Η πνευματική μάχη μεταξύ καπιταλισμού και κομμουνισμού
Σαν τον βιβλικό όφι, οι κομμουνιστές λένε ότι μπορούν να οικοδομήσουν την ουτοπία, αρκεί όλοι να συμφωνήσουν με τα σχέδιά τους. Ένα τόσο όμορφο τέλος δικαιολογεί οποιαδήποτε αιματοχυσία.
Ετικέτες: Θρησκεία, Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός
Άρθρο του Paul McDonnold, δημοσιευμένο στις 5/6/2025 από το American Institute for Economic Research.
Μπορείτε να ακούσετε το κείμενο μέσω της εφαρμογής του Substack.
Στον τόμο των Πρώτων Βασιλέων της Βίβλου, ο προφήτης του Γιαχβέ, ο Ηλίας, προκάλεσε 450 ειδωλολάτρες σε μια πνευματική αναμέτρηση στο Όρος Κάρμηλος στο βόρειο Ισραήλ. Το διακύβευμα ήταν υψηλό: ποιον θα λάτρευε ο εβραϊκός λαός, τον Γιαχβέ ή τον Βάαλ; Εφόσον οι νικητές έγραψαν το βιβλίο, πιθανότατα μπορείτε να μαντέψετε ποιος κέρδισε.
Περίπου τρεις χιλιετίες αργότερα, με την έκδοση του τρίτομου Das Kapital του Καρλ Μαρξ, ο κομμουνισμός και ο καπιταλισμός ξεκίνησαν έναν παρόμοιο ανταγωνισμό υψηλών διακυβευμάτων για την ψυχή του κόσμου. Όπως ο Ηλίας και οι προφήτες του Βάαλ, αυτά τα δύο ανταγωνιστικά συστήματα έφεραν τις ασυμβίβαστες πνευματικές τους ρίζες στη μάχη. Μπορούμε όμως να πούμε από τώρα ποιος κέρδισε;
Όσον αφορά την ψυχή του κομμουνισμού, στο βαθμό που μπορεί να ειπωθεί ότι έχει ψυχή, είναι η φιλοσοφία του αθεϊσμού. Ο Μαρξ ήταν ένας δηλωμένος άθεος, αν και ορισμένα από τα γραπτά του υποδηλώνουν επίσης μια απρόσμενη απέχθεια προς τον Θεό. Εκμεταλλευόμενος αυτό το γεγονός, τουλάχιστον ένας συγγραφέας ισχυρίστηκε ότι ο Μαρξ ήταν κρυφός λάτρης του Διαβόλου. Η κοινή άποψη, φυσικά, είναι ότι απλώς απέρριψε την πίστη στο θείο. Αν υπήρξε όργανο του κακού (καθόλου υπερβολή, αν λάβουμε υπόψη την ποσοτικοποιήσιμη επίδρασή του στον κόσμο), θα πρέπει να υπήρξε ως ένα ανεπίγνωστο πιόνι.
Αποδείξεις για τον αθεϊστικό πυρήνα του κομμουνισμού βρίσκει κανείς επίσης στον αδυσώπητο πόλεμο που διεξήγαγαν τα μαρξιστικά καθεστώτα στη Σοβιετική Ένωση, τη Μαοϊκή Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και την Καμπότζη ενάντια στις θρησκευτικές πεποιθήσεις των λαών τους. Ακόμα και σήμερα, αφού ξεφορτώθηκε τις πιο οικονομικά δυσλειτουργικές πτυχές του μαρξισμού, το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα συνεχίζει να καταπιέζει τους ανεξάρτητους Χριστιανούς και έχει φυλακίσει πάνω από ένα εκατομμύριο Ουιγούρους Μουσουλμάνους σε στρατόπεδα αναμόρφωσης.
Ο καπιταλισμός, από την άλλη πλευρά, αν και δεν ασπαζόταν κάποιο συγκεκριμένο θρησκευτικό δόγμα, αναπτύχθηκε αρχικά από ένα πλέγμα χριστιανικών πολιτισμών στην Ευρώπη. Στο βιβλίο του «Η Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού», ο Γερμανός κοινωνιολόγος Μαξ Βέμπερ υποστηρίζει ότι αυτό δεν ήταν τυχαίο, αλλά ότι η ηθική του πνευματικού αγώνα και της ανάπτυξης που ήταν ενσωματωμένη στον Προτεσταντικό Χριστιανισμό βρήκε ένα κοσμικό ανάλογό του στο καπιταλιστικό οικονομικό μοντέλο.
Επιπλέον, η άποψη του Χριστιανισμού για το άτομο ως το κέντρο της αξίας και της δράσης τον καθιστά επίσης φυσικό ταίριασμα για το καπιταλιστικό σύστημα. Ενώ η Καινή Διαθήκη τρέφει ένα βαθύ ενδιαφέρον για τους φτωχούς - είτε στο πνεύμα είτε στο πορτοφόλι - η λύση που προτείνει δεν είναι η συλλογική διοίκηση αλλά η ατομική αγάπη. Τα περιουσιακά στοιχεία μπορούν, και συχνά πρέπει, να δωρίζονται, αλλά όπως και στην Παλαιά Διαθήκη, ου κλέψεις. Η ιδιωτική περιουσία είναι κομμάτι της ανθρωπολογίας της Βίβλου.
