Ετικέτες: Ρωσία, Φιλοσοφία, Φιλελευθερισμός, Εθνικισμός

Άρθρο του Clifford Thies, που δημοσιεύτηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 από το American Institute for Economic Research.

Σύμφωνα με τον έμπιστο του Πούτιν, Aleksandr Dugin, υπάρχουν τέσσερις πολιτικές ιδεολογίες: (1) ο φιλελευθερισμός, (2) ο κομμουνισμός, (3) ο φασισμός και (4) ο εθνικισμός, ως μορφή υπαρξισμού. Αυτή η φιλοσοφία του εθνικισμού υποστηρίζει την θέαση της Ρωσίας ως ξεχωριστού πολιτισμού και, επιπλέον, δικαιολογεί τον ρωσικό επεκτατισμό. Ο θάνατος της κόρης του Ντούγκιν, της Ντάρια, μέσω ενός παγιδευμένου αυτοκινήτου, έφερε τον ίδιο και τη φιλοσοφία του στο προσκήνιο.

Ο φιλελευθερισμός, λέει ο Ντούγκιν, εξατομικεύει την κοινωνία. Μια φιλελεύθερη κοινωνία είναι εγωιστική, τεμπέλικη, σπάταλη, εκκοσμικευμένη, ηδονιστική και διεστραμμένη. Είναι μόνο επιφανειακά μια κοινωνία. Αποτελεί ουσιαστικά ένα σύνολο από άτομα, που θεωρούν επωφελές προς το παρόν να συναλλάσσονται και να συναναστρέφονται με διαφορετικούς τρόπους μεταξύ τους.

Ωστόσο, δεν είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο οι κλασικοί φιλελεύθεροι βλέπουν την κοινωνία. Οι κλασικοί φιλελεύθεροι, όπως ο Άνταμ Σμιθ και ο Φ.Α. Χάγιεκ, βλέπουν την κοινωνία ως αποτελούμενη από άτομα που συσχετίζονται ελεύθερα μεταξύ τους. Και τα δύο μέρη – το άτομο ως αυτόνομος ηθικός παράγοντας και οι κοινωνικοί θεσμοί μιας ελεύθερης κοινωνίας – είναι απαραίτητα.

Ανάλογα με το πού δίνει την έμφαση ένα άτομο, είναι είτε «φιλελεύθερος συντηρητικός», είτε «συντηρητικός φιλελεύθερος». Οικογένειες, αδελφότητες, εκκλησίες, επιχειρήσεις, ακόμη και χώρες, παίρνουν ζωή από τις αποφάσεις των ατόμων να ενταχθούν σε αυτές. Ο νόμος, η ηθική, η περιουσία, η γλώσσα, τα χρήματα και άλλοι κοινωνικοί θεσμοί αναδύονται, καθώς αυτοί ευνοούν την ανθρώπινη ευτυχία. Αυτά τα πράγματα είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης δράσης. Αλλά –και αυτό είναι πολύ σημαντικό– δεν είναι αποτέλεσμα ανθρώπινου σχεδιασμού. Αυτά τα πράγματα ανακαλύπτονται στην αδιάκοπη προσπάθεια των ατόμων να βελτιώσουν τη ζωή τους.

Ο ψυχολόγος Carl Jung περιγράφει την εμφάνιση ενός κοινού ασυνειδήτου μεταξύ των μελών της κοινωνίας. Αυτό το κοινό ασυνείδητο περιλαμβάνει τις πιο βασικές αξίες του σωστού και του λάθους. Συχνά, αυτές οι πιο βασικές αξίες εκφράζονται με θρησκευτικές μεταφορές. Αυτές οι πιο βασικές αξίες διέπουν την κατανόησή μας για τον μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Οι έμμεσες επιπτώσεις των δράσεών μας, προσδίδουν μια αίσθηση ατομικής και κοινωνικής ηθικής. Η ισχυρή (αλλά όχι απόλυτη) συσχέτιση αυτών των πιο βασικών αξιών σε διαφορετικές κοινωνίες αποτελεί απόδειξη της αποτελεσματικότητάς τους.

Προσέξτε πόσο πολύ διαφορετική είναι αυτή η φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων από αυτό που ο Ντούγκιν ορίζει σαν φιλελευθερισμό. Ο φιλελευθερισμός του Ντούγκιν δεν είναι ο κλασικός φιλελευθερισμός. Αυτό που ο Ντούγκιν περιγράφει ως φιλελευθερισμό είναι το κράτος πρόνοιας. Στο κράτος πρόνοιας, οι άνθρωποι απαλλάσσονται από τις συνέπειες της δράσης τους, και έτσι επιδιώκουν εγωιστικούς, κοντόφθαλμους και εν τέλει πονηρούς σκοπούς. Η κατάρρευση της κοινωνίας που βλέπουμε γύρω μας είναι αποτέλεσμα του κράτους πρόνοιας, και όχι του κλασικού φιλελευθερισμού. Συνήθιζα κάποτε να λέω πως η κατάρρευση της κοινωνίας ήταν η ακούσια συνέπεια του κοινωνικού κράτους. Αλλά με την ανάπτυξη μιας κουλτούρας υπέρ του θανάτου σ’ όλο τον κόσμο, υποπτεύομαι ότι αυτή η κατάρρευση είναι σκόπιμη.

Ο Ντούγκιν τσουβαλιάζει τον κομμουνισμό με τον φασισμό, αλλά δεν θα ασχοληθώ με αυτά τα πράγματα. Αντίθετα, θα αναφερθώ στην προώθηση του εθνικισμού ως μορφής υπαρξισμού. Ο Ντούγκιν υποστηρίζει ότι το κράτος πρέπει να διαμορφώσει την συνειδητή, ακόμη, δε, και την ασυνείδητη, προσωπικότητα της μάζας των ανθρώπων. Το κράτος πρέπει να επιβάλει αυτήν την προσωπικότητα μέσω της εκπαίδευσης και του κρατικού ελέγχου των μέσων ενημέρωσης, μέσω μιας καθιερωμένης θρησκείας (ή, μιας κρατικής εκκλησίας) και ενδεχομένως και μέσω των κακουχιών. Ο Ντούγκιν χαρακτηρίζει την πρότασή του ως διαχρονική.

Αν με τον όρο «διαχρονική» ο Ντούγκιν αναφέρεται στην αδιάκοπη πάλη των μαζών των ανθρώπων να είναι ελεύθεροι, έχει δίκιο. Από αμνημονεύτων χρόνων, οι λαϊκές μάζες καταπιέζονταν από τους λίγους που κατακτούσαν την εξουσία. Οι πόλεμοι ήταν σχεδόν όλοι για το ποιος θα καταπιέσει ποιον. Οι βιασμοί, οι λεηλασίες και οι εμπρησμοί ήταν ο κανόνας. Η μετατροπή των ηττημένων σε σκλάβους υπήρξε η κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας. Η υποβάθμιση των κάποτε ελεύθερων ανθρώπων σε δουλοπάροικους, η υπαγωγή τους στο ολοένα και πιο βαρύ φορτίο της φορολόγησης, η κλοπή πλούτου μέσω του πληθωρισμού και των ρυθμίσεων, η μαζική παρακολούθηση, η παραβίαση των νόμιμων διαδικασιών, και η σκληρή και ασυνήθιστη τιμωρία υπήρξαν κομμάτι του αδιάκοπου αγώνα της ανθρωπότητας.

Ο Ντούγκιν βλέπει αυτή την ιστορία και την ενστερνίζεται. Ο Λόρδος Άκτον μας δίδαξε, ότι «η εξουσία τείνει να διαφθείρει, και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απολύτως». Ο Ντούγκιν μας λέει πως η απόλυτη εξουσία είναι υπέροχη.

Share

Ο Clifford F. Thies είναι καθηγητής Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Shenandoah, είναι συγγραφέας, συν-συγγραφέας, συντελεστής και επιμελητής περισσότερων από εκατό βιβλίων, εγκυκλοπαιδειών και άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά.

Είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του Journal of Private Enterprise και είναι πρώην υπότροφος Bradley Resident στο Heritage Foundation. Είναι πρώην πρόεδρος των συγκλητικών σχολών του Πανεπιστημίου Shenandoah και του Πανεπιστημίου της Βαλτιμόρης. Υπηρέτησε επίσης στον στρατό των ΗΠΑ και στην Εφεδρεία του Στρατού.

Ετικέτες: Θρησκεία, Φιλοσοφία, ΜΜΕ και Πολιτισμός, Ιστορία

26/3/2019 • Άρθρο του Daniel Ajamian

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Αυτή η διάλεξη στη μνήμη του Lou Church, που δόθηκε στο Συνέδριο Οικονομικής Έρευνας της Αυστριακής Σχολής (AERC) τον Μάρτιο του 2019, επικεντρώνεται στις συνέπειες του Διαφωτισμού: τη λογική, το άτομο, την ισότητα, τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, τον διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, την επιστήμη και την πολιτική απαλλαγμένες από το θρησκευτικό δόγμα· αλλά και την προσπάθεια απομάκρυνσης σημαντικών διαμεσολαβητικών θεσμών, όπως η Εκκλησία. Τι απαιτείται για να επανεισαχθεί αυτό που κατέστρεψε ο Διαφωτισμός;

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι από τη σκέψη του Διαφωτισμού προήλθαν πολλά από τα «αγαθά» της κοινωνίας μας. Αγαθά οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά. Αγαθά που κυμαίνονται από τον υλικό πλούτο και την τεχνολογία που απολαμβάνουμε, έως τον κλασικό φιλελευθερισμό (classical liberalism) και τον ελευθερισμό (libertarianism). Σ’ αυτά τα δύο είναι που σκοπεύω να επικεντρωθώ.

Μια εξαντλητική συζήτηση σχετικά με τη σύνδεση της σκέψης του Διαφωτισμού με τον κλασικό φιλελευθερισμό και τον ελευθερισμό δεν είναι απαραίτητη για το κοινό ενώπιον μου, επομένως θα συνοψίσω: λογική, άτομο, ισότητα, ιδιοκτησιακά δικαιώματα, διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους, καθώς και επιστήμη και πολιτική απαλλαγμένες από θρησκευτικά δόγματα. Αυτοί οι πυλώνες αποτελούν τη βάση του κλασικού φιλελευθερισμού, την οποία πολλοί επισημαίνουν αναφωνώντας: Ορίστε, επιτέλους βρήκαμε την ελευθερία μας! Κι αν, αντιθέτως, όλα αυτά μας κόστισαν την ελευθερία μας;

Τι είναι ο Διαφωτισμός; Ο Ιμμάνουελ Καντ έδωσε την απάντησή του:

Ο διαφωτισμός είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου από την αυτοπροκληθείσα ανωριμότητά του. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία του ανθρώπου να χρησιμοποιήσει την κατανόησή του χωρίς την καθοδήγηση κάποιου άλλου... «Να έχεις το θάρρος να χρησιμοποιείς τη δική σου λογική!» Αυτό είναι το σύνθημα του διαφωτισμού.

Υπάρχει η Εγκυκλοπαίδεια του Ντιντερό, η οποία θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά και πνευματικά επιτεύγματα του Διαφωτισμού· ένα ανθρώπινο πρότυπο 20 εκατομμυρίων λέξεων για τη δημιουργία μιας ορθολογικής, βελτιούμενης και καλλιεργημένης κοινωνίας.

Η θεολογία γονατίζει, υποτασσόμενη στη λογική. Ο Ντιντερό εξήγησε: «σε χώρες που διαφωτίζονται από το φως της λογικής και της φιλοσοφίας... ο ιερέας δεν ξεχνά ποτέ ότι είναι άνθρωπος, υπήκοος και πολίτης». Ή όπως διακηρύσσει ο Steven Pinker: Enlightenment Now: The Case for Reason, Science, Humanism, and Progress. Με άλλα λόγια, η συνηγορία κατά της παράδοσης και της θρησκείας - και με τον όρο «θρησκεία», βλέπε «Χριστιανισμός».

Ωστόσο, ποιος μπορεί να αρνηθεί την πρόοδο; Είναι εύκολο να εντοπίσουμε τα πολλά «αγαθά» που αποδίδουμε στη σκέψη του Διαφωτισμού - την επιτάχυνση του εμπορίου και τις δραστικές βελτιώσεις στο οικονομικό επίπεδο διαβίωσης. Αναπτύσσονται πολιτικές έννοιες όπως ο κλασικός φιλελευθερισμός και, ως εκ τούτου, νομίζουμε, οι ελευθερίες μας.

Λοιπόν, ίσως. Όπως ισχυρίζεται ο Hans Hoppe, «Σύμφωνα με τους υποστηρικτές αυτής της θεωρίας», αναφερόμενος στους Francis Fukuyama και Steven Pinker, «αυτό που κάνει την παρούσα εποχή τόσο σπουδαία και την χαρακτηρίζει ως την καλύτερη όλων των εποχών είναι ο συνδυασμός δύο παραγόντων». Ο Hoppe αναφέρει πρώτον, τα υψηλότερα επίπεδα τεχνολογίας και φυσικής επιστήμης στην ανθρώπινη ιστορία — για τα οποία δεν φέρει καμία αντίρρηση· και δεύτερον, το υψηλότερο επίπεδο ανθρώπινης ελευθερίας — το οποίο ο Hoppe θεωρεί «ιστορικό μύθο».

Ο N.T. Wright αναφέρει: «Οποιοδήποτε κίνημα που μας έδωσε τη γκιλοτίνα ως έναν από τους πρώτους καρπούς του... και το Γκουλάγκ ως έναν από τους καλύτερούς του (καρπούς) δεν μπορεί απλώς να επιδοκιμαστεί ως έχει».

Τα «κακά» του Διαφωτισμού δεν τα παραδέχονται τόσο εύκολα οι υποστηρικτές του: κομμουνισμός, ευγονική, φυλετική καθαρότητα, επιλεκτική αναπαραγωγή, εθνικοσοσιαλισμός, φαβιανισμός, προοδευτισμός, φασισμός, εξισωτισμός, σύγχρονη δημοκρατία, ελευθερία από όλους τους ενδιάμεσους θεσμούς διακυβέρνησης, ο αναποτελεσματικός διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους, η Αμερικανική Επανάσταση, η Γαλλική Επανάσταση.

