροι δεν πιστεύουν ότι ορισμένες από αυτές τις πρακτικές είναι κακές ή ακόμη και ανήθικες. Σημαίνει απλώς ότι πιστεύουν ότι δεν είναι η σωστή λειτουργία της κυβέρνησης να παρεμβαίνει στην οικειοθελή, ιδιωτική, ειρηνική δραστηριότητα συναινούντων ενηλίκων, όσο «κακή» κι αν είναι, εφόσον δεν απειλούν ή δεν εξαπολύουν βία κατά του ατόμου ή της περιουσίας άλλων. Οι επικριτές του φιλελευθερισμού - και ακόμη και ορισμένοι φιλελεύθεροι- έχουν κάνει τον φιλελευθερισμό πιο περίπλοκο ή πιο ευρύ από ό, τι είναι.
Αυτό γίνεται ακόμα πιο εμφανές όταν έχουμε να κάνουμε με το ζήτημα των αξιολογικών κρίσεων. Οι περισσότεροι σοσιαλδημοκράτες και συντηρητικοί παραπονιούνται ότι οι φιλελεύθεροι δεν κάνουν αξιολογικές κρίσεις, ενώ κάποιοι φιλελεύθεροι παραπονιούνται όταν τις κάνουν. Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε τη θεωρία της οικονομικής αξίας.
ΤΕΛΟΣ 1ου ΜΕΡΟΥΣ
Δείτε επίσης:
