Φιλελευθερισμός και αξιακές κρίσεις, μέρος 2ο
Οι φιλελεύθεροι δεν χρειάζεται να είναι αδιάφοροι για τις επιλογές που κάνουν οι άνθρωποι με την ελευθερία τους.
Ετικέτες: Φιλελευθερισμός
Άρθρο του Laurence M. Vance, δημοσιευμένο στις 25/02/2025.
Η θεωρία της οικονομικής αξίας
Οι φιλελεύθεροι γενικά έχουν μια καλύτερη κατανόηση των οικονομικών από τους περισσότερους ανθρώπους των υπόλοιπων πολιτικών πεποιθήσεων. Ένας λόγος γι’ αυτό είναι πως πιστεύουν ότι, όπως οι άνθρωποι έχουν δικαιώματα ατομικής ελευθερίας στις προσωπικές τους υποθέσεις, έτσι έχουν και δικαιώματα ατομικής ελευθερίας στις οικονομικές τους υποθέσεις.
Ο σκοπός της θεωρίας της οικονομικής αξίας είναι να εξηγήσει την «αγοραία αξία» των αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία της ελεύθερης αγοράς. Οι κλασικοί οικονομολόγοι γενικά υποστήριζαν μια θεωρία κόστους ή εργασίας για την αξία, στην οποία η αξία ενός αγαθού θεωρείτο αντικειμενική και καθοριζόταν από το κόστος παραγωγής ή την ποσότητα εργασίας που διοχετεύτηκε στην παραγωγή του. Όλα αυτά άλλαξαν με την «μαρτζιναλιστική επανάσταση» της δεκαετίας του 1870 με επικεφαλής οικονομολόγους όπως ο Carl Menger (1840–1921), ο ιδρυτής της Αυστριακής Σχολής των Οικονομικών Επιστημών. Σύμφωνα με τον Menger: «Η αξία δεν είναι επομένως καθόλου εγγενής στα αγαθά, δεν αποτελεί καθόλου ιδιότητά τους, ούτε είναι ένα ανεξάρτητο πράγμα που υπάρχει από μόνο του. Είναι μια κρίση που κάνουν οι άνθρωποι εξοικονομώντας τους πόρους τους, σχετικά με τη σημασία των αγαθών που έχουν στη διάθεσή τους για τη διατήρηση της ζωής και της ευημερίας τους. Ως εκ τούτου, η αξία δεν υπάρχει έξω από τη συνείδηση των ανθρώπων».
Τα οικονομικά αγαθά δεν έχουν κάποια εγγενή αξία. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο, θεολόγο και οικονομολόγο Ronald Nash (1936–2006):
Στο τελευταίο τρίτο του 19ου αιώνα αρκετοί οικονομολόγοι άρχισαν να υποστηρίζουν ότι η οικονομική αξία είναι εντελώς υποκειμενική. Ότι βρίσκεται στο μυαλό του ατόμου που προσδίδει αξία στο αγαθό ή την υπηρεσία. Αν κάτι έχει οικονομική αξία, είναι επειδή κάποιος το εκτιμά, επειδή αυτό το αγαθό ή η υπηρεσία ικανοποιεί μια ανθρώπινη επιθυμία.
Η αξία οποιουδήποτε οικονομικού αγαθού δεν είναι ούτε περισσότερη ούτε λιγότερη από αυτή που θα προσφέρει κάποιος σε αντάλλαγμα για αυτό.
Η υποκειμενική αποτίμηση είναι η βάση κάθε οικονομικής δραστηριότητας. Και επειδή η αξία είναι υποκειμενική, δεν μπορεί να μετρηθεί. Όπως εξηγεί ο οικονομολόγος Thomas Taylor:
Η ερμηνεία κάθε οικονομικής δραστηριότητας που λαμβάνει χώρα στην οικονομία της αγοράς βασίζεται τελικά στην υποκειμενική θεωρία της αξίας. Η αξία των διαφόρων καταναλωτικών αγαθών και υπηρεσιών δεν βρίσκεται αντικειμενικά και εγγενώς στα ίδια τα πράγματα, πέρα από το άτομο που κάνει μια αξιολόγηση. Η αποτίμησή τους είναι ένα υποκειμενικό ζήτημα, που ούτε το ίδιο το άτομο δεν μπορεί να αναγάγει σε αντικειμενικούς όρους ή σε κάποια μέτρηση.