Όσον αφορά τις δύο επαναστάσεις: Η Αμερική που προέκυψε από την Επανάσταση περιγράφεται από τον Ralph Raico ως «...το πρότυπο του φιλελεύθερου έθνους και, μετά την Αγγλία, το υπόδειγμα του φιλελευθερισμού για τον κόσμο». Αυτό το «υπόδειγμα φιλελευθερισμού» δεν επέζησε ούτε για 90 χρόνια, καταλήγοντας στο 1861 - και αν προτιμάτε να υποστηρίξετε το 1846 ή ακόμα και το 1812, δεν θα έχετε καμιά αντίρρηση από εμένα. Ό,τι και αν πιστεύει κανείς σχετικά με τον φιλελευθερισμό, η παραμονή του στην εξουσία σίγουρα δεν μπορεί να θεωρηθεί ουσιαστικό του χαρακτηριστικό.

Ωστόσο αυτό το παράδειγμα είναι πολύ πιο επιτυχημένο από εκείνο που ακολούθησε λίγο αργότερα: Στο αριστούργημα του, Από την Αυγή στην Παρακμή, ο Ζακ Μπαρζούν υποστηρίζει ότι: «...η Γαλλική Επανάσταση του 1789 πρέπει να ονομαστεί Φιλελεύθερη Επανάσταση». Τι εννοεί ο Μπαρζούν με τον όρο «φιλελεύθερη»; Προσφέρει ως παράδειγμα έναν νόμο που ψηφίστηκε δύο χρόνια μετά το ξέσπασμά της: δεν πρέπει να υπάρχουν άλλα συμφέροντα εκτός από τα συμφέροντα του ατόμου και το γενικό συμφέρον όλων· δεν επιτρέπονται ενδιάμεσα συμφέροντα.

Μια επίθεση όχι μόνο στην τυραννική εξουσία, αλλά και στις συντεχνίες, τους συλλόγους, τα πανεπιστήμια και ιδιαίτερα στον Χριστιανισμό — κάθε ενδιάμεσο θεσμό που παρείχε αποκέντρωση στη διακυβέρνηση και αντιστεκόταν στην μονοπωλιακή εξουσία ενός συγκεντρωτικού κράτους· κάθε ενδιάμεσος θεσμός που ο Robert Nisbet θεωρούσε ότι προσέφερε στο άτομο χώρο και καταφύγιο για την ελευθερία του.

Ο Simon Schama υποστηρίζει ότι μια τέτοια επίθεση στους ενδιάμεσους θεσμούς έγινε δεκτή με ικανοποίηση από την ελίτ. Ο λαός — ανίσχυρος χωρίς αυτούς τους ενδιάμεσους θεσμούς ή έναν βασιλιά στον οποίο να μπορεί να στραφεί — το είδε διαφορετικά.

Δεν επιθυμούσαν όλοι οι στοχαστές του Διαφωτισμού τη γκιλοτίνα ή τα γκουλάγκ, όπως σίγουρα γνωρίζουμε. Πολλοί έθεσαν ειλικρινά ως σκοπό τους την ελευθερία του ανθρώπου. Ο Τζον Γκρέι υποστηρίζει ότι η φερόμενη ως καθολική αλήθεια της σύνδεσης μεταξύ των αξιών του Διαφωτισμού και των φιλελεύθερων αξιών είναι εύθραυστη. Ήταν ισχυρότερη στους μονοθεϊστές του Διαφωτισμού και πιο αδύναμη σε εκείνους τους στοχαστές που ήταν εχθρικοί προς τον μονοθεϊσμό.

Ωστόσο, ένας γενικόλογος «μονοθεϊσμός» δεν προσέφερε κάποιο βιώσιμο θεμέλιο. Οι ελευθερίες μας γεννήθηκαν πολύ πριν από τον Διαφωτισμό σε μια συγκεκριμένη πολιτιστική και θρησκευτική παράδοση. Όσοι έζησαν και ανέπτυξαν αυτήν την παράδοση δεν θα αυτοαποκαλούνταν αδιάφορα «μονοθεϊστές».

Ας ρίξουμε μια ματιά σε αυτή την ιστορία. Ο Μπαρζούν γράφει:

Η αλήθεια είναι ότι κατά τη διάρκεια των 1.000 ετών πριν από το 1500, ένας νέος πολιτισμός αναπτύχθηκε από απαρχές που ήταν ασυνήθιστα δύσκολες... έχοντας να επιδείξει στον κόσμο δύο αναγεννήσεις πριν από αυτήν που μονοπωλεί την συγκεκριμένη λέξη. [...] οι Γερμανοί εισβολείς έφεραν ένα είδος εθιμικού δικαίου στο οποίο ορισμένοι μεταγενέστεροι στοχαστές έχουν αποδώσει την ιδέα της ατομικής ελευθερίας... κανένας κανόνας δεν θεωρείτο έγκυρος αν δεν εγκρινόταν από εκείνους που επηρέαζε. […] το αγγλοσαξονικό δίκαιο... όριζε κυριολεκτικά το έγκλημα ως παραβίαση της ειρήνης.

Αυτή η εποχή γεννήθηκε μετά την πτώση της Ρώμης. Γερμανικές φυλές αναμείχθηκαν με τον Χριστιανισμό για να δημιουργήσουν έναν πολιτισμό που εκτιμούσε τη χριστιανική ηθική και τη γερμανική τιμή, με αποτέλεσμα αυτό που ο Φριτς Κερν περιγράφει ως τον παλιό και καλό νόμο: τον νόμο του εθίμου και της καλής παράδοσης. Ο όρκος ενός ανθρώπου αποτελούσε τον νόμο του. Οποιοσδήποτε ευγενής μπορούσε να ασκήσει βέτο στον βασιλιά εάν μπορούσε να τεκμηριώσει το δικαίωμά του στον παλιό και καλό νόμο. Ένα νομικό καθεστώς σχεδόν τόσο φιλελεύθερο όσο υπήρξε ποτέ για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Δύση - και σε όλο τον κόσμο επίσης.

Ούτε η Εκκλησία ούτε ο βασιλιάς κατείχαν την κυριαρχία. Αν κάτι κατείχε την «κυριαρχία», αυτό ήταν ο νόμος. Η Εκκλησία και ο βασιλιάς ανταγωνίζονταν ο ένας τον άλλον, σε διαφορετικούς αλλά επικαλυπτόμενους κύκλους· με τον έναν ή τον άλλον να αναλαμβάνει ισχυρότερο ή λιγότερο σημαντικό ρόλο με την πάροδο των ετών. Στον χώρο μεταξύ Εκκλησίας και βασιλιά, η ελευθερία άνθισε· στον χώρο μεταξύ Εκκλησίας και βασιλιά, πολυάριθμοι ουσιαστικοί ενδιάμεσοι θεσμοί διακυβέρνησης ρίζωσαν, δίνοντας στο άτομο τόσο τον χώρο όσο και τα μέσα για να ασκήσει την ελευθερία του.

Ήταν μια εποχή που η Εκκλησία μπορούσε να επιπλήξει τον βασιλιά, παρά το γεγονός ότι δεν διέθετε στρατό και κανένα μέσο απτής καταπίεσης εκτός από αυτά που παρείχε ο βασιλιάς. Οι φιλελεύθεροι μιλούν με επιδοκιμασία για τη χρήση του κοινωνικού αποκλεισμού όταν αντιμετωπίζονται μη επιθετικές παραβάσεις. Λοιπόν, πού να δοκιμάζατε τον αιώνιο κοινωνικό αποκλεισμό του αφορισμού.

Στον Εκκλησιαστή διαβάζουμε για την ασημαντότητα της ζωής σε σύγκριση με την αιωνιότητα που ο Θεός έχει εναποθέσει στις ψυχές των ανθρώπων. Στην Ευρώπη του Μεσαίωνα, ο ευγενής ενδιαφερόταν για την αιώνια ζωή του και την αιώνια βασιλεία του Θεού, και αυτή η ανησυχία διαμόρφωνε τη συμπεριφορά του. Αυτό δεν ισχύει πλέον από την εποχή του Διαφωτισμού. Το κοινό σύνθημα για τη σημερινή πεφωτισμένη «αριστοκρατία» είναι «αυτός που πεθαίνει με τα περισσότερα παιχνίδια γύρω του είναι ο νικητής». Αυτό αντικατοπτρίζεται στην εποχή μας: η διαφθορά, η λαγνεία και η απληστία ορίζουν τη νέα αριστοκρατία.

Κατά το μεγαλύτερο μέρος του Μεσαίωνα, υπήρχε ένας ουσιαστικός και λειτουργικός διαχωρισμός Εκκλησίας και βασιλιά, με τον καθένα να είναι ανώτερος στο βασίλειό του, χωρίς να διαθέτει κυρίαρχη δύναμη ή εξουσία. Ο καθένας προσέφερε μια οδό προσφυγής, εάν ο ένας ένιωθε ότι οι ελευθερίες του είχαν παραβιαστεί άδικα από τον άλλον.

Σήμερα έχουμε την υποταγή της εκκλησίας στο κράτος. Μπορούμε να θυμηθούμε την ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των Εβραίων ιερέων και του Πιλάτου σχετικά με την τύχη του Ιησού. Ο Πιλάτος ρώτησε: «Να σταυρώσω τον βασιλιά σας;» και σε απάντηση, οι ιερείς φώναξαν «Δεν έχουμε άλλον βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα». Ακούγεται σαν ένα τυπικό κυριακάτικο πρωινό στην (σημερινή) Αμερική.

Με τον Διαφωτισμό, η ιδέα του να στηριζόμαστε στην παράδοση και τα έθιμα απορρίφθηκε. Η πιο σημαντική παράδοση που έπρεπε να απομακρυνθεί ήταν ο Χριστιανισμός. Όχι απαραίτητα η ηθική του, μονάχα η υπερφυσική αφήγηση, η θεολογία και η εκκλησία - λες και η ηθική θα μπορούσε να υπάρξει για πολύ καιρό χωρίς τον Θεό και έναν θεσμό πίσω από αυτά. Ο Μπαρζούν αποφαίνεται: «Η Βίβλος έπρεπε να αποδειχθεί ότι είναι ένα σύνολο μύθων που επινοήθηκαν από αδαείς ή δόλιους ανθρώπους».

Αυτό που ήταν μια γενικά αποδεκτή πίστη στον Χριστιανισμό σε ολόκληρο τον πληθυσμό άρχισε να διαλύεται τον δέκατο όγδοο αιώνα. Ο N.T. Wright επισημαίνει τον σεισμό στη Λισαβόνα την Ημέρα των Αγίων Πάντων το 1755 ως ένα βασικό γεγονός από αυτή την άποψη. Ένας τεράστιος σεισμός και μια καταστροφή που συγκλόνισαν ολοκληρωτικά τον Χριστιανισμό. Η ανθρώπινη λογική δεν μπορούσε να δεχτεί ότι ένας καλός και σοφός Θεός θα επέτρεπε τέτοιες τρομερές τραγωδίες.

Αφήστε τα τελετουργικά και τις προσευχές, αγνοήστε τους ιερείς και τους μοναχούς. «Σβήστε την ντροπή!» είπε ο Βολταίρος για τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ο Βολταίρος - «ο πάμφωτος Διαφωτισμός» σύμφωνα με τον Simon Schama - έκανε το καθήκον του για να συμβεί αυτό, μέσα από μια σειρά τετρασέλιδων και πεντασέλιδων φυλλαδίων, που ενσωματώθηκαν σε ένα Φορητό Φιλοσοφικό Λεξικό. Ποιος χρειάζεται 1700 χρόνια ακαδημαϊκής γνώσης και παράδοσης για να διαμορφώσει τη φιλοσοφία του όταν μπορεί να έχει ένα φορητό λεξικό;

Αρκετά με αυτόν τον Θεό της Βίβλου. Ο Ντεϊσμός έγινε η θρησκεία των «λογικών» ανθρώπων. Ο Θεός όντως δημιούργησε το σύμπαν, αλλά η ιστορία της Γένεσης είναι ένας μύθος. Ο Θεός έθεσε τους κανόνες - τους νόμους της επιστήμης. Δεν έχει κανένα λόγο να παρέμβει στη συνέχεια. Ο Ιησούς; Σίγουρα, ήταν ένας σοφός και καλός άνθρωπος. Αλλά η Παρθενική Γέννηση και η Ανάσταση δεν έχουν θέση.

Ο δρόμος από τον Ντεϊσμό πέρασε μέσα από έναν αναβιωμένο επικουρισμό και κατέληξε στο διαβόητο «Ο Θεός είναι νεκρός» του Νίτσε, το οποίο βρίσκεται στην «Παραβολή του Τρελού», που δημοσιεύτηκε προς τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Άλλωστε, πόσο μεγάλο είναι το άλμα από τον «ωρολογοποιό» του Ντεϊσμού στους αδιάφορους θεούς του επικουρισμού και στο «Ο Θεός είναι νεκρός»;

«Πού πήγε ο Θεός;» φώναξε [ο τρελός του Νίτσε] . «Θα σου πω εγώ. Τον σκοτώσαμε — εσύ κι εγώ. Είμαστε οι δολοφόνοι του. ...Πού κινούμαστε τώρα; ...Δεν πέφτουμε ασταμάτητα; Πίσω, πλάγια, μπροστά, προς όλες τις κατευθύνσεις; Υπάρχει κάτι πάνω ή κάτω που να έχει απομείνει; Δεν περιπλανιόμαστε σαν μέσα από ένα άπειρο τίποτα;

Ο τρελός διαπίστωσε ότι κανείς δεν θα τον άκουγε. Θρηνούσε που ήρθε πολύ νωρίς. Ο Μεγάλος Πόλεμος (ο 1ος Παγκόσμιος), η αυτοκτονία της Δύσης, απείχε ακόμα λίγα χρόνια.

