Το βιβλίο «Why Liberalism Failed» επιτίθεται σε μια ψευδή εκδοχή του φιλελευθερισμού
Ο Deneen τσουβαλιάζει όλα όσα αντιπαθεί κάτω από την ετικέτα του «φιλελευθερισμού». Ωστόσο, αναρωτιέται κανείς αν είναι επαρκώς εξοικειωμένος με την ιστορία του φιλελευθερισμού για να τον κρίνει.
Ετικέτες: Φιλοσοφία και Μεθοδολογία, Βιβλιοκριτικές, Φιλελευθερισμός, Συντηρητισμός
Άρθρο του Allen Mendenhall, δημοσιευμένο στις 13/7/2019 από το Mises Institute.
[Patrick J. Deneen. Why Liberalism Failed. New Haven and London: Yale University Press, 2018. 225 σελ.]
Μόνο οι τολμηροί θα έδιναν σε ένα βιβλίο τον τίτλο «Γιατί ο Φιλελευθερισμός απέτυχε». Ο Patrick Deneen, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Notre Dame, έκανε ακριβώς αυτό, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια αποτυχία έχει πράγματι συμβεί και θέτοντας την παράλογη προσδοκία ότι μπορεί να την εξηγήσει. Η βασική του υπόθεση είναι ότι ο λεγόμενος φιλελευθερισμός δημιούργησε τις συνθήκες για την αναπόφευκτη κατάρρευσή του - ότι είναι μια αυτοκαταστροφική, αυτοηττώμενη ιδεολογία μόλις 500 ετών. (σελ. 1) «Ο φιλελευθερισμός απέτυχε», δηλώνει θριαμβευτικά, «όχι επειδή δεν τα κατάφερε, αλλά επειδή ήταν πιστός στον εαυτό του. Απέτυχε επειδή πέτυχε». (σελ. 3)
Ο Deneen δεν ορίζει τον όρο φιλελευθερισμός, ο οποίος δεν υπάρχει στο ευρετήριό του, παρόλο που είναι διάσπαρτος σε όλο το βιβλίο. Γνωρίζω από έγκυρη πηγή ότι ένας από τους κριτές του προδημοσιευμένου χειρογράφου συνέστησε την δημοσίευση στους εκδότες του Yale University Press, υπό την προϋπόθεση ότι ο Ντενίν θα όριζε με πειστικό τρόπο τον φιλελευθερισμό και στη συνέχεια θα καθάριζε τις πρόχειρες αναφορές του σε αυτόν. Ο Deneen αγνόησε αυτήν την συμβουλή, αφήνοντας το χειρόγραφο ως έχει. Η γενεαλογία του για τον φιλελευθερισμό είναι ακόμη πιο προβληματική υπό το φως αυτής της άρνησης να διευκρινίσει την λέξη.
Ο Deneen εκθέτει ένα φαινομενικό παράδοξο, δηλαδή ότι ο φιλελευθερισμός, υπό το λάβαρο της ελευθερίας και της χειραφέτησης, παρήγαγε το αντίθετό του: ένα απέραντο, προοδευτικό και καταπιεστικό εκτελεστικό κράτος, υπό το οποίο τα άτομα έχουν γίνει αλλοτριωμένα, ανήθικα, εξαρτημένα, ντρεσαρισμένα και δουλοπρεπή. «[Το] πολιτικό σχέδιο του φιλελευθερισμού», ισχυρίζεται, «μας διαμορφώνει ως τα πλάσματα της προϊστορικής του φαντασίωσης, η οποία στην πραγματικότητα απαιτούσε τον συνδυασμένο τεράστιο μηχανισμό του σύγχρονου κράτους, της οικονομίας, του εκπαιδευτικού συστήματος και της επιστήμης και της τεχνολογίας για να μας κάνει: ολοένα και πιο ξεχωριστούς, αυτόνομους, μη σχεσιακούς εαυτούς, γεμάτους δικαιώματα και καθορισμένους από την ελευθερία μας, αλλά ανασφαλείς, ανίσχυρους, φοβισμένους και μόνους» (σελ. 16)
