Ο Γιανγκ Ζου και η ελευθερία του εαυτού
Ο φιλόσοφος Γιανγκ Ζου ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές του «ηθικού εγωισμού» ή της αξίας του να ενεργεί κανείς σύμφωνα με το προσωπικό του συμφέρον δίχως να βλάπτει τους άλλους.
Ετικέτες: Πρόσωπα, Ιστορία, Φιλοσοφία
Άρθρο της Katrina Gulliver, δημοσιευμένο στις 22/10/2025 από το Foundation for Economic Education.
Ο Γιανγκ Ζου (440–360 π.Χ.) ήταν Κινέζος φιλόσοφος, του οποίου οι ιδέες θεωρούνταν τολμηρές και παραβατικές για την εποχή του, αλλά μπορούν να μας φανούν σύγχρονες λόγω της εστίασής τους στην ατομική ελευθερία. Τα μαθήματά του κοινοποιήθηκαν σε πρώιμα κείμενα και αναφέρθηκαν από μελετητές στους επόμενους αιώνες.
Έζησε κατά την περίοδο των «Εμπόλεμων Κρατών», τη φάση των συγκρούσεων μεταξύ περιφερειακών δυνάμεων σε αυτό που αργότερα θα ενοποιείτο ως Κίνα. Ήταν μια εποχή όχι μόνο στρατιωτικών συγκρούσεων αλλά και πνευματικών μαχών. Ο Ταοϊσμός αναδυόταν ως η κυρίαρχη θρησκευτική δύναμη στην Κίνα (ο Βουδισμός δεν θα εμφανιζόταν παρά μετά από δύο αιώνες) και η φιλοσοφία του Γιανγκ Ζου αντανακλά μια ταοϊστική κοσμοθεωρία. Το Ζουανγκτζί, ένα ταοϊστικό κείμενο που γράφτηκε μεταξύ του 4ου και του 3ου αιώνα π.Χ., περιγράφει την πληθώρα των ιδεών εκείνη την εποχή:
Η αυτοκρατορία βρίσκεται σε απόλυτη σύγχυση, η σοφία και η αριστεία δεν έχουν διευκρινιστεί, δεν έχουμε τον έναν Δρόμο και τη μία Δύναμη... Μπορούμε να βρούμε μια αναλογία αυτής της πραγματικότητας στα αυτιά, τα μάτια, τη μύτη και το στόμα: Όλα έχουν κάτι που φωτίζουν, αλλά δεν μπορούν να ανταλλάξουν τις λειτουργίες τους, όπως ακριβώς οι διάφορες ειδικότητες των Εκατοντάδων Σχολών έχουν όλες τα δυνατά τους σημεία και κατά καιρούς αποδεικνύονται χρήσιμες. Ωστόσο, δεν είναι συμπεριληπτικές, δεν είναι ολοκληρωμένες. Πρόκειται για ανθρώπους που ο καθένας έχει τη δική του μικρή γωνιά.
Μέσα σε αυτόν τον στρόβιλο ιδεών διαμορφώθηκε η φιλοσοφία του Γιανγκ Ζου. Για να θέσουμε τη ζωή του στο πλαίσιο της κινεζικής φιλοσοφίας: γεννήθηκε περίπου 40 χρόνια μετά τον θάνατο του Κομφούκιου, του πιο διάσημου Κινέζου φιλοσόφου. Ο Mencius γεννήθηκε κατά την τελευταία δεκαετία του Γιανγκ Ζου. Ο Mencius θα ήταν αυτός που αργότερα θα σχολίαζε το έργο του και θα διακήρυττε τη σημασία του, αποκαλώντας την επιρροή του Γιανγκ και της αντίπαλης σχολής του Μο Ζι (Μοχισμού) σαν «πλημμύρες άγριων ζώων που ρήμαζαν τη γη».
Σύμφωνα με τον σινολόγο Λιού Γου-Τσι, «αντιπροσώπευε μια νέα φιλοσοφική τάση προς τον νατουραλισμό ως το καλύτερο μέσο διατήρησης της ζωής σε έναν παρακμιακό και ταραγμένο κόσμο».