Τι είδε ο Νίτσε ως αντικατάσταση του Θεού και του ηθικού Του νόμου; Η ηθική που επινοήθηκε από τον άνθρωπο θα βρισκόταν στην κορυφή της πυραμίδας. Η φωτισμένη ελίτ ήταν πρόθυμη να συμμορφωθεί. Θα ήταν ο «υπεράνθρωπος», εγκαθιδρύοντας ένα «νέο ήθος»: νέα πρότυπα για το σωστό και το λάθος, που θα αντικαθιστούσαν τις χριστιανικές αρετές.

Ο καθένας μας χρησιμοποιεί τη δική του λογική, φτιάχνει τη δική του πυξίδα, δημιουργεί τον δικό του ορισμό του αληθινού βορρά. Δεν μπορεί κανείς καν να επικαλεστεί την «αρχή της μη επιθετικότητας» σε ένα τέτοιο περιβάλλον. Σε ποια βάση;

Βεβαια, έχουμε πράγματι τον Hoppe και την επιχειρηματολογική ηθική του (argumentation ethics). Αλλά μην βιάζεστε! Από τις ραδιοφωνικές του εκπομπές κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο C.S. Lewis υποστήριζε ότι δύο άνθρωποι μπορούν να επιχειρηματολογήσουν σωστά βάσει κάποιου προτύπου. Ο Frank van Dun έκανε ένα παρόμοιο σχόλιο στο περσινό συνέδριο της Property and Freedom Society. Συνοψίζοντας: η επιχειρηματολογική ηθική απευθύνεται συνεχώς στη συνείδηση ​​του άλλου ατόμου - στα πράγματα που ήδη μοιραζόμαστε· κυριολεκτικά, στην κοινή γνώση.

Αλλά οι ιδέες του Διαφωτισμού — η Ελευθερία, η Ισότητα, το άτομο, ο πατριωτισμός και η Πρόοδος — είναι όλες αφηρημένες έννοιες, μεγάλοι κουβάδες που μπορούν να γεμίσουν με μια μεγάλη ποικιλία περιεχομένων. Παραπονιόμαστε ότι αυτοί οι όροι δεν έχουν το νόημα που επιθυμούμε ή το νόημα όπως αρχικά επιδιωκόταν — όπως ακριβώς παραπονιούνται και οι σοσιαλιστές για το ίδιο πράγμα.

Ποιος θα πει πώς και με τι πρέπει να γεμίσουν αυτοί οι κουβάδες; Με βάση με ποιο θεμέλιο; Με βάση τη λογική τίνος; Δίχως κοινή συνείδηση, ποιος - ή τι - θα διαιτητεύσει; Ο Βολταίρος είχε πει ότι «η κοινή λογική δεν είναι και τόσο κοινή». Λοιπόν, χωρίς κοινή λογική, με ποια βάση μπορούμε να ζήσουμε ειρηνικά - σε μια κατάσταση ευθυμίας, όπως το έθεσε ο van Dun ;

Δεν μπορούμε, και αυτό το έχουμε αποδείξει. Ο Μπαρζούν περιγράφει τον Μεγάλο Πόλεμο ως «το πλήγμα που έριξε τον σύγχρονο κόσμο στην πορεία του προς την αυτοκαταστροφή». Ωστόσο, αυτό το πλήγμα το δέχτηκε η Δύση την εποχή που θεωρούμε την πιο φωτισμένη, ειρηνική και ελεύθερη. Οι δεκαετίες πριν από το ξέσπασμα του πολέμου είναι γνωστές ως La Belle Époque : «η όμορφη εποχή».

Ήταν μια αισιόδοξη εποχή, που γεννήθηκε μετά το τέλος του Γαλλοπρωσικού πολέμου το 1871. Εγχώρια ειρήνη, πολιτική σταθερότητα, ταξίδια χωρίς διαβατήριο, υλική ευημερία, τεχνολογικές και επιστημονικές καινοτομίες, λογοτεχνία και μουσική. Το απόγειο αυτού που θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε κλασικό φιλελευθερισμό και ελευθερία.

Σίγουρα υπήρχε εγχώρια ειρήνη στην Ευρώπη. Αλλά υπήρχε πολλή βία ανάμεσα και μεταξύ αυτών των ίδιων των κρατών (και εναντίον των ιθαγενών πληθυσμών) στη μάχη για τις αποικίες σε όλο τον κόσμο. Η τέχνη της βίας ασκήθηκε και τελειοποιήθηκε· αναπτύχθηκαν όπλα για να διασφαλιστεί η νίκη. Αυτή η τέχνη σύντομα θα στρεφόταν προς τα μέσα.

Ο Μεγάλος Πόλεμος — ίσως ο μόνος ανάμεσα σε όλες τις σοβαρές ανθρώπινες συγκρούσεις — παραμένει σχεδόν ανεξήγητος. Γιατί και πώς μπόρεσε να συμβεί κάτι τέτοιο, όταν και όπου συνέβη — σε αυτή την «όμορφη εποχή», ανάμεσα σε φωτισμένους λαούς; Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν έδωσε μια απάντηση : «Οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει τον Θεό». Ο τρελός του Νίτσε θα συμφωνούσε.

Την επαύριο του Μεγάλου Πολέμου, ο δυτικός πολιτισμός και η κοινωνία μετασχηματίστηκαν με ταχύτητα και μέγεθος ίσως πρωτόφαντο στην ιστορία: η οικογενειακή ζωή διαλύθηκε, καριέρες τερματίστηκαν, κρατικά επιδόματα αντί παραγωγικής εργασίας, και μια παλίρροια εξισωτισμού· με άλλα λόγια, το τέλειο πολιτισμικό έδαφος για την επέκταση της μονοπωλιακής κρατικής εξουσίας.

Ο πόλεμος έγινε ολοκληρωτικός πόλεμος, σε μεγάλο βαθμό καθοδηγούμενος από ένα άλλο δώρο του Διαφωτισμού, την σύγχρονη δημοκρατία. Μολονότι ο Λίνκολν καθιέρωσε το ιστορικό προηγούμενο πενήντα χρόνια νωρίτερα, ήταν τελικά στον Μεγάλο Πόλεμο που ο πόλεμος όλων εναντίον όλων έγινε γενικά αποδεκτός σε όλη την Ευρώπη, ένα γεγονός που αφορούσε πλέον όλο το έθνος και όχι μόνο τους αντιμαχόμενους στρατιώτες - μια «Πρόοδος προς τη Βαρβαρότητα», όπως υποστήριξε ο FJP Veale. Τα δηλητηριώδη αέρια, οι αεροπορικές επιδρομές στον άμαχο πληθυσμό, τα υποβρύχια που καταστρέφουν πλοία ανεξάρτητα από σημαία ή σκοπό, ο αποκλεισμός τροφίμων και προμηθειών για τους πολίτες, ακόμη και η ειρήνη που δεν οδηγεί σε ανακούφιση.

Και εκκλησιαστικά μνημεία που χρησιμοποιήθηκαν ως παρατηρητήρια, γεγονός που οδήγησε στην καταστροφή τους, σκιαγραφώντας μια εικόνα του κόστους του Διαφωτισμού πολύ καλύτερα από τις λίγες χιλιάδες λέξεις μου.

Ο πόλεμος διέλυσε τα ουτοπικά οράματα αυτών των μαθητών του Διαφωτισμού, οδηγώντας στην μετάβαση από αυτό που τώρα ονομάζουμε Κλασικό Φιλελευθερισμό προς την σύγχρονη ενσάρκωσή του. Ο Μπαρζούν περιγράφει αυτή τη μετάβαση ως τη Μεγάλη Αλλαγή. Μια μετάβαση από την ιδέα ότι η καλύτερη κυβέρνηση είναι αυτή που κυβερνά λιγότερο στην ιδέα ότι η καλύτερη κυβέρνηση είναι αυτή που θα μας χαρίσει την ελευθερία, με το καλό ή με το άγριο. Οι «αξιοθρήνητοι» (σ.σ. κατά Χίλαρυ Κλίντον) δεν είναι ικανοί για την ελευθερία. Η ελευθερία πρέπει να τους επιβληθεί.

Εκείνη την εποχή, ελάχιστοι παρατήρησαν τη μετάβαση, εκτός από συγγραφείς όπως ο Chesterton και ο Belloc.

Αυτός ο νέος φιλελεύθερος δεν είχε πλέον τίποτα για να στέκεται ανάμεσα σε αυτόν και το άτομο — όλοι οι ενδιάμεσοι θεσμοί, ειδικά ο Χριστιανισμός και η Εκκλησία, είχαν απογυμνωθεί από κάθε ουσιαστικό ρόλο. Κάθε άτομο στεκόταν γυμνό, για να πλαστεί σαν πηλός από αυτούς τους προοδευτικούς, φωτισμένους, «λογικούς» διανοούμενους. Η νομοθεσία θα έλυνε κάθε πρόβλημα στη ζωή. Κάθε ανάγκη και επιθυμία θα ικανοποιούνταν, όλες μέσω της κυβερνητικής γενναιοδωρίας.

Ο Μπαρζούν περιγράφει αυτά τα γυμνά άτομα ως ανίκανα: τους αποδέκτες των επιδομάτων, τα θύματα, που δεν έχουν χώρο να αναπνεύσουν, καταπιεσμένα από τους συνανθρώπους τους και το κράτος. Αυτό το γυμνό άτομο είχε πλέον μόνο έναν στόχο: την Άνευ Όρων Ζωή - την χειραφέτηση από τις πραγματικότητες αυτού του κόσμου· τίποτα να μην στέκεται εμπόδιο σε κάθε επιθυμία· καμία περίπτωση απόρριψης. Ζωή χωρίς όρους· όλα επιτρέπονται και δεν μπορείς να με σταματήσεις. Η ευχαρίστησή μου είναι η ύψιστη προτεραιότητά μου· ο υψηλότερος στόχος στη ζωή είναι να είμαι ευτυχισμένος.

Ο φωτισμένος άνθρωπος, όπως οι πρόγονοί του μετά τον κατακλυσμό, οι οποίοι προσπάθησαν να χτίσουν έναν πύργο στον ουρανό για να είναι σαν τον Θεό, διαπίστωσαν — όπως λέει ο Paul Vander Klay — πως όταν προσπαθείς να κατεβάσεις τον παράδεισο στη γη, φέρνεις μαζί του και την κόλαση. Δεν χρειάζεται καν να κοιτάξουμε τους «-ισμούς» της Ρωσίας, της Ιταλίας ή της Γερμανίας του Μεσοπολέμου για παραδείγματα. Αρκεί να κοιτάξουμε το πρόγραμμα σπουδών κοινωνικής δικαιοσύνης και των «σπουδών παραπόνων» (grivancies studies) της Αμερικής σήμερα.

Ο Μπαρζούν ολοκληρώνει το μνημειώδες έργο του με έναν απολογισμό της παρακμής που παρατηρήθηκε στη Δύση τον τελευταίο αιώνα· την απελευθέρωση του ανθρώπου από όλους τους κανόνες, τις παραδόσεις και τα έθιμα· δεν έχει απομείνει για να παρέχει καθοδήγηση εκτός από το κράτος — και ένα κράτος που είναι πρόθυμο να αναλάβει την ευθύνη.

Τι απέγινε η υπόσχεση του Διαφωτισμού; Θεωρούμε το άτομο και τη λογική, όπως γεννήθηκαν στον Διαφωτισμό, ως βασικά θεμέλια της ελευθερίας. Καθώς η έννοια αυτών των εννοιών έχει αποκοπεί από τον Θεό, αυτές στην πραγματικότητα έχουν προκαλέσει την παρακμή της ελευθερίας. Χωρίς τον Θεό, η ελευθερία του Διαφωτισμού είναι ένα σπίτι χτισμένο στην άμμο.

Το Άτομο Χωρίς Θεό : Το άτομο δεν ανακαλύφθηκε στον Διαφωτισμό ή ακόμα και στην Αναγέννηση. Ο Άνσελμ του Καντέρμπουρι μας παρουσίασε το άτομο τον ενδέκατο αιώνα, με ρίζες που βρίσκονται ακόμη και αιώνες πριν. Το άτομο του Άνσελμ είχε μια αίσθηση αυτογνωσίας και προσωπικής ταυτότητας· ένα άτομο με ηθική ευθύνη· ένα άτομο που απαιτούσε την πνευματικότητα.

Ήταν ένα άτομο που έβρισκε την ελευθερία του μέσα στο πολιτισμικό και θρησκευτικό πλαίσιο της εποχής, ελεύθερο να ζήσει σύμφωνα με -και μέσα σε- αυτήν την παράδοση. Αυτό το άτομο έβρισκε και μπορούσε να διατηρήσει την ελευθερία του μέσω των πολλών ενδιάμεσων θεσμών της εποχής - με πιο σημαντικό την Εκκλησία, η οποία μπορούσε να αντιταχθεί στον βασιλιά.

Η γκιλοτίνα του Διαφωτισμού σκότωσε όλους τους ενδιάμεσους θεσμούς, σκοτώνοντας έτσι την ελευθερία αυτού του ατόμου. Τώρα έχουμε ένα άτομο απελευθερωμένο από ενοχλητικά βάρη όπως η αλήθεια, η δικαιοσύνη και το έλεος· ένα άτομο απελευθερωμένο από κάθε ηθική ευθύνη· ένα άτομο που στέκεται γυμνό και ανίσχυρο μπροστά στο κράτος· ένα άτομο που ζει ελεύθερο... σε ένα γκουλάγκ.

Εν τω μεταξύ, το κράτος προωθεί τον περαιτέρω διχασμό — τα ολοένα και πιο εξατομικευμένα άτομα. Το κράτος ενθαρρύνει και επιδοτεί συμπεριφορές που καταστρέφουν τον πολιτισμό, καθώς ελλείψει καθοδήγησης που να παρέχεται από τα έθιμα και την παράδοση, η καθοδήγηση θα παρέχεται από το κράτος.