Ωστόσο, η υποκειμενική αξία δεν είναι μια αυθαίρετη αξία. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Per Bylund: «Η «υποκειμενικότητα» χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη ως αναφορά σε κάτι ανερμήνευτο, φαινομενικά τυχαίο και χωρίς βάση. Ωστόσο, ο όρος δεν σημαίνει αυτό. Σημαίνει απλώς ότι κάτι είναι προσωπικό και όχι απαραίτητα κοινό και πανομοιότυπα αντιληπτό από όλους».
Και όπως μας θυμίζει ο Nash:
Η θεωρία της υποκειμενικής οικονομικής αξίας δεν υπονοεί ότι όλες οι οικονομικές επιλογές είναι εξίσου καλές, με την ηθική ή την θρησκευτική έννοια. Ο καθένας έχει τα φιλοσοφικά και θεολογικά του δικαιώματα να ασκεί κριτική σε συγκεκριμένες οικονομικές επιλογές. Κανένας υπερασπιστής της οικονομίας της αγοράς δεν απαιτείται να υπερασπίζεται όλα τα αγαθά που παράγονται από την αγορά.
Το γεγονός ότι κάθε (σ.σ. οικονομική) αξία είναι σχετική και υποκειμενική δεν σημαίνει ότι όλες οι (σ.σ. ηθικές) αξίες είναι σχετικές και υποκειμενικές.
Αξιακές κρίσεις
Ο συντηρητικός Nathan Schlueter του Hillsdale College κατηγόρησε τους φιλελεύθερους ότι επιδιώκουν «να αποφύγουν το ερώτημα εάν υπάρχουν άδικες ενέργειες εκτός από τον εξαναγκασμό» και ότι ουσιαστικά αρνούνται «ότι υπάρχουν τόσο οι βλάβες που στρέφονται κατά του εαυτού μας, όσο και οι ηθικές βλάβες». Ωστόσο, μόνο και μόνο επειδή ο φιλελευθερισμός υποστηρίζει ότι όλες οι οικονομικές αξίες είναι υποκειμενικές, δεν σημαίνει ότι οι φιλελεύθεροι πρέπει επίσης να πιστεύουν ότι κάθε ενέργεια που δεν είναι προϊόν εξαναγκασμού είναι αξιέπαινη. Ότι όλες οι ταινίες, η τέχνη, η μουσική, η λογοτεχνία, οι ψυχαγωγικές δραστηριότητες και οι αθλητικές εκδηλώσεις έχουν την ίδια σημασία· ότι είναι καλός κάθε πολιτισμός, θρησκεία και παράδοση, ή ότι όλες οι επιλογές σταδιοδρομίας ή τρόπου ζωής είναι κατ’ ουσία ηθικά ισοδύναμες. Ο Schlueter έχει δίκιο από μιαν άποψη. Η εμφανής διστακτικότητα εκ μέρους των φιλελεύθερων να κατονομάζουν εσφαλμένες ενέργειες και βλάβες είναι προσεκτικά ρεαλιστική, γιατί όταν οι σοσιαλδημοκράτες και οι συντηρητικοί μιλούν για κάτι λάθος ή επιβλαβές, σχεδόν πάντα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι κάποια κρατική δράση πρέπει να εκκινήσει, για να το διορθώσει.