Σήμερα, έχει περάσει πάνω από ένας αιώνας από τότε που η ιδεολογική μάχη μεταξύ κομμουνισμού και καπιταλισμού συνοδεύτηκε από την έκδοση της ογκώδους, οργισμένης τριλογίας του Μαρξ, μιας τριλογίας γραμμένης κατά την διάρκεια προσωπικής ένδειας, στο αναγνωστήριο με τον τρούλο του Βρετανικού Μουσείου του Λονδίνου.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι καπιταλιστικές οικονομίες έχουν αυξήσει την υλική ευημερία των λαών τους περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο σύστημα στην ανθρώπινη ιστορία. Στο δικό της ογκώδες (και αναζωογονητικά χαλαρό) τρίτομο αριστούργημα, που ολοκληρώθηκε το 2016 με το Bourgeois Equality, η οικονομολόγος Deirdre McCloskey αποδίδει την πνευματική παραδειγματική μετατόπιση του καπιταλισμού σε έναν «Μεγάλο Εμπλουτισμό» που αύξησε το μέσο βιοτικό επίπεδο πάνω από 30 φορές σε δύο αιώνες, μια περίοδος που δεν είχε ξαναδεί ο κόσμος.
Ο Peter McNamara αποδίδει στην McCloskey την απόδειξη ότι «...το εμπόριο καλλιεργεί ένα συγκεκριμένο σύνολο αρετών, που αποτελείται από εξαιρετικά τροποποιημένες αριστοτελικές αρετές που συνδυάζονται με τις χριστιανικές αρετές της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης. Η «Αστική Συμφωνία» που αποτελεί τη βάση του Μεγάλου Εμπλουτισμού είναι πραγματικά ένας οικονομικός και ηθικός νικητής».
Από την άλλη πλευρά του πίνακα των αποτελεσμάτων, οι κοινωνίες που ασπάστηκαν το σύστημα του Μαρξ έχουν αφήσει πίσω τους αναμνήσεις, όπως ένα τείχος 96 μιλίων που χτίστηκε για να παγιδεύει τους ανθρώπους στην ίδια τους την πατρίδα, μεγάλες ουρές αγοραστών που δεν μπορούσαν να αγοράσουν βασικά καταναλωτικά αγαθά, και μια διεστραμμένη ηθική οικολογία στην οποία η αστυνομία της σκέψης στριμώχνει τους ιδεολογικούς αντιφρονούντες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα οποία ένας λαμπρός κρατούμενος, ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, ονόμασε «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ».
Ποιο από αυτά τα δύο συστήματα λειτουργεί καλύτερα;
Υπάρχει μόνο μία λογική απάντηση. Παρ’ όλα αυτά, η ιδεολογική πάλη μεταξύ κομμουνισμού και καπιταλισμού δεν έχει τελειώσει. Αυτό συμβαίνει επειδή στην πραγματικότητα χρονολογείται πολύ πιο πίσω από τον Καρλ Μαρξ ή ακόμα και από τον προφήτη Ηλία. Στο βιβλίο της Γένεσης, το φίδι πείθει την Εύα να φάει τον απαγορευμένο καρπό, λέγοντας ότι αυτός θα την κάνει σαν τον Θεό. Κυνηγώντας αυτό το ουτοπικό όραμα, οι προπάτορες της ανθρωπότητας έχασαν τον παράδεισο.
Σαν τον βιβλικό όφι, οι κομμουνιστές λένε ότι μπορούν να κατασκευάσουν την ουτοπία αρκεί όλοι να συμφωνήσουν με το σχέδιό τους. Ένα τόσο όμορφο τέλος δικαιολογεί οποιαδήποτε ποσότητα χυμένου αίματος.
Οι καπιταλιστές, από την άλλη πλευρά, είναι ρεαλιστές, κατανοώντας ότι η ανθρωπότητα δεν μπορεί να γίνει τέλεια. Αυτό έχει αποδειχθεί με την ίδια συνέπεια όπως και ο νόμος της βαρύτητας. Καλύτερα να υπάρχει ένα σύστημα που αποδέχεται την σφαλερή ανθρώπινη φύση, ενώ παράλληλα προικίζει τους ανθρώπους με την ελευθερία να αγωνίζονται και να βελτιώνουν τον εαυτό τους όπως οι ίδιοι κρίνουν. Η προκύπτουσα ατομική ανάπτυξη μεταφράζεται όχι μόνο σε πιο ελεύθερες κοινωνίες αλλά και σε πλουσιότερες, όπως συνεχίζουν να αποδεικνύουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, δεκαετίες μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, της μεγαλύτερης ελπίδας του κομμουνισμού κάποτε.
[Πηγή άρθρου: The Spiritual Battle Between Communism and Capitalism]
Ο Paul McDonnold είναι ανεξάρτητος συγγραφέας. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στο Christian Science Monitor, στο World Magazine, στο J Stor Daily και σε άλλες εκδόσεις. Είναι ο συγγραφέας του μυθιστορήματος The Economics of Ego Surplus, και έχει μεταπτυχιακό τίτλο στην οικονομική έρευνα από το Πανεπιστήμιο του South Texas.