Σε αυτήν την αποστροφή ακούει κανείς την αντήχηση του Σαρτρ, και πράγματι ο υπαρξισμός συνιστά ένα ορισμένο είδος ατομικισμού: την ελευθερία του λογικού ατόμου, που έχει ωθηθεί στην ύπαρξη χωρίς δική του επιλογή ή λάθος, να θέλει το δικό του νόημα σε έναν παράλογο και χαοτικό κόσμο. Αλλά ο υπαρξισμός είναι ένα διαφορετικό είδος ατομικισμού από αυτό που παρακίνησε τους Hobbes, Locke και Mill: κύριους στόχους της οργής του Deneen. Είναι αλήθεια ότι ο Mill αντιπαθούσε τη δογματική συμμόρφωση με τα έθιμα, αλλά αυτή είναι μια συνηθισμένη -θα μπορούσε κανείς να πει ακόμη και συντηρητική- θέση που πρέπει να τηρηθεί. Πρέπει να διατηρήσει κανείς, ή να συντηρήσει, άλλωστε, έναν κριτικό τρόπο για την αντιμετώπιση δύσκολων ερωτημάτων χωρίς να υποθέτει ότι έχει ήδη εξακριβώσει όλες τις κατάλληλες λύσεις. Κάθε εποχή πρέπει να επανεξετάσει τις προσεγγίσεις της στα διαχρονικά προβλήματα. Υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν αρέσουν στον Mill από χριστιανική άποψη, αλλά τα δυσάρεστα συμπεράσματά του δεν προκύπτουν απαραίτητα από τη μέθοδο έρευνας ή την ανοιχτότητά του στην επανεξέταση των γρίφων και των ζητημάτων με τα οποία προβληματίστηκαν οι πρόγονοί μας.
Ο κλασικός φιλελευθερισμός ή ελευθερισμός τον οποίο ασπάζονται οι Χριστιανοί ατομικιστές προωθεί την ειρήνη, τη συνεργασία, τον συντονισμό, την κοινότητα, την διαχείριση, την εφευρετικότητα, την ευημερία, την αξιοπρέπεια, τη γνώση, την κατανόηση, την ταπεινότητα, την αρετή, τη δημιουργικότητα, τη δικαιοσύνη, την ευρηματικότητα και άλλα, έχοντας ως σημείο εκκίνησης την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπινου προσώπου ενώπιον τόσο του Θεού όσο και της ανθρωπότητας. Αυτός ο ατομικισμός ευδοκιμεί σε θεμελιωδώς συντηρητικούς πολιτισμούς και δεν συμβαδίζει με την καρικατούρα του «φιλελεύθερου» ατομικισμού του Deneen. Αυτός ο συντηρητικός ατομικισμός, ένα δημιούργημα του κλασικού φιλελευθερισμού, υποστηρίζει την ελευθερία προκειμένου να απελευθερώσει τους ανθρώπους ώστε να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητές τους, να καλλιεργήσουν ευρέως την διαδεδομένη ηθική και δεοντολογία και να βελτιώσουν τις ζωές και τους θεσμούς μέσω της οικονομικής ανάπτυξης και εξέλιξης. Και ποιος μπορεί να αρνηθεί ότι η οικονομία της αγοράς με την οποία συνδέεται έχει, σε όλο τον κόσμο, οδηγήσει σε βελτιωμένες συνθήκες διαβίωσης, τεχνολογικές και ιατρικές προόδους, επιστημονικές ανακαλύψεις, πνευματική περιέργεια και βιομηχανική καινοτομία;
Ο Denenn επιθυμεί να γυρίσει πίσω τον χρόνο, να ανακτήσει την ενάρετη «αυτοδιοίκηση» των αρχαίων, η οποία, όπως πιστεύει, βασιζόταν στο «κοινό καλό». (σελ. 99) Βλέπει στην αρχαιότητα μια κοινωνική ρίζα που ευθυγραμμίζεται με τον Χριστιανισμό, όπως αυτός εκδηλώνεται στον σύγχρονο κόσμο από τις κοινότητες των Άμις. (σελ. 106-107) Ο θαυμασμός του για παραδοσιακές ανθρωπιστικές σπουδές υιοθετεί, λέει, «μια κλασική ή χριστιανική κατανόηση της ελευθερίας» (σελ. 129) που δίνει έμφαση σε τοπικιστικά πρότυπα και τοπικές δομές, ενσωματωμένες κουλτούρες και θεσμικές συνέχειες. Αυτή, ωστόσο, είναι μια περίεργη άποψη για την αρχαιότητα, η οποία έρχεται σε έντονη αντίθεση με τα αντιχριστιανικά χαρακτηριστικά της κλασικής και αρχαίας σκέψης που εξυμνούσαν ο Φρίντριχ Νίτσε, η Άιν Ραντ και ο Τζούλιους Έβολα, οι οποίοι εκτιμούσαν τα παγανιστικά στοιχεία της «αρχαίας επαίνου της αρετής» (σελ. 165) και υποτιμούσαν τον σύγχρονο κόσμο ως υπερβολικά χριστιανικό.