Λογική Χωρίς Θεό : Όπως ο Διαφωτισμός απελευθέρωσε τη λογική μας από την αποκάλυψη και την παράδοση, το αποτέλεσμα δεν πρέπει να αποτελεί έκπληξη. Το γεγονός ότι η λογική σας έχει απελευθερωθεί δεν σημαίνει ότι η λογική του ισχυρού άνδρα θα σας αφήσει ήσυχους ή ότι η λογική σας θα τον πείσει. Καθώς η λογική του δεν δεσμεύεται πλέον από τίποτα άλλο εκτός από τη λογική του, δεν θα είναι η δική σας λογική που θα κυβερνά, αλλά η δική του. Ποια ανώτερη αρχή μπορείτε να επικαλεστείτε; Δεν υπάρχει εξουσία ανώτερη από τη λογική του ανθρώπου, και η λογική του ισχυρού άνδρα έχει μεγαλύτερα όπλα από τη δική σας λογική.

Αναγνωρίζοντας αυτόν τον «λόγο του ισχυρού άνδρα», ο John Gray υποστηρίζει τα εξής:

Κι αν άραγε το μέλλον του Διαφωτισμού δεν βρίσκεται στη φιλελεύθερη Δύση, η οποία πλέον είναι σχεδόν ακυβέρνητη ως αποτέλεσμα των πολιτισμικών πολέμων στους οποίους έχει βυθιστεί, αλλά στην Κίνα του Σι Τζινπίνγκ, όπου κυβερνά μια εντελώς πιο σκληρή γενιά ορθολογιστών; Είναι μια προοπτική που ο Βολταίρος, ο Τζέρεμι Μπένθαμ και άλλοι υποστηρικτές του πεφωτισμένου δεσποτισμού θα είχαν καλωσορίσει θερμά (σ.σ. είναι αξιοσημείωτο ότι η δήλωση αυτή έγινε έναν μόλις χρόνο πριν τα λοκντάουν).

Ίσως ο Θεός ήξερε τι έκανε όταν προειδοποίησε τον Αδάμ να μην πάει στο δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού, με τον θάνατο να είναι η συνέπεια της ανθρώπινης λογικής χωρίς τον Θεό.

Ο Peter Berkowitz του Ινστιτούτου Hoover απηύθυνε μια πρόταση πέντε σημείων για το πρόσφατο βιβλίο του Patrick Deneen με τίτλο «Γιατί απέτυχε ο φιλελευθερισμός». Ενώ υπονοεί ότι ο Deneen το παράκανε και απέδωσε πολλά λάθη στις έννοιες του Διαφωτισμού, στο τέταρτο σημείο αναγνωρίζει τα επιζήμια χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας:

...η περιφρόνηση της κληρονομημένης σοφίας, η υποβάθμιση του καθήκοντος υπέρ της προσωπικής προτίμησης και η εμμονή με τα υλικά αγαθά και τις επιφανειακές διασκεδάσεις εις βάρος της ιδιότητας του πολίτη, της φιλίας και της αγάπης — που προωθούνται από τον ατομισμό και τον κρατισμό που προκύπτουν από την ακραία προσέγγιση των αρχών της ελευθερίας και της ισότητας.

Ο Τζόρνταν Πίτερσον ρώτησε σχετικά με τους μεταμοντέρνους: Τι από τον Διαφωτισμό πετάτε έξω από το παράθυρο πριν τα πράγματα γίνουν άσχημα; Ο Τζόναθαν Γκούντγουιν υποστηρίζει ότι αυτό είναι λάθος ερώτημα αν ο στόχος κάποιου είναι η ελευθερία. Το ερώτημα θα έπρεπε να είναι: τι απαιτείται για να επανεισαχθεί αυτό που ο Διαφωτισμός κατέστρεψε;

Στο πέμπτο μέρος της κριτικής του για το βιβλίο του Ντενίν, ο Μπέρκοβιτς στοχεύει να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. Για τον σκοπό αυτό, παραθέτει τον Έντμουντ Μπερκ. Από το βιβλίο του Μπερκ «Σκέψεις για την Επανάσταση στη Γαλλία», γραμμένο το 1790:

Η ιστορία αποτελείται, ως επί το πλείστον, από τις δυστυχίες που προκαλούνται στον κόσμο από την υπερηφάνεια, τη φιλοδοξία, την απληστία, την εκδίκηση, την λαγνεία, την ανταρσία, την υποκρισία, τον ακυβέρνητο ζήλο και όλη την ακολουθία των άτακτων ορέξεων... Αυτά τα ελαττώματα είναι οι αιτίες αυτών των καταιγίδων. Η θρησκεία, η ηθική, οι νόμοι, τα προνόμια, τα δικαιώματα των ανθρώπων, είναι τα προσχήματα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κανένα από τα ελαττώματα που εντόπισε ο Μπερκ δεν παραβιάζει την αρχή της μη επιθετικότητας — εκτός ίσως από την εκδίκηση, ανάλογα με το πόσο κρύο είναι το πιάτο όταν σερβίρεται. Ωστόσο, ίσως η αναγνώριση αυτών των ελαττωμάτων ως κινδύνων για την ελευθερία — και η ενσωμάτωση αυτής της αναγνώρισης στο έργο τους — να είναι ένα κατάλληλο έργο για τους αυριανούς φιλελεύθερους στοχαστές. Συνεχίζοντας με τον Μπέρκοβιτς:

[Ο Μπερκ] επέπληξε τους Γάλλους επαναστάτες επειδή υποστήριζαν ότι «τα δικαιώματα των ανθρώπων» εξουσιοδοτούσαν την γενική αποκήρυξη της κληρονομημένης πίστης, του καθιερωμένου καθεστώτος και των παγιωμένων νόμων της χώρας και την αντικατάστασή τους με νέους τρόπους ηθικής κρίσης και πολιτικής τάξης που προέρχονταν από την καθαρή λογική.

Δεδομένου του κόστους αυτής της αποκήρυξης για την ελευθερία, ίσως οι φιλελεύθεροι στοχαστές θα μπορούσαν να ενσωματώσουν κάτι από την κληρονομημένη πίστη και παράδοση όταν εξετάζουν την ελευθερία ως στόχο.

Επιπλέον, ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, από την ομιλία του στην τελετή αποφοίτησης από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ το 1978. Έχοντας ζήσει υπό κομμουνιστικό καθεστώς όλη του τη ζωή, κατάλαβε ότι μια κοινωνία χωρίς αντικειμενική νομική κλίμακα είναι απαίσια, αλλά και μια κοινωνία με μόνο αντικειμενική νομική κλίμακα είναι επίσης απαίσια. Σε μια τέτοια κοινωνία, στον άνθρωπο έχει δοθεί ελευθερία για το καλό και το κακό - και μια τέτοια κοινωνία δεν έχει καμία άμυνα ενάντια στην παρακμιακή άβυσσο.

Υποστηρίζει ότι για χίλια χρόνια ο άνθρωπος είχε ελευθερία μέσα σε ένα πλαίσιο της θρησκευτικής του ευθύνης, αλλά σήμερα δεν υπάρχει τέτοια ευθύνη. Ο Σολζενίτσιν ισχυρίζεται ότι:

Αυτό σημαίνει ότι το λάθος πρέπει να βρίσκεται στη ρίζα, στην ίδια τη βάση της ανθρώπινης σκέψης τους περασμένους αιώνες. Αναφέρομαι στην επικρατούσα δυτική άποψη για τον κόσμο, η οποία γεννήθηκε για πρώτη φορά κατά την Αναγέννηση και βρήκε την πολιτική της έκφραση από την περίοδο του Διαφωτισμού. ... η διακηρυγμένη και επιβεβλημένη αυτονομία του ανθρώπου από οποιαδήποτε ανώτερη δύναμη πάνω από αυτόν.

Ο Νίτσε παρουσίασε τις συνέπειες της δολοφονίας του Θεού στο «Λυκόφως των Ειδώλων»: παρά τις επιθυμίες πολλών στοχαστών του Διαφωτισμού — των «Άγγλων πλατυκέφαλων» όπως τους περιγράφει — όταν κάποιος εγκαταλείπει τη χριστιανική πίστη χάνει και το δικαίωμα στη χριστιανική ηθική.

Ποιο είναι αυτό το ηθικό χριστιανικό «δικαίωμα» αν όχι, τουλάχιστον, η αρχή της μη επιθετικότητας; Αυτό είναι που ο άνθρωπος εγκατέλειψε στον Διαφωτισμό. Έχουμε ανταλλάξει τη χριστιανική ηθική - και επομένως την ελευθερία μας - με το λογικό δικαίωμα του φωτισμένου υπεράνθρωπου να αποφασίζει τι είναι ηθικό.

Οι φιλελεύθεροι επισημαίνουν πολλούς στοχαστές του Διαφωτισμού και τις θεωρίες και τις έννοιές τους, που απελευθέρωσαν το άτομο και ενδυνάμωσαν τη λογική. Έννοιες που πιστεύουμε ότι προσφέρουν τα θεμέλια για την ελευθερία. Αλλά όλα αυτά τα γνωρίζαμε πριν από την λεγόμενη εποχή της λογικής. Δεν χρειαζόμασταν τον Διαφωτισμό για να γίνουμε φωτισμένοι.

Ο Hans Hoppe έχει κάνει αποδεκτό, τουλάχιστον σε αυτούς εδώ τους φιλελεύθερους κύκλους, το να αναφέρω τον Δεκάλογο ως θεμελιώδη για την ελευθερία — σίγουρα το τμήμα του που σχετιζόταν με τη σχέση του ανθρώπου με τον άνθρωπο: τίμα τον πατέρα και τη μητέρα σου· μην φονεύεις, μην μοιχεύεις, μην κλέβεις και μην ψευδομαρτυρήσεις· μην επιθυμήσεις τη γυναίκα ή τα υπάρχοντα του πλησίον σου.

Όπως ισχυρίζεται ο Hoppe, «Μερικοί φιλελεύθεροι μπορεί να υποστηρίζουν ότι δεν έχουν όλες αυτές οι εντολές την ίδια τάξη βαρύτητα ή υπόσταση». Απολύτως αληθές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρατηρούμε κάποιες μη βίαιες παραβιάσεις. Το ερώτημα για τον φιλελεύθερο ως φιλελεύθερο: φτάνει η παραβίαση στο σημείο να απαιτεί επίσημη, σωματική τιμωρία;

Ο Ιησούς απάντησε σε αυτό το ερώτημα. Διαβάζουμε στο Κατά Ιωάννη κεφάλαιο 8 ότι οι Φαρισαίοι έφεραν στον Ιησού μια γυναίκα που πιάστηκε να διαπράττει μοιχεία — σίγουρα όχι ένα αδίκημα που οι φιλελεύθεροι θα θεωρούσαν ότι ανέβαζε το επίπεδο στο οποίο αξίζει σωματική τιμωρία. Ο νόμος επέβαλλε τον λιθοβολισμό για ένα τέτοιο αδίκημα. Οι Φαρισαίοι ρώτησαν τον Ιησού τι έπρεπε να γίνει με αυτή τη γυναίκα.

Η απάντησή του: Όποιος είναι αναμάρτητος ανάμεσά σας, ας ρίξει πρώτος την πέτρα. Ναι, ήταν αμαρτία, αλλά δεν ήταν παράβαση άξια σωματικής τιμωρίας. Ένας προς έναν, οι κατήγοροι έφυγαν. Ο Ιησούς στη συνέχεια νουθέτησε τη γυναίκα: «Πήγαινε και μην αμαρτάνεις πια». Συμβουλές και νουθεσίες, όχι τιμωρία, είναι το παράδειγμα που μας έδωσε ο Ιησούς σχετικά με αυτό που θα περιγράφαμε ως μη βίαια παραπτώματα.

Οι φιλελεύθεροι θρηνούν την αδυναμία μας να προσηλυτίσουμε τις μάζες. «Ποιος μπορεί να διαφωνήσει με τη λογική και την καθαρότητα της αρχής της μη επιθετικότητας;» φωνάζουμε, ρίχνοντας στάχτες στο κεφάλι μας. Ίσως θα έπρεπε να λάβουμε υπόψη αυτή την έλλειψη κοινής συνείδησης. Ίσως θα έπρεπε να λάβουμε υπόψη ότι για να προχωρήσουμε προς την ελευθερία, αυτή η πολιτιστική και θρησκευτική παράδοση πρέπει να είναι το θεμέλιο.

Ο Goodwin ρώτησε πρόσφατα: αρκεί ο φιλελευθερισμός για την ελευθερία; Στόχος μας είναι να καθαρίσουμε την φιλελεύθερη θεωρία ή μήπως να βρούμε την ελευθερία ; Ίσως θα έπρεπε να σκεφτούμε τι σημαίνει να έχουμε χάσει το δικαίωμα στη χριστιανική ηθική, όταν σκοπεύουμε να κινηθούμε προς την ελευθερία. Αν ο στόχος μας είναι η ελευθερία, ίσως θα έπρεπε να σκεφτούμε την αναγκαιότητα να ανακτήσουμε αυτό το χαμένο δικαίωμα.

Ο Παύλος περιέγραψε τις συνέπειες της απόρριψης της γνώσης του Θεού από τους φωτισμένους της γενιάς του στην Επιστολή προς Ρωμαίους 1, ξεκινώντας από το εδάφιο 18 μέχρι το τέλος του κεφαλαίου. Διαβάζουμε για την οργή του Θεού εναντίον εκείνων που καταπνίγουν την αλήθεια με την ανομία τους. Από τον Παύλο:

«...καθώς δεν θεώρησαν άξιο να διατηρήσουν τη γνώση του Θεού, έτσι και ο Θεός τους παρέδωσε σε διεφθαρμένο νου, ώστε να κάνουν αυτά που δεν πρέπει. ...Ενώ γνωρίζουν το δίκαιο διάταγμα του Θεού ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο εξακολουθούν να τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν».

Ο Παύλος θα μπορούσε να γράφει για τη γενιά μας. Από το έβδομο από τα οκτώ μέρη του, στις Διαλέξεις Γκίφορντ, ο Wright αναφέρει: «Το να είσαι φορέας μιας εικόνας (του Θεού) είναι κάτι περισσότερο από απλή συμπεριφορά. Διαφορετικά, βάζουμε τη γνώση του καλού και του κακού πάνω από τη γνώση του Θεού».