Αλλά από την άλλη πλευρά, ορισμένοι φιλελεύθεροι αντιτίθενται στο να κάνουν οποιασδήποτε αξιακές κρίσεις, ειδικά εάν περιλαμβάνουν χαρακτηρισμούς, γενικεύσεις ή στερεότυπα. Επιβάλλουν την υποκειμενική αποτίμηση, σύμφωνα με την έγκυρη οικονομική επιστήμη, στις προσωπικές αξιακές κρίσεις. Εξετάστε τις ακόλουθες υποθετικές αξιακές κρίσεις:
Η ραπ και η χιπ-χοπ μουσική είναι σκουπίδια
Ο διαφυλετικός γάμος είναι κάτι ανώμαλο
Οι γυναίκες δεν πρέπει να συμμετέχουν στην πυγμαχία ή στο MMA
Η ομοφυλοφιλία είναι μια ψυχική διαταραχή
Οι παράνομοι μετανάστες είναι εγκληματίες
Οι γυναίκες δεν πρέπει να υπηρετούν στο στρατό
Είναι αμαρτία τα ζευγάρια να συζούν πριν τον γάμο
Ο Μωάμεθ ήταν ένας ψευδοπροφήτης
Ορισμένες φυλές έχουν χαμηλότερο IQ από άλλες
Οι γυναίκες που εργάζονται σε στριπτιτζάδικα είναι ιερόδουλες
Η έλλειψη στέγης είναι επιλογή
Η προβολή πορνογραφίας είναι ανήθικη
Οι διεμφυλικές γυναίκες δεν πρέπει να παίζουν σε αθλητικές ομάδες γυναικών
Η λέξη φεμινίστρια είναι ένας ευγενικός όρος για την λεσβία
Η τάδε Θρησκεία είναι μια ψευδοθρησκεία
Είναι ανήθικο το να βρίσκεσαι σε μια πολυγαμική σχέση
Οι άνδρες με σκουλαρίκια είναι πιθανώς αμφιφυλόφιλοι ή ομοφυλόφιλοι
Οι γυναίκες που κάνουν τατουάζ είναι πιθανώς σεξουαλικά ακατάλληλες
Μόνο ένας ανόητος θα αγόραζε λαχείο
Οι Drag queen είναι αηδιαστικά άτομα
Η σύγχρονη τέχνη είναι σκουπίδια
Οι περισσότερες από αυτές τις αξιακές κρίσεις είναι πολύ προκλητικές, και μάλιστα εσκεμμένα. Η άποψή μου είναι ότι οι φιλελεύθεροι είναι, όπως όλοι οι άλλοι, ελεύθεροι να κάνουν αξιακές κρίσεις που είναι εξίσου αμφιλεγόμενες, πολεμικές, αμφισβητούμενες, αμφίβολες ή «λανθασμένες», και να προσπαθούν να πείσουν τους άλλους να αποδεχθούν τη γνώμη τους, όπως όλοι οι άλλοι. Θα πίστευε κανείς ότι οι φιλελεύθεροι - που εκτιμούν την ελευθερία της σκέψης και την ελευθερία της συνείδησης - θα το κατανοούσαν αυτό. Οι φιλελεύθεροι δεν χρειάζεται να είναι αδιάφοροι για τις επιλογές που κάνουν οι άνθρωποι με την ελευθερία τους. Η διαφορά μεταξύ των φιλελεύθερων και όλων των άλλων είναι ότι οι φιλελεύθεροι που, υποθετικά, θα μπορούσαν να κάνουν τέτοιες αξιακές κρίσεις, δεν θα μπορούσαν επίσης -χωρίς να παραβιάζουν τις αρχές του φιλελευθερισμού- να αναγκάσουν οποιονδήποτε να αποδεχτεί τις απόψεις τους, να επιτεθεί εναντίον του ατόμου ή της ιδιοκτησίας όσων έχουν αντίθετες απόψεις, ή να υποστηρίξουν την κρατική παρέμβαση για να επιβάλουν τις απόψεις τους.