Ο Deneen δεν ενδιαφέρεται για τους φιλελευθερισμούς, δηλαδή την πολλαπλότητα των εννοιών που φέρουν τη σημαία του φιλελευθερισμού. Προτιμά να ομαδοποιεί επιπόλαια ποικιλίες γενικών δεινών (τα πάντα, από τη βιομηχανοποιημένη γεωργία μέχρι την εμμονή με τις STEM [σ.σ. θετικές επιστήμες], την ποικιλομορφία, την πολυπολιτισμικότητα, τον υλισμό και τη σεξουαλική αυτονομία) ως προϊόντα του ενός κοινού εχθρού όλων των καλών που είχαν να προσφέρουν οι κλασικές και μεσαιωνικές περίοδοι. Στη συνέχεια, δίνει σε αυτόν τον εχθρό ένα όνομα: φιλελευθερισμός. Θα μας βύθιζε πίσω, αν όχι στην αρχαιότητα, τότε στον μεσαιωνικό φυλετισμό, σε περιόδους στις οποίες οι κατηγορούμενοι δικάζονταν με δοκιμασίες ή μάχη, όταν οι όρκοι αίματος και η συγγένεια -και όχι η εμπιστοσύνη, η καλή θέληση ή οι οικονομικές ανταλλαγές- καθόριζαν την πίστη και την αφοσίωση κάποιου.
Δεν είναι σωστό ότι ο φιλελευθερισμός «απαιτεί την απελευθέρωση από κάθε μορφή συσχετισμών και σχέσεων, από την οικογένεια στην εκκλησία, από τα σχολεία στο χωριό και την κοινότητα». (σελ. 38) Αντίθετα, ο φιλελευθερισμός απελευθερώνει τους ανθρώπους από τον τυραννικό και θεσμοθετημένο καταναγκασμό που τους εμποδίζει να απολαμβάνουν τοπικές συσχετίσεις και σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων των συσχετίσεων και σχέσεων σε οικογένειες, εκκλησίες, σχολεία και κοινότητες. Ο φιλελευθερισμός, όταν κατανοηθεί σωστά, δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να ομαδοποιούνται και να ορίζουν την εμπειρία τους με βάση τα δικά τους έθιμα και ήθη. Χάρη στον φιλελευθερισμό, ο ίδιος ο Deneen απολαμβάνει την ελευθερία να ασκεί κριτική στο ταχέως διογκούμενο κράτος που προσπαθεί ολοένα και περισσότερο να του επιβάλει πρότυπα και κανόνες που αντιβαίνουν στα δικά του.
Το να προεκτείνει κανείς τον ατομικισμό που χαρακτήριζε τον κλασικό φιλελευθερισμό στον προοδευτισμό του εικοστού αιώνα και στις σύγχρονες πολιτικές των ταυτοτήτων (identity politics), όπως κάνει ο Deneen, είναι αποτελεί παρερμηνεία. Οι σύγχρονες πολιτικές των ταυτοτήτων αφορούν τον κολεκτιβισμό στο όνομα του αυτοπροσδιορισμού, της αυτογνωσίας και της αυτοσυγκρότησης, την επιλογή των κοινοτήτων (Black Lives Matter, LGBTQ, οι Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές της Αμερικής, νεοναζί, κ.λπ.) που ενστερνίζονται τα φυσικά (π.χ. εθνοτικά ή φυλετικά), ιδεολογικά (π.χ. πανεθνικιστικά, μαρξιστικά, οικοσοσιαλιστικά, φεμινιστικά, αναρχοσυνδικαλιστικά, λευκά υπερεθνικιστικά) ή κανονιστικά χαρακτηριστικά (π.χ. κοινωνική δικαιοσύνη ή ισότητα) γύρω από τα οποία κάποιος σχηματίζει ομαδικές ενώσεις.
