Μια φιλόδοξη νομισματική πρόταση για την Αργεντινή του Milei, και για κάθε άλλη χώρα στον κόσμο
Άρθρο του Kristoffer Mousten Hansen, που δημοσιεύτηκε στις 30/09/2023 από το Mises Institute. Χρόνος ανάγνωσης 6'
Ο Χαβιέρ Μιλέι υποσχέθηκε να κάνει το αμερικανικό δολάριο το νόμισμα της Αργεντινής, εάν εκλεγεί. Το αν αυτό θα βοηθήσει την οικονομία της Αργεντινής είναι ένα άλλο θέμα
Στην Αργεντινή, ο φιλελεύθερος (libertarian) προεδρικός υποψήφιος Javier Milei έγινε πρωτοσέλιδο όταν τερμάτισε πρώτος στις προκριματικές εκλογές στις 13 Αυγούστου. Το οικονομικό του πρόγραμμα απαιτεί μια ισχυρή μείωση των κρατικών δαπανών και του ρόλου της κυβέρνησης γενικά και, εάν εφαρμοστεί, θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την συνθήκες της οικονομικής ζωής στην Αργεντινή.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα αδύνατο σημείο—δηλαδή η προτεινόμενη νομισματική μεταρρύθμιση. Αντιμέτωπος με τους υψηλούς ρυθμούς του πληθωρισμού και με την υποτίμηση του πέσο, ο Milei προτείνει να δολαριοποιηθεί η οικονομία της Αργεντινής. Οι λεπτομέρειες δεν είναι ξεκάθαρες, αλλά η ιδέα είναι να ανταλλαχθούν τα πέσο με δολάρια με την ισοτιμία της αγοράς (στην ουσία μετατρέποντας τα πέσος σε αξιώσεις για δολάρια) πριν καταργηθεί τελικά το αργεντίνικο πέσο.
Όλα τα συμβόλαια, τα περιουσιακά στοιχεία και οι καταθέσεις όψεως θα εκφράζονταν από εκείνο το σημείο και μετά σε δολάρια, έχοντας μετατραπεί από τα πέσος με όποιο επιτόκιο ίσχυε όταν τέθηκε σε ισχύ η μεταρρύθμιση. Ο Αργεντινός οικονομολόγος Emilio Ocampo και ο διακεκριμένος οικονομολόγος της Αυστριακής Σχολής, Nicolás Cachanosky, έχουν συντάξει ένα πιθανό σχέδιο δολαριοποίησης. Ο Milei υποστήριξε επίσης ότι και άλλα νομίσματα θα μπορούσαν να κυκλοφορούν ελεύθερα στην Αργεντινή, υποδηλώνοντας ότι ούτε το πέσο ούτε το δολάριο θα ήταν το αποκλειστικό νόμιμο χρήμα.
Τα προβλήματα της δολαριοποίησης
Για να είμαστε σαφείς, δεδομένης της κατάστασης στην Αργεντινή, η δολαριοποίηση είναι πολύ πιθανό να αποτελέσει μια βελτίωση. Η Αργεντινή υποφέρει από τον υψηλό πληθωρισμό, όμως ο πληθωρισμός αυτός δεν είναι έργο του Θεού. Ο ίδιος ο Milei καταλαβαίνει ξεκάθαρα ότι ο ένοχος είναι η κεντρική τράπεζα της Αργεντινής. Κλείστε την κεντρική τράπεζα και το πρόβλημα του πληθωρισμού έχει τελειώσει. Όπως λέει ο Milei, η δολαριοποίηση είναι απλώς το μέσο για έναν σκοπό. Αντί να έχει τα υψηλά ποσοστά πληθωρισμού που δημιουργούνται από την κεντρική τράπεζα της Αργεντινής, η χώρα θα εισάγει τα χαμηλότερα επιτόκια που δημιουργεί η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Εάν ο κύριος στόχος είναι να αποτραπεί το κράτος της Αργεντινής από το να λεηλατεί τους πολίτες του μέσω του ελέγχου των χρημάτων, τότε το σχέδιο του Milei λειτουργεί—αν και αντ' αυτού δίνει αυτή την εξουσία σε εκείνους που εκδίδουν δολάρια (σ.σ. την κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ). Μολονότι στο Μπουένος Άιρες θα επιβληθεί δημοσιονομική πειθαρχία, το σχέδιο επαυξάνει τις δυνατότητες της κερδοφορίας για το σύστημα του δολαρίου. Ο εισαγόμενος πληθωρισμός στις ΗΠΑ, ο οποίος μπορεί να μην είναι τόσο κακός όσο ο πληθωρισμός της Αργεντινής, εξακολουθεί να είναι κακός.