Ο Γιανγκ Ζου ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές του «ηθικού εγωισμού» ή της αξίας του να ενεργεί κανείς σύμφωνα με το προσωπικό του συμφέρον. Υποστήριζε ότι ήταν λάθος να βλάπτει κανείς τους άλλους, αλλά το να θυσιάζει κανείς τον εαυτό του απλά για χάρη της θυσίας δεν αποτελούσε αρετή. Αυτό ερχόταν σε αντίθεση με τις άλλες σημαντικές φιλοσοφίες της εποχής - τον Μοχισμό, ο οποίος υποστήριζε τον γενικό αλτρουισμό, και τον Κομφουκιανισμό, ο οποίος έδινε έμφαση σε μια ιεραρχική κοινωνική τάξη, ορισμένη από τον ουρανό. Το έργο του ήταν σημαντικό για την κατανόηση του σινγκ : της έμφυτης φύσης ή του ουσιώδους χαρακτήρα κάποιου.
Σύμφωνα με την ιστορικό Έρικα Μπρίντλεϊ:
Ο Γιανγκ Ζου, όπως και ο Mencius, φαίνεται να θεωρούσε τον εαυτό και το ανθρώπινο σώμα ως σημαντικό πόρο για καθολικές, αντικειμενικές μορφές εξουσίας μέσω του σινγκ. Το βλέπουμε αυτό μέσα από το ακόλουθο απόσπασμα του Mencius, το οποίο αναφέρει: «Ακόμα κι αν ωφελούσε τον κόσμο με το να τραβήξει έστω και μια τρίχα, δεν θα το έκανε».
Αυτές ήταν επαναστατικές σκέψεις για την εποχή. Ο Γιανγκ Ζου αμφισβητούσε τις ιδέες του καθήκοντος αλλά και της προκαθορισμένης τάξης, στο επιχείρημά του υπέρ της λήψης των δικών μας αποφάσεων.
Ο Γιανγκ έβλεπε τους ανθρώπους ως ιδιοτελή άτομα (σ.σ. με την αυθεντική, κυριολκτική έννοια της λέξης, καθώς «ίδιον τέλος» σημαίνει προσωπικός σκοπός) και πίστευε ότι αυτός ήταν ο σωστός τρόπος ζωής. Αυτό, σε συνδυασμό με την αναπτυσσόμενη ιδέα στον Ταοϊσμό για τον εγωισμό του Γιανγκ Ζου, θεωρήθηκε ως πρόβλεψη της ταοϊστικής αναζήτησης για ατομική αθανασία - αν και ο Ζου υποστήριζε ότι θα πρέπει να αποδεχτούμε τον χρόνο που μας έχει ανατεθεί στη γη και να μην επιδιώκουμε ούτε να τον συντομεύσουμε ούτε να τον παρατείνουμε.
Δεν πρέπει να στερούμε από τον εαυτό μας την ευχαρίστηση, ούτε να κάνουμε κατάχρησή της. Μην βλάπτετε κανέναν. Να κοιτάτε τη δουλειά σας και να βρίσκεστε σε ειρήνη με τον κόσμο.
[ Πηγή άρθρου: Yang Zhou and the freedom of the self ]
Για περαιτέρω ανάγνωση
Erica Brindley, ‘‘Individualism in Classical Chinese Thought’’, Internet Encyclopedia of Philosophy.
A.C. Graham, Chuang-Tzu (Hackett, 2001).
Karyn Lai, An Introduction to Chinese Philosophy (Cambridge University Press, 2017).
Liu Wu-Chi, “Yang Zhu,” Encyclopedia of Philosophy, Vol. 8 (New York: Macmillan, 1967).
Η Katrina Gulliver είναι Διευθύντρια Σύνταξης στο FEE. Είναι κάτοχος διδακτορικού τίτλου από το Πανεπιστήμιο του Cambridge και έχει διατελέσει μέλος ΔΕΠ σε πανεπιστήμια της Γερμανίας, της Βρετανίας και της Αυστραλίας. Έχει αρθρογραφήσει, μεταξύ άλλων, για τα Wall St Journal, Reason, The American Conservative, National Review και New Criterion.