Η αλήθεια είναι ότι ο ατομικισμός ευδοκιμεί σε ηθικές, ενάρετες κοινότητες και ότι το κοινό καλό και οι ομαδικές ενώσεις ευδοκιμούν σε κοινωνίες που αναγνωρίζουν και κατανοούν την εγγενή αξία και αξιοπρέπεια κάθε ατόμου. Σχετικά με την αλληλεξάρτηση και την αμοιβαία ενίσχυση της ελευθερίας και της τάξης, του ατόμου και της κοινωνίας, ο Frank Meyer διακήρυξε ότι «η αλήθεια μαραίνεται όταν πεθαίνει η ελευθερία, όσο δίκαιη κι αν είναι η εξουσία που τη σκοτώνει· και ο ελεύθερος ατομικισμός, που δεν έχει εμπνευστεί από ηθικές αξίες, σαπίζει στον πυρήνα του και σύντομα δημιουργεί συνθήκες που ανοίγουν το δρόμο για την παράδοση στην τυραννία». 1 Σε όσους επιμένουν ότι ο ατομικισμός είναι αντίθετος με τη θρησκευτική πεποίθηση, η οποία είναι η ίδια απαραίτητη για τον συντηρητισμό και το κοινό καλό, ο M. Stanton Evans δήλωσε: «η επιβεβαίωση μιας υπερβατικής τάξης δεν είναι απλά συμβατή με την ατομική αυτονομία, αλλά και προϋπόθεση αυτής· […] μια σκεπτικιστική άποψη για τη φύση του ανθρώπου [δηλαδή, ως εγγενώς ελαττωματική και επιρρεπής στην αμαρτία] όχι μόνο επιτρέπει την πολιτική ελευθερία, αλλά την απαιτεί». 2
Σε μια ελεύθερη κοινωνία, οι επιχειρηματίες και οι παραγωγοί στρέφονται σε άλλους, στις κοινότητες, για να καθορίσουν τις βασικές τους ανάγκες που πρέπει να ικανοποιήσουν. Το ορθολογικό ιδιοτελές συμφέρον που παρακινεί τη δημιουργικότητα και την εφευρετικότητα αφορά ουσιαστικά την πιο αποτελεσματική και αποδοτική εξυπηρέτηση των άλλων, τη δημιουργία προσωπικών ανταμοιβών, ναι - αλλά προσωπικών ανταμοιβών για να κάνουν τη ζωή καλύτερη και ευκολότερη για τους άλλους. Ο Άνταμ Σμιθ του «Ο Πλούτος των Εθνών» είναι ο ίδιος Άνταμ Σμιθ του «Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων» . Τα ανθρώπινα όντα είναι προγραμματισμένα τόσο για να φροντίζουν τον εαυτό τους, να προστατεύουν τα σπίτια και τα αγαπημένα τους πρόσωπα, όσο και για να νιώθουν και να συμπάσχουν με τους άλλους. Η ευεργεσία και η γενναιοδωρία είναι κύριες πτυχές του φιλελεύθερου ατομικισμού που δυσφημεί ο Deneen.