Στην πραγματικότητα, δεδομένου ότι είναι σαφές ότι το πρόβλημα της Αργεντινής είναι η κεντρική τράπεζα που νομισματοποιεί το δημόσιο χρέος -δηλαδή τυπώνει νέα πέσος για να χρηματοδοτήσει την κυβέρνηση- τότε η δολαριοποίηση είναι πραγματικά περιττή. Μόλις καταργηθεί η κεντρική τράπεζα, δεν έχουμε ήδη πετύχει τον επιθυμητό στόχο;
Μια απλή νομισματική μεταρρύθμιση για την Αργεντινή (και για οπουδήποτε αλλού )
Η απλούστερη δυνατή μεταρρύθμιση —που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αμέσως— είναι απλώς να κλείσουν την κεντρική τράπεζα εξαλείφοντας τον ρόλο της στην έκδοση νέων μονάδων χρήματος σε οποιαδήποτε μορφή—φυσική μορφή, ψηφιακή, ή νέα αποθεματικά. Δεν θα υπήρχε πλέον η αύξηση της προσφοράς χρήματος, και αυτό θα επέλυε αμέσως την κρίση πληθωρισμού, αφού η αιτία και η ουσία του πληθωρισμού είναι η αύξηση της προσφοράς χρήματος.
Ένα δεύτερο βήμα σε αυτή την απλή μεταρρύθμιση θα ήταν τότε η κατάργηση όλων των νόμων περί αποκλειστικού νόμιμου χρήματος και όλων των διατάξεων που θα ευνοούσαν το ένα νόμισμα έναντι του άλλου. Ενώ το πέσο θα συνέχιζε τότε πιθανότατα να κυκλοφορεί, τα βασικά προβληματικά χαρακτηριστικά του - ο μονοπωλιακός έλεγχος της έκδοσής του, καθώς και η αναγκαστική χρήση του - θα εξαφανίζονταν. Η δολαριοποίηση δεν προσθέτει τίποτα σε αυτή την κατάσταση πραγμάτων.
Μια πιθανή αντίρρηση είναι ότι μια μεταγενέστερη κυβέρνηση θα μπορούσε απλώς να επιβάλει εκ νέου νόμους περί νόμιμου νομίσματος, εάν το πέσο εξακολουθεί να κυκλοφορεί, επιστρέφοντας τη χώρα σε ένα καθεστώς fiat χρήματος (σ.σ. πλαστού χρήματος, χωρίς αντίκρισμα σε χρυσό). Αυτό ισχύει, το ίδιο όμως ισχύει και στην περίπτωση της δολαριοποίησης. Εξάλλου, η Ζιμπάμπουε δολαριοποιήθηκε το 2009 και στη συνέχεια αποδολαριοποιήθηκε το 2019. Είναι πιο πιθανό να χρειαστεί μια πιο φιλόδοξη μεταρρύθμιση για να αποτραπεί η επανεισαγωγή του fiat χρήματος.
Μια φιλόδοξη νομισματική μεταρρύθμιση για την Αργεντινή (και για οπουδήποτε αλλού )
Αντί να εξετάζουμε μόνο το ζήτημα του χάρτινου χρήματος (δηλαδή, το χρήμα του οποίου η έκδοση ελέγχεται άμεσα από την κεντρική τράπεζα), μια πιο φιλόδοξη μεταρρύθμιση θα στόχευε επίσης στη μεταρρύθμιση του τραπεζικού συστήματος. Η κεντρική τράπεζα δεν είναι ο μόνος δημιουργός χρήματος - οι εμπορικές τράπεζες δημιουργούν επίσης χρήματα στο σύγχρονο σύστημα τραπεζικής των κλασματικών αποθεματικών. Και αυτές οι τράπεζες, επίσης, κερδίζουν από τη δημιουργία του χρήματος ex nihilo (σ.σ. από το τίποτα), και επίσης αποσταθεροποιούν το οικονομικό σύστημα. Εκτός από το πλασματικό, χάρτινο χρήμα με τη στενή έννοια, θα πρέπει επίσης να εξαλειφθούν τα καταπιστευματικά μέσα (fiduciary media) - τα χρήματα που έχουν εκδοθεί από την τράπεζα και που υπερβαίνουν το τραπεζικό απόθεμα των καταθέσεων.