Μη θέτοντας τη γνώση του Θεού πάνω από την ατομική λογική, το καλό δεν έχει καμία πιθανότητα να αντιμετωπίσει το κακό. Καθώς το καλό χάνει από το κακό, σίγουρα χάνουμε την ελευθερία μας. Αυτό, τελικά, είναι το τίμημα του Διαφωτισμού.

Share

[Πηγή άρθρου: The Cost of the Enlightenment]

Ετικέτες: Θρησκεία, Καπιταλισμός
Άρθρο του Cody Cook, δημοσιευμένο στις 13/2/2024.

Η Καινή Διαθήκη περιέχει μερικές από τις πιο σκληρές δηλώσεις σχετικά με τον πλούτο και τους πλούσιους.

«Πόσο δύσκολο είναι να μπουν οι πλούσιοι στη βασιλεία του Θεού!» (Λουκάς 18:24)

«[Ο Θεός] τους πεινασμένους τους γέμισε με αγαθά· και τους πλούσιους τους απέπεμψε με άδεια χέρια.» (Λουκάς 1:53)

«Ακούστε, λοιπόν, πλούσιοι, κλάψτε και θρηνήστε για τη συμφορά που έρχεται πάνω σας.» (Ιάκωβος 5:1)

«Μην συσσωρεύετε θησαυρούς επί της γης, όπου σκόρος και ζωύφια τους αφανίζουν, και όπου κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν.» (Ματθαίος 6:19)

«Δεν υπήρχαν άτομα που να έχουν ανάγκη ανάμεσα [στους Χριστιανούς]. Διότι κατά καιρούς όσοι είχαν αγρούς ή σπίτια τα πουλούσαν, και έφερναν τα χρήματα από τις πωλήσεις και τα εναπόθεταν στα πόδια των αποστόλων, και τα μοίραζαν σε όποιον είχε ανάγκη.» (Πράξεις 4:34-35)

Αυτό το τελευταίο ίσως το αναγνωρίζετε από την προσαρμοσμένη του μορφή στον Καρλ Μαρξ: «Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του».

Με τόσο έντονες δηλώσεις κατά του πλούτου στις Γραφές, μπορεί να φαίνεται αντιφατικό το γεγονός ότι ένας Χριστιανός θα μπορούσε να είναι καπιταλιστής της ελεύθερης αγοράς. Αν ακόμη και η Καινή Διαθήκη ακούγεται σαν τον Καρλ Μαρξ, πώς μπορεί ένας αφοσιωμένος πιστός στον Ιησού να είναι υποστηρικτής του καπιταλισμού - το ακριβώς αντίθετο από αυτό που δίδασκε ο Μαρξ;

Μία από τις αθέατες υποθέσεις αυτού του ερωτήματος είναι ότι ο «καπιταλισμός» περιγράφει το οικονομικό σύστημα του κόσμου στον οποίο έζησαν ο Ιησούς και οι απόστολοι. Στην πραγματικότητα, ο καπιταλισμός ως οικονομική φιλοσοφία είναι μόνο μερικών εκατοντάδων ετών. Η κύρια συμβολή του στον κόσμο της οικονομίας είναι η πρότασή του ότι η αγορά θα πρέπει να επιτρέπεται να λειτουργεί με βάση τις αρχές της ελευθερίας, της συνεργασίας και της αποκέντρωσης, σε αντίθεση με τον κεντρικό οικονομικό έλεγχο που ασκείται μέσω της καταναγκαστικής βίας του κράτους.

Στο άρθρο του στο Faith & Economics με τίτλο «Δεν μπορείτε να υπηρετήσετε τον Θεό και τον Μαμωνά: Μια θεσμική ερμηνεία των Ευαγγελίων», ο Walker Wright παραδέχεται ότι «ο πλούτος θεωρείτο σε μεγάλο βαθμό εγγενώς κακός στην εποχή της Καινής Διαθήκης», αλλά υποστηρίζει πως όταν αγνοούμε το ιστορικό πλαίσιο εκείνων των εποχών, λέμε μόνο μια πτυχή της ιστορίας, με αποτέλεσμα η σημερινή μας εφαρμογή «να γίνεται είτε διαστρεβλωμένη είτε ουσιαστικά άχρηστη».

Τα βασικά στοιχεία αυτού του πλαισίου του πρώτου αιώνα είναι:

1. Μια προσέγγιση μηδενικού αθροίσματος στον πλούτο

2. Ένα καταπιεστικό οικονομικό σύστημα όπου ο πλούτος ήταν συνυφασμένος με «εκμεταλλευτικές, ιμπεριαλιστικές πολιτικές»

Υπό «μια αριστοκρατική αυτοκρατορία» στην οποία «μια μικρή ελίτ περίπου 2% ή 3% του πληθυσμού κυβερνούσε... με κληρονομικό έλεγχο των πόρων γης και εργασίας της αυτοκρατορίας», καταναλώνοντας «περίπου το 65% της παραγωγής της» και κατάσχοντας «περίπου 20 έως 40% των αλιευμάτων, της σοδειάς ή των κοπαδιών [της αγροτιάς]», δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η απλή κατοχή πλούτου θεωρείτο κλοπή από τους φτωχούς. Προσθέστε σε αυτή την εκμεταλλευτική εικόνα την πραγματικότητα ότι ένα σημαντικό ποσοστό των μη πλούσιων ήταν σκλάβοι, και δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί η Καινή Διαθήκη είχε μια τόσο αρνητική αντίληψη για τους πλούσιους. Σε έναν τέτοιο κόσμο, κάθε φτωχός άνθρωπος ήταν αναπόφευκτα καταπιεσμένος και κάθε πλούσιος άνθρωπος ήταν αναπόφευκτα καταπιεστής ή τουλάχιστον ο πρόθυμος αποδέκτης των καρπών της καταπίεσης.

Τέτοιου είδους συστήματα καταπίεσης είναι γνωστά για την παραγωγή περιορισμένης μόνο ποσότητας αγαθών, επειδή εμποδίζουν την καινοτομία και αμβλύνουν το κίνητρο για προσωπικό κέρδος μεταξύ των παραγωγικών μαζών. Σε αυτές τις κοινωνίες, υπάρχουν περιορισμένα περιθώρια για να κυκλοφορήσουν και οι ισχυροί καταλαμβάνουν τη συντριπτική πλειονότητά τους με τη βία. Η επιβίωση και η ευημερία χωρίς ελεύθερες αγορές είναι στην πραγματικότητα ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος.

Αντιθέτως, οι σύγχρονες καπιταλιστικές αρχές των δικαιωμάτων ιδιωτικής ιδιοκτησίας, οι αμερόληπτοι κανόνες που δεν ευνοούν ορισμένους έναντι άλλων, και το ελεύθερο εμπόριο δημιουργούν τις συνθήκες για την ανοδική κινητικότητα, όπου όσοι βρίσκονται στο κάτω μέρος εισοδηματικά έχουν σημαντικές ευκαιρίες να προοδεύσουν οικονομικά. Υπό αυτές τις συνθήκες, το ποσό του πλούτου αυξάνεται και στην πραγματικότητα κατανέμεται, ακόμη και στους φτωχότερους ανάμεσά μας.

Στο σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα που ο προηγμένος κόσμος έχει υιοθετήσει έστω και εν μέρει αυτές τις αρχές, τα αποτελέσματα ήταν πέρα ​​από αυτό που θα μπορούσε να φανταστεί οποιοσδήποτε άνθρωπος της αρχαιότητας. Οι Bailey και Tupy, στο βιβλίο τους «Δέκα Παγκόσμιες Τάσεις που Κάθε Έξυπνος Άνθρωπος Πρέπει να Γνωρίζει», αναφέρονται σε αυτήν την περίοδο ως «Ο Μεγάλος Εμπλουτισμός» και περιγράφουν λεπτομερώς τις επιπτώσεις της: «Από το 1820, το μέγεθος της παγκόσμιας οικονομίας έχει αυξηθεί περισσότερο από 100 φορές». Σε σύγκριση με την -σε μεγάλο βαθμό- στάσιμη ανάπτυξη των προηγούμενων 1.800 ετών, αυτός ο αριθμός είναι ακόμη πιο απίστευτος από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά. Παρά τα όσα μπορεί να υπονοούν οι προοδευτικοί επικριτές των ελεύθερων αγορών, αυτή η ανάπτυξη δεν έχει ωφελήσει μόνο τους υπερπλούσιους. Οι Bailey και Tupy αντιπαραβάλλουν το εκτιμώμενο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που υπέφερε από ακραία φτώχεια το 1820 (σχεδόν 84%) με το ίδιο ποσοστό το 1910 (66%), το 1950 (55%), το 1981 (42%) και το 2018 (8,6%). Εν ολίγοις, ο καπιταλισμός υπήρξε ένα μνημειώδες όφελος για τους φτωχούς.

Ωστόσο, δεν αρκεί για τους Χριστιανούς να κατανοήσουν γιατί το να είσαι πλούσιος τον 1ο αιώνα μ.Χ. ήταν συνδεδεμένο με τη βίαιη εκμετάλλευση των φτωχών. Θα πρέπει επίσης να είμαστε σε θέση να διαγνώσουμε την ίδια ηθική ασθένεια όταν τη βλέπουμε στον χρόνο και τον τόπο μας. Ο οικονομολόγος Μίλτον Φρίντμαν δίνει σε όσους τάσσονται υπέρ των ελεύθερων αγορών τη φρασεολογία που χρειάζεται για να ξεχωρίζουμε από τους οπισθοδρομικούς υποστηρικτές της βιομηχανίας που συνεργάζονται στενά με την κυβέρνηση:

Πρέπει να διαχωρίσετε το αν είστε «υπέρ της ελεύθερης επιχειρηματικότητας» από το αν είστε «υπέρ των επιχειρήσεων...» Σχεδόν κάθε επιχειρηματίας είναι υπέρ της ελεύθερης επιχειρηματικότητας για όλους τους άλλους, αλλά υπέρ των ειδικών προνομίων και της ειδικής κρατικής προστασίας για λογαριασμό του. Ως αποτέλεσμα, έχουν αποτελέσει σημαντική δύναμη στην υπονόμευση του συστήματος ελεύθερης επιχειρηματικότητας. Σταματήστε να κοροϊδεύετε τον εαυτό σας ότι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την επιχειρηματική κοινότητα ως τρόπο προώθησης της ελεύθερης επιχειρηματικότητας. Δυστυχώς, οι περισσότεροι από αυτούς δεν είναι φίλοι μας από αυτή την άποψη.

Όπως ακριβώς οι ρωμαϊκές ελίτ της εποχής του Ιησού, οι εταιρείες που ασκούν πιέσεις σε πολιτικούς για ειδικές χάρες κατάσχουν χρήματα από εμάς τους υπόλοιπους (ή χειραγωγούν την αγορά με άλλο τρόπο) για να αυξήσουν τα δικά τους κέρδη. Εμποδίζουν την ελεύθερη, μη καταναγκαστική και ευρεία κατανομή των πόρων σε όλους όσους διευκολύνουν οι ελεύθερες αγορές. Πόσο δύσκολο είναι για τέτοιους ανθρώπους να εισέλθουν στη βασιλεία του Θεού!

Φυσικά, υπάρχουν όρια σε αυτά που μπορεί να κάνει ακόμη και η ελεύθερη επιχειρηματικότητα. Δεν είναι κάθε οικονομική δυσκολία αποτέλεσμα κάποιας κακής πολιτικής. Ασθένειες, αναπηρίες, καταστροφές και άλλες απρόβλεπτες προκλήσεις θέτουν τους ανθρώπους σε ανάγκη. Οι Χριστιανοί ειδικότερα θα πρέπει να είναι ένας γενναιόδωρος λαός που αναζητά ευκαιρίες να βοηθήσει τους άλλους — όχι μόνο για να εισακούσουν την προτροπή του Ιησού να συσσωρεύουμε θησαυρούς στον ουρανό όπου θα μας ωφελήσουν αιώνια, αλλά επειδή επιθυμούμε να ζήσουμε σε μια κοινωνία όπου οι πλησίον αγαπούν ο ένας τον άλλον αρκετά ώστε να βοηθούν στην κάλυψη των αναγκών ο ένας του άλλου.

Αλλά αν θέλουμε σοβαρά να ανακουφίσουμε τις δυσκολίες των γύρω μας, ένα ουσιαστικό στοιχείο για να το πετύχουμε αυτό —ένα στοιχείο που δεν θα μας κοστίσει τίποτα, αλλά θα κάνει πολύ καλό τόσο σε εμάς όσο και στους πλησίον μας— είναι η υποστήριξη των ελεύθερων αγορών.

Share

[Πηγή άρθρου: Was Jesus a Friend to Big Business?]

Ετικέτες: Keynes, Φόροι και Δαπάνες, Εργασία κι Ανεργία, Πόλεμος και Εξωτερική Πολιτική

4/4/2026 • Άρθρο του Carlos Boix

Ο πόλεμος είναι η απόλυτη κρατική παρέμβαση. Είναι η δικαιολογία για την επιβολή κάθε είδους δεινών στους κυβερνώμενους. Από την κατάσχεση του εισοδήματος μέσω των φόρων και του πληθωρισμού, μέχρι τον περιορισμό της ελευθερίας του λόγου και την ανακατεύθυνση -ή ακόμη και την εθνικοποίηση- ολόκληρων βιομηχανιών, τίποτα δεν αυξάνει την κρατική ισχύ όσο ο πόλεμος.

Καθώς το κράτος είναι αρπακτικό και δεν παράγει τίποτα χρήσιμο, αποτελεί την απόλυτη κατάσταση φτωχοποίησης. Από ιδεολογικής άποψης, το κράτος είναι ακόμη χειρότερο, συγχέοντας την αγάπη των ανθρώπων για την κουλτούρα και την πατρίδα τους με το ίδιο το κράτος. Μειώνει την αντίσταση του ατόμου στην απώλεια της ελευθερίας και δημιουργεί στο μυαλό του τον μύθο της προστατευτικής κυβέρνησης.