Το «δεύτερο κύμα» του φιλελευθερισμού, στο παράδειγμα του Deneen, είναι ο Προοδευτισμός. (σελ. 142) Ωστόσο, ο σύγχρονος προοδευτισμός και το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ δεν έχουν σχεδόν καμία σχέση με τον κλασικό φιλελευθερισμό. Περιέργως και, τολμώ να πω, με διανοητική οκνηρία, ο Deneen επιθυμεί να τα συνδέσει. Δεν μπορεί, ωστόσο, να χαράξει μια σαφή γραμμή σύνδεσης μεταξύ τους, επειδή αυτή δεν υπάρχει. Η υποτιθέμενη σύνδεση είναι η υποτιθέμενη φιλοδοξία «να απελευθερωθούν τα άτομα από οποιεσδήποτε αυθαίρετες και μη επιλεγμένες σχέσεις και να αναδιαμορφωθεί ο κόσμος σε έναν κόσμο στον οποίο θα ευδοκιμούσαν όσοι είναι ιδιαίτερα διατεθειμένοι για έναν εκφραστικό ατομικισμό». (σελ. 143–44) Πρέπει άραγε να εκλάβουμε αυτόν τον ισχυρισμό ως ένδειξη ότι ο Deneen θα προτιμούσε οι σχέσεις και οι αλληλεπιδράσεις μας να επιβάλλονται αυθαίρετα από μια κεντρική εξουσία σε μια κλειστή κοινωνία, όπου τα υποδεέστερα άτομα ακολουθούν συνήθως τις αδιαμφισβήτητες εντολές των καθιερωμένων ανωτέρων τους;
Ο Φ.Α. Χάγιεκ δήλωσε κάποτε ότι, «[μ]έχρι την άνοδο του σοσιαλισμού», το αντίθετο του συντηρητισμού ήταν ο φιλελευθερισμός, αλλά ότι, στις Ηνωμένες Πολιτείες, «ο υπερασπιστής της αμερικανικής παράδοσης ήταν φιλελεύθερος με την ευρωπαϊκή (αυθεντική) έννοια». 3 Είναι ο Deneen τόσο βυθισμένος στην αμερικανική κουλτούρα που δεν μπορεί να αναγνωρίσει αυτή τη βασική διάκριση; Ο Deneen εκτιμά το κοινό, συλλογικό καλό όπως εκδηλώνεται στις τοπικές κοινότητες, κατηγορώντας το ορθολογικό ιδιοτελές συμφέρον για την υποτιθέμενη παγκοσμιοποιητική τάση του φιλελευθερισμού να καταργήσει σεβάσμια έθιμα και πολιτιστικούς κανόνες. Αλλά φαίνεται μπερδεμένος από την αμερικανική ταξινόμηση στην οποία έχει περιέλθει ο φιλελευθερισμός και θα έκανε καλά να επανεξετάσει τα έργα του Λούντβιχ φον Μίζες, ο οποίος εξήγησε: «Στις Ηνωμένες Πολιτείες, «φιλελεύθερος» [liberal] σημαίνει σήμερα ένα σύνολο ιδεών και πολιτικών αξιωμάτων, που από κάθε άποψη είναι το αντίθετο από όλα όσα σήμαινε ο φιλελευθερισμός για τις προηγούμενες γενιές. Ο Αμερικανός αυτοαποκαλούμενος φιλελεύθερος στοχεύει στην παντοδυναμία του κράτους, είναι ένας αποφασισμένος αντίπαλος της ελεύθερης επιχειρηματικότητας και υποστηρίζει τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό από τις αρχές, δηλαδή τον σοσιαλισμό». 4
Μια σύγκριση της θεωρητικής πολιτικής θεωρίας του Deneen και της θεωρητικής αφήγησης της παρακμής της με το βαθιά ιστορικό, ιδεολογικά ουδέτερο βιβλίο του Larry Siedentop, Inventing the Individual, («Εφευρίσκοντας το Άτομο») (Belknap / Harvard, 2014) αποκαλύπτει κρίσιμα κενά στο επιχείρημα του Deneen, ξεκινώντας από την πρόταση ότι ο ατομικισμός, κλειδί για τον φιλελευθερισμό, είναι μόλις 500 ετών. Ο Siedentop υπονομεύει την κοινή απεικόνιση μιας μεσαιωνικής Ευρώπης κυριευμένης από τη φτώχεια και τις δεισιδαιμονίες, τη μοναρχία και την τυραννία, την εκτεταμένη διαφθορά και τον πρόωρο θάνατο, από τα οποία υποτίθεται ότι μας έσωσε η Αναγέννηση και, αργότερα, ο Διαφωτισμός. Ο Siedentop βλέπει, αντίθετα, την άνοδο του Χριστιανισμού -πολύ πριν από τον μεσαιωνισμό- ως την αιτία της ανόδου του φιλελεύθερου ατομικισμού, ο οποίος, στην πραγματικότητα, έχει ρίζες στις διδασκαλίες του Αγίου Παύλου και του Ιησού Χριστού. Ενώ ο Deneen θεωρητικοποιεί τον ατομικισμό ως πρόσφατο και αντιχριστιανικό, ο Siedentop εντοπίζει την πραγματική του ιστορία ως σαφώς χριστιανική, χαρτογραφώντας τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του με την πάροδο του χρόνου καθώς πολλαπλασιαζόταν και αντικαθιστούσε αρχαίες παγανιστικές κουλτούρες και έθιμα, που δεν είχαν μια δομική κατανόηση της αξιοπρέπειας και της πρωτοκαθεδρίας του ανθρώπινου προσώπου.