Αυτή η φιλόδοξη μεταρρύθμιση είναι ελαφρώς πιο περίπλοκη από την απλή μεταρρύθμιση που αναφέραμε πιο πάνω. Η εκκρεμής έκδοση των καταπιστευματικών μέσων πρώτα παγώνει, μαζί με τις κανονικές λειτουργίες της κεντρικής τράπεζας. Ωστόσο, οι τράπεζες στη συνέχεια εφοδιάζονται με χαρτονομίσματα για την υποστήριξη όλων των εκκρεμών καταπιστευματικών μέσων. Αυτό δεν θα αυξήσει την προσφορά χρήματος, αλλά απλώς θα μετατρέψει την έκδοση καταπιστευματικής πίστης σε τραπεζογραμμάτια με πλήρη υποστήριξη. Μόλις γίνει αυτό - οι τεχνικές λεπτομέρειες της εκτύπωσης των χαρτονομισμάτων μπορεί να χρειαστούν κάποιο χρόνο - η κεντρική τράπεζα θα τερματίσει την λειτουργία της.
Το τι να κάνει με τα εναπομείναντα περιουσιακά της στοιχεία είναι ένα δευτερεύον ερώτημα. Μια επιλογή θα ήταν να αφήσει τους πιστωτές της να πάρουν τον έλεγχο των περιουσιακών της στοιχείων. Μια άλλη επιλογή θα ήταν να χρησιμοποιηθούν για να υποστηριχθεί το πέσο με χρυσό. Όπως και στην απλή μεταρρύθμιση, το πέσο θα έχανε το καθεστώς του νόμιμου χρήματος και οποιαδήποτε άλλα προνόμια, μετατρέποντας το νομισματικό σύστημα σε ένα σύστημα ανταγωνιζόμενων νομισμάτων. Ωστόσο, μπορεί να είναι επιθυμητό να μετατραπεί το πέσο σε χρήμα υποστηριζόμενο από χρυσό, ώστε να τεθούν περισσότερα εμπόδια στο ενδεχόμενο της επανεισαγωγής του fiat χρήματος.
Το τελευταίο βήμα στη μεταρρύθμιση του τραπεζικού συστήματος θα ήταν η επιστροφή στις παραδοσιακές νομικές αρχές. Θα πρέπει να απαιτείται να προσδιορίζουν οι τραπεζικές συμβάσεις με σαφήνεια σε ποιον είναι διαθέσιμο το χρηματικό ποσό, (δηλαδή, εάν το εν λόγω ποσό είναι δάνειο ή κατάθεση). Αυτό θα εξαλείψει την πιθανότητα της επανεμφάνισης των καταπιστευτικών μέσων (fiduciary media), καθώς αυτό που επιτρέπει την τραπεζική των κλασματικών αποθεματικών είναι η σύγχυση σχετικά με το ποιος έχει τον έλεγχο των χρημάτων στα τραπεζικά συμβόλαια.
Ο στόχος της νομισματικής μεταρρύθμισης
Τέτοιες απλές μεταρρυθμίσεις συνάδουν με τον στόχο ενός δίκαιου και αρμονικού οικονομικού και νομισματικού συστήματος: η αφαίρεση του χρήματος από τον έλεγχο της κυβέρνησης και ο τερματισμός του πλασματικού/fiat χρήματος σε όλες του τις μορφές, εξαλείφοντας τα ειδικά προνόμια που παρέχονται στις τράπεζες. Ενώ οι τεχνικές λεπτομέρειες μπορεί να διαφέρουν από χώρα σε χώρα, δεν υπάρχει τίποτα που να σταματά την εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων, εκτός από την έλλειψη πολιτικής βούλησης. Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση του Javier Milei στην Αργεντινή προχωρά πολύ προς αυτόν τον στόχο, ωστόσο η δολαριοποίηση είναι ένα βήμα προς τα πίσω.
Ο Kristoffer Mousten Hansen είναι συνεργάτης του Ινστιτούτου Mises και επίκουρος ερευνητής στο Ινστιτούτο Οικονομικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου της Λειψίας.