Υπάρχει επίσης μια άλλη ύπουλη ιδέα που υποστηρίζουν πολλοί άνθρωποι: ότι ο πόλεμος έχει οικονομικά και άλλα οφέλη, όχι για ορισμένα άτομα ή ομάδες, αλλά για την κοινότητα γενικότερα. Αξίζει να εξεταστούν αυτά τα υποτιθέμενα οφέλη για να δείξουμε ότι όχι, ο πόλεμος δεν ωφελεί την κοινότητα, είναι απλώς θάνατος και καταστροφή.

Οικονομικά κίνητρα

Όπως συμβαίνει με όλα τα κυβερνητικά μέτρα τόνωσης, κι ο πόλεμος είναι απλώς μια ανακατεύθυνση των πόρων. Αντί να προσαρμοστεί στους τρέχοντες πόρους, αυτό που κάνει ένα πολεμικό μέτρο «τόνωσης» της οικονομίας είναι να αυξήσει τα χρήματα και τις πιστώσεις σε πρωτοφανή επίπεδα, ώστε να πληρώσει για τις υπέρογκες κρατικές δαπάνες. Αυτό σημαίνει απλώς ότι οι πραγματικοί πόροι αφαιρούνται από την κοινότητα με τη μορφή του πληθωρισμού και των φόρων και δαπανώνται σε πράγματα που η κοινότητα δεν θέλει.

Είναι παρόμοιο με το να παίρνεις όλες τις αποταμιεύσεις σου και οποιαδήποτε πίστωση μπορείς να λάβεις και να τα ξοδεύεις. Για ένα διάστημα φαίνεται ότι είσαι πιο εύπορος, μέχρι να δαπανηθούν αυτοί οι πόροι. Τα δημοσιονομικά κίνητρα προκαλούν την ίδια σπατάλη αποταμιεύσεων και κεφαλαίου που, για ένα διάστημα, φαίνεται να έχουν τονώσει την οικονομία. Αλλά αυτό είναι απλώς δαπάνες. Σύντομα δεν απομένουν αρκετοί πόροι και η πραγματικότητα επικρατεί. Μόλις σπαταληθούν αρκετοί πόροι, δεν υπάρχουν αρκετοί για να συντηρήσουν το κόμμα, ανεξάρτητα από το πόσα χρήματα τυπώνει η κυβέρνηση. Αν συνεχίσει να τυπώνει, δημιουργείται μια περίοδος υπερπληθωρισμού. Αν σταματήσει, έχουμε ύφεση.

Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η «τόνωση» της οικονομίας είναι επίσης σημαντικός. Καθώς γίνεται μέσω τραπεζικής πίστωσης, η χρονική ανάλυση των επιχειρηματιών αλλάζει εντελώς. Η μείωση των επιτοκίων κάνει να φαίνεται πως έχουν εξοικονομηθεί περισσότεροι πόροι. Το πρόβλημα είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο οι επιχειρηματίες βιώνουν αυτή τη συνθήκη είναι γενικά μέσω της αύξησης της ζήτησης. Όσοι δεν ανταποκριθούν -θεωρώντας την μη βιώσιμη- θα δυσκολευτούν να ανταποκριθούν στη ζήτηση, θα χάσουν πελάτες από άλλες επιχειρήσεις και θα πληγούν σκληρά κατά την ύφεση. Ως εκ τούτου, οι περισσότεροι επιχειρηματίες θα πρέπει να ακολουθήσουν το κύμα και να προσπαθήσουν να προσαρμοστούν όταν έρθει η κρίση.

Αυτή η κατάσταση δεν αυξάνει τους πόρους ούτε βελτιώνει τη θέση της κοινότητας, αλλά θα σπαταλήσει πόρους και θα εμποδίσει τη βιώσιμη βελτίωση. Συνολικά, η κοινότητα θα είναι φτωχότερη στη συνέχεια. Η ιδέα ότι αυτό το είδος τόνωσης είναι θετικό είναι εντελώς λανθασμένη.

Η πλήρης απασχόληση

Όταν επισκεφθήκαμε το Βερολίνο, μας διηγήθηκαν την ιστορία για το κομμουνιστικό Βερολίνο, όπου κάποιος πληρωνόταν για να σημειώνει κάθε μέρα πόσα ρολόγια υπάρχουν στην Αλεξάντερπλατς. Αυτό είναι το πρόβλημα με την εμμονή με την ανεργία. Η απασχόληση από μόνη της δεν θα έπρεπε να έχει σημασία. Σημασία έχει ο σκοπός της απασχόλησςης. Αν οι άνθρωποι ανταλλάσσουν την εργασία τους με χρήματα, αλλά δεν παράγουν αγαθά που έχουν αξία για άλλους, αυτό ισοδυναμεί με σπατάλη πόρων, χρημάτων και εργασίας.

Αυτό είναι το πρόβλημα με την απασχόληση στο δημόσιο. Αντί να αποτελεί κάτι θετικό, είναι σπατάλη πόρων. Η κυβέρνηση αναγκαστικά παίρνει πόρους από την παραγωγική σφαίρα —πραγματικούς πόρους που απαιτούν οι άνθρωποι— και τους ανακατευθύνει σε χρήσεις που δεν απαιτούν οι άνθρωποι, όπως η συμπλήρωση εντύπων, η κατασκευή στρατιωτικών στολών ή η κατασκευή πυρομαχικών.

Οπότε ναι, η κυβέρνηση θα μπορούσε να φορολογήσει αρκετά, ή να πληθωρίσει αρκετά το νόμισμα, ώστε να απασχολήσει τους πάντες στην οικονομία, αλλά αυτή η απασχόληση θα αφαιρούσε πόρους από την κοινότητα, δεν θα τους προσέθετε. Απλώς θα σπαταλούσε δυναμικό. Αυτού του είδους η χρήση της απασχόλησης απλώς κάνει τους πάντες φτωχότερους. Αυτή είναι η όψη της πλήρους απασχόλησης σε καιρό πολέμου.

Στην αρχή δίνει την εντύπωση της πλήρους απασχόλησης, όταν όμως τελειώσει ο πόλεμος, η επακόλουθη απότομη αύξηση της ανεργίας δεν οφείλεται στο ότι η κυβέρνηση δεν δαπανά, αλλά στο ότι η κοινότητα έχει εξαντλήσει τους πόρους της.

Τεχνολογικές εξελίξεις

Η ιδέα ότι ο πόλεμος ενθαρρύνει την καινοτομία και την πρόοδο της τεχνολογίας είναι αντίθετη με την πραγματικότητα. Προέρχεται από εκείνους που επιθυμούν να δικαιολογήσουν τον πόλεμο και να δουν θετικές εφευρέσεις, σε αντίθεση με ένα φανταστικό αντιπαράδειγμα στο οποίο αυτές οι καινοτομίες δεν πραγματοποιήθηκαν. Πολύ λίγοι συγκρίνουν τις καινοτομίες σε καιρό πολέμου με εκείνες σε καιρό ειρήνης. Όσοι το κάνουν έχουν καταδείξει ότι, στην καλύτερη περίπτωση, ο ρυθμός των καινοτομιών μεταβάλλεται, ωστόσο αλλάζει ελάχιστα συνολικά, και, στη χειρότερη περίπτωση, υπάρχει μείωση της εφευρετικότητας.

Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα. Αυτή η καινοτομία δεν έχει κατανεμηθεί σωστά. Αντί για καινοτομίες που εξυπηρετούν καλύτερα τους πελάτες, η καινοτομία σε καιρό πολέμου εξυπηρετεί το κράτος και αποσκοπεί στη βελτίωση των όπλων και στην ενίσχυση της καταστροφικής ισχύος. Τα όπλα και η καταστροφική ισχύς δεν βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων.

Ανακατευθύνοντας την έρευνα κυρίως προς την στρατιωτική χρήση, υπάρχει ένα τεράστιο κόστος ευκαιρίας που λίγοι λαμβάνουν υπόψη. Αν λάβουμε υπόψη την μηδενική επίδραση στη συνολική καινοτομία και την εστίαση στην στρατιωτική καινοτομία κατά τη διάρκεια του πολέμου, μπορούμε με ασφάλεια να πούμε ότι ο πόλεμος προκαλεί μείωση στην τεχνολογική πρόοδο και στην καλυτέρευση της αποτελεσματικότητας της παραγωγής.

Κοινωνική και πολιτική αλλαγή

Ένα τυπικό παράδειγμα ευεργετικής κοινωνικής αλλαγής είναι η είσοδος των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, η οποία λανθασμένα αποδίδεται στην οικονομία του πολέμου κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Λέω ότι αποδίδεται λανθασμένα, επειδή αν μελετήσουμε τις αλλαγές στην αγορά εργασίας σε χώρες που δεν συμμετείχαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως η Ισπανία, μπορούμε να δούμε την ίδια τάση συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. Αυτή είναι απλώς μια ακόμη ιδιωτική κοινωνική τάση που οι άνθρωποι αποδίδουν στην κρατική παρέμβαση. Η πραγματικότητα είναι ότι αυτές οι κοινωνικές αλλαγές συνέβαιναν ήδη και οι υπερασπιστές του πολέμου τις αποδίδουν στην κυβέρνηση και στον ίδιο τον πόλεμο.

Ένα άλλο αντιπαράδειγμα είναι η σύγκριση με άλλους πολέμους. Γιατί ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος άλλαξε την κοινωνική θέση των γυναικών, αλλά ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος της δεκαετίας του 1870 όχι; Ή ακόμα και οι προηγούμενοι πόλεμοι;

Η πολιτική αλλαγή παρουσιάζεται μερικές φορές σαν ένα όφελος του πολέμου. Το πώς ακριβώς υποστηρίζεται αυτό είναι μυστήριο, αλλά η ιδέα είναι ότι ο πόλεμος μπορεί να ανατρέψει ένα καταπιεστικό καθεστώς και να δημιουργήσει κάτι καλύτερο. Πρόσφατα γεγονότα δείχνουν το αντίθετο. Η Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν είναι όλα παραδείγματα πολέμων που, είτε δεν προκάλεσαν αλλαγή καθεστώτος, είτε προκάλεσαν έναν χρόνιο ασταθή εμφύλιο πόλεμο που έχει επιδεινώσει την κατάσταση για τον πληθυσμό.

Σε εκείνες τις χώρες όπου τα καθεστώτα ήταν, ας πούμε, «καλοήθη», οι πόλεμοι δημιούργησαν μια ιδεολογική μετατόπιση υπέρ της περισσότερης κρατικής εξουσίας, της αποδοχής περισσότερης κρατικής παρέμβασης και λιγότερης ατομικής ελευθερίας. Κάποιοι το θεωρούν αυτό θετικό, αλλά, για μένα, όλα αυτά είναι αρνητικά αποτελέσματα. Πολιτικά, ο πόλεμος ωφελεί μόνο το κράτος.

Σύνοψη

Ο πόλεμος δεν έχει θετικές επιδράσεις. Ο Mises έγραψε : «Αυτό που διακρίνει τον άνθρωπο από τα ζώα είναι η κατανόηση των πλεονεκτημάτων που μπορούν να προκύψουν από την συνεργασία στο πλαίσιο του καταμερισμού της εργασίας». Και «Η οικονομία της αγοράς συνεπάγεται την ειρηνική συνεργασία. Καταρρέει όταν οι πολίτες μετατρέπονται σε πολεμιστές και, αντί να ανταλλάσσουν αγαθά και υπηρεσίες, πολεμούν ο ένας τον άλλον».

Αυτός ο νέος πόλεμος μεταξύ των κυβερνήσεων του Ισραήλ, των ΗΠΑ και του Ιράν θα είναι ακριβώς όπως όλοι οι άλλοι πόλεμοι, αρνητικός σε όλες τις πτυχές του.

Share

[Πηγή άρθρου: The Myth that Won’t Die: “War is Good for the Economy”]

Ετικέτες: Οικογένεια, Πληθωρισμός, Πολιτισμός και ΜΜΕ
Άρθρο του Jeffery L. Degner, δημοσιευμένο στις 10/7/2025.

Πρόσφατα, ο Τομ Γουντς, ανώτερο στέλεχος του Mises Institute, μίλησε με τον Κέβιν Ντόλαν —τον ιδρυτή του Συνεδρίου Natal. Αυτή η εκλεκτική συνάντηση έδωσε την ευκαιρία σε όσους ανησυχούν για την πτώση των ποσοστών των γεννήσεων σε όλο τον κόσμο να συζητήσουν για την φύση, τις αιτίες και τις συνέπειες αυτής της πραγματικότητας.

Η οικονομολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Hannah's Children: The Women Quietly Defying the Birth Dearth», Catherine Pakaluk, εκφώνησε μια ομιλία με τίτλο «Υπέρμαχοι κι αντίπαλοι της αύξησης του πληθυσμού: Είμαστε όλοι Μαλθουσιανοί τώρα». Σε αυτήν την ομιλία έκανε την εύστοχη παρατήρηση ότι τόσο οι αντίπαλοι όσο και οι υπέρμαχοι της αύξησης των γεννήσεων υποπίπτουν σε μια υπερβολικά απλοϊκή κατανόηση της επιλογής γονιμότητας. Εν ολίγοις, και οι δύο πολιτικές θέσεις βασίζονται σε μια άποψη για τη γεννητικότητα του τύπου «περισσότεροι πόροι στα νοικοκυριά - περισσότερα παραγόμενα μωρά». Θεωρεί όσους υποστηρίζουν αυτήν την άποψη ως «υπέρμαχους της αύξησης των γεννήσεων εκ προοιμίου» που υποστηρίζουν την άποψη ότι για να μεγιστοποιήσουμε τον αριθμό των παιδιών θα πρέπει να μεγιστοποιήσουμε τους πόρους των νοικοκυριών. Κατά ειρωνικό τρόπο, μια από τις αριστερές κριτικές του Συνεδρίου Natalist από το Jacobin συνέστησε στους συμμετέχοντες ότι αν πραγματικά ήθελαν περισσότερα μωρά στον πλανήτη, τότε θα υποστήριζαν την επέκταση του κράτους πρόνοιας! Πράγματι, η Νότια Κορέα και η Ουγγαρία έχουν κάνει ακριβώς αυτό, και έχουν πολύ λίγα να επιδείξουν.