Ο Siedentop αποδίδει τον φιλελεύθερο ατομικισμό στον Χριστιανισμό. Ο Deneen αντιμετωπίζει τον φιλελεύθερο ατομικισμό ως εχθρικό προς τον Χριστιανισμό. Δεν μπορούν αμφότεροι να έχουν δίκιο, τουλάχιστον όχι πλήρως.
Ανατρέχοντας σε ορισμένους από τους μεγαλεπήβολους ισχυρισμούς του, ο Deneen αναγνωρίζει στις τελευταίες σελίδες του ότι ο φιλελευθερισμός, σε ορισμένες εκφάνσεις του, υπάρχει στην πραγματικότητα για περισσότερο από 500 χρόνια και ότι έχει πολλά κοινά με τον Χριστιανισμό:
Μολονότι ο φιλελευθερισμός προσποιείτο ότι ήταν ένα εντελώς νέο οικοδόμημα που απέρριπτε την πολιτική αρχιτεκτονική όλων των προηγούμενων εποχών, βασιζόταν φυσικά σε μακροχρόνιες εξελίξεις από την αρχαιότητα έως τα τέλη του Μεσαίωνα. Ένα σημαντικό μέρος της ελκυστικότητάς του δεν έγκειται στο ότι ήταν κάτι εντελώς νέο, αλλά στο ότι βασιζόταν σε βαθιά αποθέματα πίστης και δέσμευσης. Η αρχαία πολιτική φιλοσοφία ήταν ιδιαίτερα αφιερωμένη στο ερώτημα του πώς να αποφευχθεί η άνοδος της τυραννίας και πώς να επιτευχθούν οι συνθήκες της πολιτικής ελευθερίας και της αυτοκυβέρνησης. Οι βασικοί όροι που διαμορφώνουν την πολιτική μας παράδοση - η ελευθερία, η ισότητα, η αξιοπρέπεια, η δικαιοσύνη, ο συνταγματισμός - είναι αρχαίας καταγωγής. Η έλευση του Χριστιανισμού και η ανάπτυξή του στην -σε μεγάλο βαθμό παραμελημένη πλέον- πολιτική φιλοσοφία του Μεσαίωνα, τόνισαν την αξιοπρέπεια του ατόμου, την έννοια του προσώπου, την ύπαρξη δικαιωμάτων και αντίστοιχων καθηκόντων, την ύψιστη σημασία της κοινωνίας των πολιτών και μιας πολλαπλότητας ενώσεων, και την έννοια της περιορισμένης διακυβέρνησης ως το καλύτερο μέσο για την αποτροπή του αναπόφευκτου ανθρώπινου πειρασμού προς την τυραννία. Η πιο βασική έλξη του φιλελευθερισμού δεν ήταν η απόρριψη του παρελθόντος, αλλά η εξάρτησή του από βασικές έννοιες που ήταν θεμελιώδεις για τη δυτική πολιτική ταυτότητα. (σελ. 184–85)
Συγχωρήστε με που μπερδεύομαι, αλλά νόμιζα ότι ο Deneen είχε ως στόχο να επικρίνει τον φιλελευθερισμό και να καταγράψει την αποτυχία του, όχι να τον εξυμνήσει ή να τον υπερασπιστεί, και σίγουρα όχι να τον συνδέσει με μια αρχαία καταγωγή που συνδέεται με τον Χριστιανισμό. Αυτό το απόσπασμα αντιπροσωπεύει την απογοήτευση στον πυρήνα του βιβλίου του Deneen. Δεν ευθύνεται ο φιλελευθερισμός για το τεράστιο εκτελεστικό κράτος και τα δίκτυα των φορέων και των λειτουργών του που εξαναγκάζουν τις τοπικές κοινότητες. Ο Deneen είναι μέρος του προβλήματος που περιγράφει, υποστηρίζοντας τρόπους σκέψης και οργάνωσης της ανθρώπινης συμπεριφοράς που υπονομεύουν την ελπίδα του για την αναζωπύρωση των παραδοσιακών αξιών και των οικογενειακών ή γειτονικών δεσμών σε τοπικό επίπεδο.