Ένα υποσύνολο αυτών των φιλελεύθερων, όπως έχει επισημάνει ο Tom Woods, «ανέλαβαν να επιβεβαιώσουν κάθε παρεξήγηση που μπορεί να έχει ο αμύητος πληθυσμός σχετικά με τη φιλοσοφία μας» και «να διεξάγουν έναν πόλεμο κατά των αστικών θεσμών και της παράδοσης». Και, θα μπορούσα να προσθέσω, κατά του δυτικού πολιτισμού και της πατριαρχικής κοινωνίας επίσης, συνήθως από ένα ενδιαφέρον για τα αριστερά συνθήματα της «κοινωνικής δικαιοσύνης» και της καταπολέμησης της «δομικής καταπίεσης». Η αποποινικοποίηση της ειρηνικής, συναινετικής, ιδιωτικής δραστηριότητας που δεν είναι απειλητική ή καταναγκαστική δεν είναι αρκετή, λένε αυτοί οι φιλελεύθεροι. Πρέπει επίσης να αποστιγματιστεί και μάλιστα να κανονικοποιηθεί.
Ο Woods αναφέρει μια ανάρτηση ενός τέτοιου φιλελεύθερου: «Δεν θέλω να αποποινικοποιηθεί η σεξουαλική εργασία, θέλω να κανονικοποιηθεί. Θέλω το να προσλαμβάνω μια εργάτρια του σεξ να μην εκλαμβάνεται ως κάτι διαφορετικό από το να πληρώνω για ιδιαίτερα μαθήματα πιάνου ή για ένα μασάζ. Θέλω η σεξουαλική εργασία να είναι προσβάσιμη και να αναγνωρίζεται σαν ένας πολύτιμος πόρος της κοινότητας». Ο Woods σχολιάζει: «Αν θέλετε να πείτε ότι οι οικειοθελείς αλληλεπιδράσεις μεταξύ συναινούντων ενηλίκων δεν πρέπει να ποινικοποιούνται, τότε δεν θα ακούσετε αντίρρηση από εμένα. Αλλά αν ελπίζετε να δείτε την «σεξουαλική εργασία» να τοποθετείται στο ίδιο επίπεδο με τα «μαθήματα πιάνου», αυτός είναι ένας δικός σας σχεδιασμός, και δεν πρέπει να συγχέεται με τον φιλελευθερισμό».
Τα πάθη δεν είναι εγκλήματα («Vices are not crimes»), όπως μας υπενθύμισε ο Lysander Spooner (1808–1887), αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πολύτιμοι πόροι της κοινότητας. Κάποια πράγματα είναι στην πραγματικότητα καθαρά αρνητικά για την κοινωνία (αλκοολισμός, κατάχρηση ναρκωτικών, παιδιά εκτός γάμου), αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ποινικοποιηθούν. Και η ανοχή σε εναλλακτικούς τρόπους ζωής δεν σημαίνει απαραίτητα αποδοχή, και σίγουρα όχι υιοθέτησή τους.
Σύνοψη
Ο φιλελευθερισμός δεν πρέπει να επεκτείνεται, από τους φιλελεύθερους ή από οποιονδήποτε άλλον, πέρα από αυτό που όντως είναι. Δεν πρέπει να συγχωνεύεται με καμία προσωπική προτίμηση ή ξένη ιδεολογία. Και δεν θα πρέπει να νοθεύεται με την επιβολή ενός πλαισίου «εγκεκριμένων απόψεων», πέραν των βασικών διδαχών του.
Δείτε επίσης:
Ο Laurence M. Vance είναι αρθρογράφος και σύμβουλος πολιτικής για το Ίδρυμα Future of Freedom, συνεργαζόμενος μελετητής του Ινστιτούτου Ludwig von Mises και αρθρογράφος, blogger και κριτικός βιβλίων στο LewRockwell.com. Είναι ο συγγραφέας του Gun Control and the Second Amendment , The War on Drugs Is a War on Freedom καi War, Empire and the Military: Essays on the Fllies of War and US Foreign Policy. Τα πιο πρόσφατα βιβλία του είναι Ελεύθερο εμπόριο ή προστατευτισμός; και Η Ελεύθερη Κοινωνία. Επισκεφθείτε τον ιστότοπό του: www.vancepublications.com.