Ωστόσο, αυτή η υπόθεση σχετικά με την τεκνοποίηση προτείνει μια ντετερμινιστική άποψη για την ανθρώπινη συμπεριφορά, που αρνείται την εκούσια δράση. Η Pakaluk αναγνωρίζει ότι η τεκνοποίηση θα πρέπει να θεωρείται ως μια μορφή ανθρώπινης δράσης. Σημειώνει ότι,

Όπου οι άνθρωποι μπορούν σήμερα να βρουν τα μέσα για να μειώσουν τις γεννήσεις, φαίνεται να το πράττουν. Η υιοθέτηση της ιδέας ότι οι άνθρωποι θέλουν κατά βάση να κάνουν παιδιά μας ωθεί σε μια ανόητη άποψη, ότι δηλαδή οι πιο ελεύθεροι, πιο πλούσιοι, οι διαθέτοντες τις περισσότερες αναπαραγωγικές δυνατότητες άνθρωποι στην ιστορία δεν μπόρεσαν να ενεργήσουν με βάση τη βιολογική τους τάση να κάνουν παιδιά. Αν η απόκτηση παιδιών είναι ένστικτο ή μια διαχρονική τάση του ανθρώπινου ζώου, είμαστε σίγουρα το λιγότερο λειτουργικό είδος στον πλανήτη.

Συνεχίζει:

...είναι πολύ πιο λογικό να συμπεράνουμε ότι η απόκτηση παιδιών είναι μια πράξη και μια συνήθεια για τα άτομα και τις κοινωνίες. Είναι ένας τρόπος ανθρώπινης αριστείας που διέπεται από την κλασική ερμηνεία της ανθρώπινης δράσης, το λογικό μέρος του λογικού ζώου. Οι άνθρωποι επιλέγουν να κάνουν κάτι επειδή επιθυμούν το αντικείμενο αυτής της πράξης, που το αντιλαμβάνονται ως κάτι καλό.

Αυτή κι αν είναι δήλωση στην παράδοση του Mises!

Αναπτύσσει περαιτέρω τη λογική της ανθρώπινης επιλογής στην τεκνοποίηση, υπενθυμίζοντας στους ακροατές της ότι:

Καταρχάς, οι άνθρωποι είναι πλάσματα που επιλέγουν ορθολογικά... η αποκαλυφθείσα [ή έμπρακτα εκφραζόμενη] προτίμησή τους είναι ο πιο σημαντικός δείκτης για το τι θέλουν και τι χρειάζονται οι άνθρωποι, και για το πώς αξιολογούν τη σχετική αξία των πραγμάτων. Η [αντιληπτή] χρησιμότητα των παιδιών έχει καταρρεύσει... το κόστος ευκαιρίας έχει αυξηθεί. (σ.σ. το όφελος από τις εναλλακτικές χρήσεις του χρόνου και των πόρων που αφιερώνονται στην ανατροφή παιδιών)

Αυτή η κατάσταση έχει οδηγήσει σε κατάρρευση της ζήτησης για παιδιά σε όλα τα μέρη του κόσμου, ακόμη και σε καθεστώτα φερόμενα ως «υπέρ των γεννήσεων».

Τέλος, η Pakaluk ενθαρρύνει όσους ανησυχούν για τις συνέπειες της κατάρρευσης της γονιμότητας, λέγοντας ότι «Εκείνο στο οποίο μπορούμε σήμερα να βασιστούμε για να υπερκεράσουμε το υπολογιστικό αυτό σκεπτικό είναι η προσωπική πεποίθηση ότι τα παιδιά είναι επιθυμητά - επιθυμητά καθεαυτά».

Η δήλωση της Pakaluk φαίνεται να παραπέμπει στον Joseph Schumpeter, ο οποίος προέβλεψε ότι αυτή η στάση θα επικρατούσε στο έργο του «Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός και Δημοκρατία» του 1942. Προέβλεψε ότι «μόλις εισαγάγουν στην ιδιωτική τους ζωή ένα είδος ασαφούς συστήματος κοστολόγησης, δεν θα μπορούν παρά να συνειδητοποιήσουν τις βαριές προσωπικές θυσίες που συνεπάγονται οι οικογενειακοί δεσμοί και ιδιαίτερα η γονεϊκότητα υπό τις σύγχρονες συνθήκες».

Αλλά ποιες είναι αυτές οι σύγχρονες συνθήκες στις οποίες αναφέρεται ο Schumpeter; Από την πλευρά της, η Pakaluk επισημαίνει τη μείωση του προτιμώμενου μεγέθους οικογένειας που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Μερικοί αναγνώστες μπορεί να πιστεύουν ότι η σεξουαλική επανάσταση ήταν αυτή που οδήγησε σε αυτό το νέο σύνολο προτιμήσεων. Αντίθετα, η Pakaluk υποστηρίζει τη σημασία εκείνη την εποχή ενός κρίσιμου τεχνολογικού σοκ, δηλαδή της αντισύλληψης.

Εδώ, είναι ζωτικής σημασίας να υπενθυμίσουμε ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις προέρχονται από το ανθρώπινο μυαλό. Αυτό το γεγονός εγείρει το ερώτημα: Ποιες συνθήκες θα ωθούσαν τόσο τις γυναίκες όσο και τους άνδρες να αποδεχτούν και να υιοθετήσουν πολλαπλές μορφές αντισύλληψης, από τα προφυλακτικά και το χάπι έως την άμβλωση; Η χρήση της αντισύλληψης είναι μια προσπάθεια μείωσης του μακροπρόθεσμου κόστους της σεξουαλικής πράξης και μεγιστοποίησης των βραχυπρόθεσμων οφελών - απλά και ξεκάθαρα. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που οδηγεί στη βραχυπρόθεσμη λογική; Τα ποσοστά υψηλής χρονικής προτίμησης (σ.σ. η νοοτροπία του εδώ και τώρα). Με άλλα λόγια, οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν προέρχονται από το πουθενά. Προκύπτουν από ανθρώπινους παράγοντες που πιστεύουν ότι η χρήση ορισμένων μέσων δημιουργεί μια προτιμότερη κατάσταση πραγμάτων, δεδομένων των γενικών συνθηκών ζωής που τους περιβάλλουν - συμπεριλαμβανομένης της επικρατούσας κουλτούρας.

Επιπλέον, η κουλτούρα του πληθωρισμού είναι αυτή που οδηγεί σε μικρότερους χρονικούς ορίζοντες. Σε μια τέτοια κουλτούρα, αυτή η τεχνολογική ανάπτυξη της σύγχρονης αντισύλληψης είναι εξαιρετικά ορθολογική. Η τεκνοποίηση και η ανατροφή παιδιών είναι μια συνειδητή επιλογή και η γεννητικότητα απαιτεί μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες και χαμηλότερες χρονικές προτιμήσεις. Μια τέτοια προδιάθεση είναι λιγότερο πιθανό να επικρατήσει στο πλαίσιο της κουλτούρας του πληθωρισμού.

Ο άνθρωπος που μαστίζεται από τον πληθωρισμό αναζητά και προτιμά τη βραχυπρόθεσμη κατανάλωση και ευχαρίστηση. Και οι άνθρωποι που έχουν παρασυρθεί από την κουλτούρα του πληθωρισμού θα τείνουν να αγνοούν τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις - αυτό ακριβώς δηλαδή που χρειάζονται τα παιδιά. Το φθινόπωρο του 2023, ο Guido Hülsmann συνόψισε τον άνθρωπο της κουλτούρας του πληθωρισμού εύστοχα, ως «υλιστή, κοντόφθαλμο, απλουστευτικό, ρηχό και πειθήνιο». Αυτά τα χαρακτηριστικά - όταν υιοθετούνται από μια ολόκληρη κουλτούρα - είναι σίγουρα λιγότερο πιθανό να κάνουν τους ανθρώπους να επιλέξουν σκόπιμα την μακροπρόθεσμη φροντίδα και την επένδυση που χρειάζονται τα παιδιά.

Ευτυχώς, η Pakaluk απέτρεψε το κοινό της από τη μαλθουσιανή θεωρία «περισσότεροι πόροι στα νοικοκυριά - περισσότερα παραγόμενα μωρά». Η έμφαση που δίνει στο τεχνολογικό σοκ της αντισύλληψης που οδήγησε στην μείωση της ζήτησης για παιδιά είναι σαφής, πειστική και ακριβής. Ωστόσο, η κουλτούρα του πληθωρισμού είναι αυτή που οδηγεί στην επικράτηση του βραχυπρόθεσμου ορίζοντα και στην υποβάθμιση του μακροπρόθεσμου ορίζοντα, και τελικά σε μια μορφή ορθολογικότητας που οδηγεί σε τεχνολογίες οι οποίες αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη έχουν υποτιμήσει τα παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη τις άλλες εναλλακτικές λύσεις που έχουν στη διάθεσή τους.

Η Δρ. Κάθριν Πάκαλουκ συνδέει τα σημεία μεταξύ του χρήματος fiat, της σεξουαλικής επανάστασης και της κατάρρευσης των γεννήσεων, υποστηρίζοντας ότι ένας πολιτισμός που βασίζεται σε «στείρες» επιλογές δεν μπορεί να διατηρήσει πραγματική, μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη.

Share

Subscribe now

[ Πηγή άρθρου: Are Pro-Natalists the Real Malthusians? ]

Ετικέτες: Πόλεμος και εξωτερική πολιτική, Ιστορία

[Άρθρο του Murray Rothbard που γράφτηκε την περίοδο 1967-68 και περιλήφθηκε στο βιβλίο Never a Dull Moment.]

Οι Τούρκοι και οι Έλληνες απειλούν για άλλη μια φορά να πολεμήσουν για την Κύπρο. Καμιά εμβαλωματική ειρήνευση δεν θα διαρκέσει. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο η αριστερά όσο και η δεξιά βρίσκονται σε σύγχυση. Δεδομένου ότι -από όσο φαίνεται- δεν εμπλέκεται κάποια ζήτημα κομμουνισμού και δεδομένου ότι ο κομμουνισμός κυριαρχεί στη σκέψη όλων, ούτε οι δεξιοί ούτε οι αριστεροί είναι σε θέση να κατανοήσουν το σύμπλεγμα από τα σωστά και τα λάθη που εμπλέκονται στην υπόθεση.

Το πρόβλημα ξεκινά, όπως και τόσα άλλα προβλήματα στον κόσμο, με τον βρετανικό ιμπεριαλισμό. Η Βρετανία κατείχε και κυβέρνησε την Κύπρο μέχρι το 1960, και το εθνοτικό πρόβλημα στο νησί συνεχιζόταν μέχρι εκείνη την εποχή. Ενώ οι Έλληνες υπερτερούν αριθμητικά των Τούρκων σε αναλογία τεσσάρων προς έναν στο νησί συνολικά, υπάρχει μια σαφής και προφανής λύση στη σύγκρουση προσωπικοτήτων, εθνικών δεσμών, γλωσσών και πολιτισμών, που διαιρεί τις δύο εθνοτικές ομάδες. Αυτή η λύση είναι η διχοτόμηση, επειδή η Κύπρος είναι διάσπαρτη με μια σειρά από αυτόνομες ελληνικές και τουρκικές πόλεις και κοινότητες, χωρίς ουσιαστικά καμία ενσωμάτωση (των δύο κοινοτήτων) σε κάθε πόλη. Στην πρωτεύουσα Λευκωσία, η βόρεια συνοικία είναι αποκλειστικά τουρκική και η υπόλοιπη πόλη είναι ελληνική.

Όταν η Βρετανία ετοιμαζόταν να παραχωρήσει την ανεξαρτησία του νησιού, οι Τούρκοι, αντί να πιέσουν για διχοτόμηση, αποξένωσαν τους Έλληνες πατριώτες πιέζοντας τη Βρετανία να διατηρήσει την κυριαρχία της αντί να αφήσει την τουρκική μειονότητα στο έλεος των Ελλήνων. Αλλά η συμφωνία για την ανεξαρτησία, μολονότι δεν παραχωρούσε την διχοτόμηση, είχε το πλεονέκτημα ότι παραχωρούσε στις τουρκικές κοινότητες αυτονομία στις περιοχές τους και έδινε στους Τούρκους δικαίωμα βέτο στην κυπριακή νομοθεσία. Ωστόσο οι Ελληνοκύπριοι δεν ήταν ικανοποιημένοι με αυτή την αρκετά δίκαιη ρύθμιση. Το κυπριακό καθεστώς άρχισε να παραβιάζει τη συμφωνημένη αυτονομία. Ακόμα χειρότερα, η κυβέρνηση, σε συνεργασία με την ηπειρωτική Ελλάδα, παραβίαζε συστηματικά και σοβαρά τον συμφωνημένο περιορισμό στον αριθμό των στρατευμάτων από την Ελλάδα στο νησί. Ενώ η Βρετανία, οι Έλληνες και οι Τούρκοι είχαν συμφωνήσει να περιορίσουν τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις στο νησί σε 950 άτομα (με την Τουρκία να επιτρέπει χαμηλότερη ποσόστωση), οι Έλληνες, υπό τη διοίκηση του παθιασμένου και φασίστα Στρατηγού [Γεωργίου] Γρίβα, πέρασαν κρυφά από έξι έως δώδεκα χιλιάδες στρατιώτες στο νησί. Αυτή η διείσδυση έθεσε για τους Τούρκους το τρομερό φάσμα της ένωσης - της ένωσης της Κύπρου με την ηπειρωτική Ελλάδα, η οποία θα έθετε απολύτως σε κίνδυνο την τουρκική αυτονομία.

Μέσα από μια σειρά κρίσεων, έχει συσσωρευτεί μια συγκέντρωση στρατευμάτων. Επιπλέον, από το 1962 οι τουρκικές κοινότητες, σε μια ακόμα παραβίαση της αυτονομίας τους, έχουν αποκλειστεί από τα ελληνικά στρατεύματα. Με το πρόσχημα του να εμποδίσουν την τουρκική μειονότητα να αποκτήσει «στρατηγικά υλικά», οι Έλληνες στρατιώτες την έχουν εμποδίσει να κατέχει ξυλεία, ανταλλακτικά αυτοκινήτων, τσιμέντο, τηλέφωνα, μπουφάν, παπούτσια και αδιάβροχα. Τέλος, ως τελευταία σταγόνα στο ποτήρι, ο Στρατηγός Γρίβας ανταπέδωσε πρόσφατα σε ορισμένους Τούρκους ελεύθερους σκοπευτές, σφαγιάζοντας ολόκληρα τουρκικά χωριά. Αυτή η σφαγή πυροδότησε την τρέχουσα κυπριακή κρίση.