Ο Deneen εκφράζει τις απόψεις του με τόσο εξοργιστική βεβαιότητα, που μοιάζει αλαζόνας και μεροληπτικός, ένας ένθερμα αντι-φιλελεύθερος άνδρας με προσωπική ατζέντα. Του λείπει η λεπτότητα και η ευμένεια με την οποία οι λογικοί μελετητές με καλή πίστη προσεγγίζουν τους ιδεολογικούς τους αντιπάλους. Δεν συμμερίζεται τη θέση εκείνων που, όπως εγώ, πιστεύουν ότι ο φιλελεύθερος ατομικισμός είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την άνθηση των τοπικών κοινοτήτων, την καλλιέργεια της αρετής και της υπευθυνότητας, τη δημιουργία διαμεσολαβητικών θεσμών και πολιτικών ενώσεων από τη βάση προς την κορυφή, και την αποκέντρωση και διάχυση της κυβερνητικής εξουσίας. Απλώς δεν μπορεί να συλλάβει την πιθανότητα ο φιλελεύθερος ατομικισμός να δημιουργεί ένα όχημα για τη διατήρηση των εθίμων και της κληρονομιάς, της οικογενειακής μονάδας και των κοινωνικών δεσμών σε τοπικό επίπεδο.
«Ο κρατισμός επιτρέπει τον ατομικισμό, ο ατομικισμός απαιτεί κρατισμό» (σελ. 17). Ο Deneen επιμένει με ελάχιστες αποδείξεις πέρα από τις δικές του ανιστορικές εικασίες - με τραγική ειρωνεία, δεδομένου του αιτήματός του για «μικρότερες, τοπικές μορφές αντίστασης: πρακτικές περισσότερο, όχι θεωρίες». (σελ. 19-20). Ιδού μια εναλλακτική πρόταση: ο φιλελεύθερος ατομικισμός και οι κοινοτικοί δεσμοί που δημιουργεί προστατεύονται καλύτερα σε μια χριστιανική κοινωνία που έχει επίγνωση της ατέλειας του ανθρώπινου νου, των αμαρτωλών τάσεων της ανθρώπινης σάρκας και της αναπόφευκτης ατέλειας των ανθρώπινων θεσμών.
Διαβάζοντας το «Γιατί απέτυχε ο φιλελευθερισμός», κάποιος θα μπορούσε να αμφισβητήσει όχι το αν ο Deneen έχει δίκιο, αλλά το αν είναι καν αρκετά διαβασμένος στην ιστορία του φιλελευθερισμού για να κρίνει αυτή την ευρεία, αιώνια σχολή φιλοσοφίας που αναπτύχθηκε από τον Χριστιανισμό. Τι ατυχής εντύπωση για να αποκομίσει κανείς από κάποιον που γράφει με τέτοιο στυλ για τόσο σημαντικές τάσεις και προσωπικότητες. Η πραγματικότητα, νομίζω, είναι ότι ο Deneen είναι πολυμαθής και μορφωμένος. Η μεροληπτική απεικόνιση του φιλελευθερισμού από μέρους του είναι επομένως απογοητευτική, επειδή δεν προβάλλει σωστά την πολυμάθεια και τη μόρφωσή του, επειδή προωθεί μια ιδιόμορφη άποψη για τον φιλελευθερισμό που θα μπορούσε τελικά να υπονομεύσει την κλασική και χριστιανική δέσμευση στην ελευθερία που επιθυμεί να αναζωογονήσει.
[Πηγή άρθρου: Deneen’s Why Liberalism Failed Attacks a Fake Version of Liberalism]
1 Frank Meyer, “Freedom, Tradition, Conservatism,” in What is Conservatism? (Wilmington, Delaware: ISI Books, 2015), σελ. 12.
2 M. Stanton Evans, “A Conservative Case for Freedom,” in What is Conservatism? (Wilmington, Delaware: ISI Books, 2015), σελ. 86.
3 F. A. Hayek, “Why I Am Not a Conservative,” The Constitution of Liberty: The Definitive Edition, Vol 17, The Collected Works of F. A. Hayek (Routledge, 2013), σελ.519.
4 Ludwig von Mises, Liberalism in the Classical Tradition (1927)(The Foundation for Economic Education and Cobden Press, 2002) (Ralph Raico, μετάφρ.), σελ. xvi-xvii.