Είναι σαφές από την ιστορία σχετικά με το πρόβλημα ότι οι Τούρκοι έχουν επί μακρόν νόμιμα παράπονα και ότι το πρόβλημα δεν θα λυθεί μέχρι η διχοτόμηση να διασφαλίσει την απόλυτη προστασία των δικαιωμάτων του τουρκικού λαού. Σε αυτή την κρίση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, πιστές στην μακροχρόνια πολιτική τους να υπερασπίζονται το status quo, όποιο κι αν είναι αυτό, έχουν εδώ και χρόνια ταχθεί ξεκάθαρα στο πλευρό των Ελλήνων κυβερνώντων έναντι των τουρκικών μειονοτήτων. Εξ ου και το κάψιμο της αμερικανικής σημαίας από θυμωμένους φοιτητές στην τουρκική πρωτεύουσα Άγκυρα. Η Αμερική, για άλλη μια φορά, σχεδόν σκόπιμα, συντάσσεται με τη λάθος πλευρά - και πάλι, όπως ήταν αναμενόμενο, η ψήφος της στον ΟΗΕ υπέρ του παγώματος του status quo την έφερε δίπλα-δίπλα με τη Σοβιετική Ένωση.

Share

[Πηγή άρθρου: The Cyprus Question]

Ετικέτες: Παρεμβατισμός, Άνοδοι και Υφέσεις, Οικονομική Ελευθερία

30/3/2026 • Άρθρο του Frank Shostak

Ορισμένοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί κανείς να εμπιστευτεί την οικονομία της αγοράς, η οποία θεωρείται εγγενώς ασταθής. Ότι εάν αφηνόταν ελεύθερη, η οικονομία της αγοράς θα μπορούσε να οδηγήσει στην αυτοκαταστροφή της. Ως εκ τούτου, υπάρχει η ανάγκη η κυβέρνηση και η κεντρική τράπεζα να διαχειρίζονται την οικονομία. Σε αυτό το πλαίσιο, υποστηρίζεται ότι η επιτυχημένη διαχείριση θα μπορούσε να επιτευχθεί επηρεάζοντας τις συνολικές δαπάνες· οι δαπάνες είναι αυτές που δημιουργούν εισόδημα. Μια δαπάνη ενός ατόμου γίνεται το εισόδημα ενός άλλου ατόμου.

Επομένως, όσο περισσότερα δαπανώνται, τόσο υψηλότερο θα είναι το συνολικό εισόδημα στην οικονομία. Αυτό που κινεί την οικονομία είναι οι δαπάνες. Κάθε φορά που το συνολικό εισόδημα στην οικονομία αρχίζει να εμφανίζεται αποδυναμωμένο, επειδή οι καταναλωτές μειώνουν τις δαπάνες τους, τότε είναι ρόλος της κυβέρνησης να παρέμβει και να αυξήσει τις δαπάνες της, δημιουργώντας έτσι στήριξη στο συνολικό εισόδημα και, κατά συνέπεια, στη συνολική οικονομική ανάπτυξη.

Εάν, για οποιονδήποτε λόγο, η ζήτηση για τα παραγόμενα αγαθά δεν είναι αρκετά ισχυρή, αυτό έχει ως αποτέλεσμα την μερική μόνο χρήση των υπαρχόντων εργατικών και κεφαλαιουχικών αγαθών. Έτσι, σε αυτό το πλαίσιο, είναι πολύ λογικό να αυξηθούν οι κρατικές δαπάνες προκειμένου να ενισχυθεί η συνολική ζήτηση και, ως εκ τούτου, να αυξηθεί η χρήση εργασίας και κεφαλαίου.

Σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αντίληψη, το κλειδί για την οικονομική ανάπτυξη δεν είναι η αύξηση της ζήτησης, αλλά η αύξηση της παραγωγής και της αποταμίευσης. Δεν είναι δυνατόν να ενισχυθεί η συνολική παραγωγή χωρίς την υποστήριξη της αποταμίευσης. Για παράδειγμα, μέσω της αποταμίευσης και των κεφαλαιακών επενδύσεων, ένα άτομο ή μια οικονομία είναι σε θέση να αυξήσει την παραγωγή και -μόνο μετά από αυτό- την κατανάλωση. Η αποταμίευση και οι κεφαλαιακές επενδύσεις, επιτρέποντας νέα και μεγαλύτερη παραγωγή, επιτρέπουν την επίτευξη διαφόρων στόχων, οι οποίοι -πριν από την αύξηση της παραγωγής- δεν ήταν δυνατοί.

Η εισαγωγή του χρήματος δεν μεταβάλλει την ουσία των όσων περιγράφηκαν παραπάνω. Το χρήμα είναι απλώς το μέσο ανταλλαγής. Μέσω του χρήματος, κάτι ανταλλάσσεται με κάτι άλλο. Χρησιμοποιείται για να διευκολύνει τη ροή των αγαθών, δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα αγαθά. Παραφράζοντας τον Jean Baptist Say, ο Μίζες υποστήριξε ότι:

Τα εμπορεύματα, λέει ο Say, τελικά πληρώνονται όχι με χρήματα, αλλά με άλλα εμπορεύματα. Το χρήμα είναι απλώς το συνήθως χρησιμοποιούμενο μέσο της ανταλλαγής· παίζει μόνο έναν ενδιάμεσο ρόλο. Αυτό που θέλει τελικά να λάβει ο πωλητής σε αντάλλαγμα για τα εμπορεύματα που πωλούνται είναι άλλα εμπορεύματα.

Δεδομένου ότι το κράτος δεν είναι μια οντότητα που παράγει πλούτο, πώς μπορεί μια αύξηση των κυβερνητικών δαπανών να αναζωογονήσει την οικονομία; Διάφορα άτομα που απασχολούνται από την κυβέρνηση προσδοκούν μια ανταμοιβή για την εργασία τους. Ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορεί να πληρώσει αυτά τα άτομα είναι φορολογώντας άλλους, που εξακολουθούν να παράγουν πλούτο. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση αποδυναμώνει τη διαδικασία παραγωγής πλούτου και υπονομεύει τις προοπτικές για μια υγιή οικονομική ανάπτυξη και ανάκαμψη.

Πολλές δημοφιλείς απόψεις θεωρούν δεδομένη την προσφορά αγαθών και υπηρεσιών. Θεωρούν ότι το μόνο που απαιτείται για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης είναι η ενίσχυση της ζήτησης αγαθών και υπηρεσιών (δηλαδή, ότι η ζήτηση δημιουργεί προσφορά). Αλλά η αύξηση της προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών απαιτεί βελτιωμένες υποδομές. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί αύξηση των εθελούσιων, ιδιωτικών αποταμιεύσεων για τη συντήρηση διαφόρων ατόμων που ασχολούνται με την επέκταση και την ενίσχυση της δομής της παραγωγής.

Εάν οι γνήσιες αποταμιεύσεις αυξάνονται, τότε μπορεί να υπάρξει οικονομική ανάπτυξη. Επιπλέον, εάν το απόθεμα των αποταμιεύσεων είναι αρκετά μεγάλο, θα μπορούσε να υποστηρίξει δραστηριότητες που παράγουν πλούτο και δραστηριότητες που δεν τον παράγουν. Εάν, ωστόσο, η ροή των αποταμιεύσεων μειώνεται, τότε -ανεξάρτητα από τα δημοσιονομικά και νομισματικά κίνητρα- η συνολική οικονομική δραστηριότητα θα δεχθεί πιέσεις. Δεν θα υπάρχουν αρκετές αποταμιεύσεις για να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη. Επιπλέον, όσο περισσότερο δαπανά η κυβέρνηση και όσο περισσότερο πληθωρίζει το νόμισμα η κεντρική τράπεζα, τόσο περισσότερα θα αντληθούν από όσους παράγουν πλούτο, αποδυναμώνοντας έτσι τυχόν προοπτικές για μια γνήσια οικονομική ανάκαμψη.

Καθώς ο ρυθμός των πολιτικών της νομισματικής επέκτασης εντείνεται, θα μπορούσε να προκύψει μια κατάσταση όπου θα λαμβάνει χώρα η κατανάλωση κεφαλαίου και η επιδείνωση. Κατά συνέπεια, η παραγωγή θα μειωθεί. Ομοίως, άλλοι παραγωγοί πλούτου, ως αποτέλεσμα της αύξησης των κρατικών δαπανών και της νομισματικής πολιτικής των κεντρικών τραπεζών, θα έχουν στη διάθεσή τους λιγότερες αποταμιεύσεις. Αυτό θα παρεμποδίσει την παραγωγή των αγαθών και των υπηρεσιών τους και θα επιβραδύνει, αντί να προωθήσει, τη συνολική οικονομική ανάπτυξη. Η αύξηση των επεκτατικών δημοσιονομικών και των νομισματικών πολιτικών όχι μόνο δεν αυξάνει τη συνολική παραγωγή, αλλά, αντίθετα, οδηγεί σε αποδυνάμωση της διαδικασίας παραγωγής πλούτου γενικότερα.

Μια επιστροφή στην οικονομική πραγματικότητα

Η συμβατική σκέψη παρουσιάζει μια οικονομική προσαρμογή —η οποία ονομάζεται επίσης «οικονομική ύφεση»— ως κάτι τρομερό που πρέπει να προληφθεί και να αποφευχθεί πάση θυσία. Στην πραγματικότητα, η οικονομική προσαρμογή δεν είναι απειλητική ή τρομερή. Από οικονομική άποψη, είναι μια εποχή κατά την οποία οι πεπερασμένοι πόροι ανακατανέμονται σύμφωνα με τις προτεραιότητες των καταναλωτών.

Το να επιτρέπεται στην αγορά να κάνει την κατανομή αυτή οδηγεί πάντα σε καλύτερα αποτελέσματα. Ακόμα και ο ιδρυτής της Σοβιετικής Ένωσης, Βλαντιμίρ Λένιν, το αντιλήφθηκε αυτό όταν εισήγαγε τον μηχανισμό της αγοράς για ένα σύντομο χρονικό διάστημα τον Μάρτιο του 1921 για να αποκαταστήσει την προσφορά αγαθών και να αποτρέψει μια οικονομική καταστροφή. Ωστόσο, οι περισσότεροι ειδικοί σήμερα προσκολλώνται στην άποψη ότι δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε την αγορά σε δύσκολους καιρούς.

Σε αντίθεση με τη δημοφιλή αντίληψη, οι επεκτατικές δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές δεν διασώζουν την οικονομία, αλλά διασώζουν τις δραστηριότητες που οι καταναλωτές δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά ή/και δεν επιθυμούν στις υπάρχουσες τιμές. Οι επεκτατικές πολιτικές συντηρούν τη σπατάλη και προάγουν την αναποτελεσματικότητα. Η καλύτερη οικονομική πολιτική, όταν η οικονομία περιέρχεται σε οικονομική ύφεση, είναι η κεντρική τράπεζα και η κυβέρνηση να μην κάνουν τίποτα, το συντομότερο δυνατό. Με το να μην κάνουν τίποτα, η κεντρική τράπεζα και η κυβέρνηση θα επιτρέψουν στους παραγωγούς πλούτου να συσσωρεύσουν αποταμιεύσεις. Η πολιτική της μη παρέμβασης θα αναγκάσει διάφορες δραστηριότητες -που δεν προσθέτουν τίποτα στην αποταμίευση, τις κεφαλαιακές επενδύσεις και την παραγωγή- να εξαφανιστούν. Με την πάροδο του χρόνου, η επέκταση των αποταμιεύσεων μπορεί να θέσει τη βάση για την επέκταση διαφόρων δραστηριοτήτων που παράγουν πλούτο.

Σύνοψη

Σε αντίθεση με την κυρίαρχη οικονομική θεωρία, ούτε η επεκτατική νομισματική πολιτική της κεντρικής τράπεζας ούτε οι επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές της κυβέρνησης μπορούν να προκαλέσουν την αύξηση των αποταμιεύσεων ή της παραγωγής. Αντίθετα, οι επεκτατικές πολιτικές αποδυναμώνουν τη διαδικασία σχηματισμού αποταμιεύσεων, αποδυναμώνοντας έτσι τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης.

Share

[Πηγή άρθρου: Can the Market Economy Be Trusted?]

Ετικέτες: Πόλεμος, Murray Rothbard

3/7/2026 • Άρθρο του Ryan McMaken

Ο Μάρεϊ Ρόθμπαρντ είναι γνωστός ως ενάντιος των πολεμικών επιχειρήσεων που διεξάγονται από κράτη. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι πολεμικές ενέργειες από κράτη εναντίον άλλων κρατών, καθώς και οι πολεμικές ενέργειες από κράτη εναντίον μη κρατικών οργανισμών και ατόμων. Κατά συνέπεια, η ιστορική μελέτη του Ρόθμπαρντ και τα πολιτικά του σχόλια χαρακτηρίζονται από την συνεπή αντίθεσή του στον επιθετικό πόλεμο και τον ιμπεριαλισμό, όπως ασκείται από τα κράτη γενικά, και από την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ειδικότερα.

Η κανονιστική ανάλυση του Rothbard για την εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις είναι αρκετά σαφής στις πολλές κανονιστικές δηλώσεις του, που ζητούν λιγότερους πολέμους, μικρότερης κλίμακας πολέμους και πιο περιορισμένες πολεμικές επιχειρήσεις γενικά. Σε αυτό το σημείο, ο Rothbard ακολουθεί μια μακρά παράδοση φιλελεύθερων ή ριζοσπαστών «κλασικών φιλελεύθερων» θεωρητικών.

Μας προσέφερε όμως ο Ρόθμπαρντ μια θετική, ή περιγραφική, ανάλυση των διεθνών σχέσεων; Δηλαδή, είχε ο Ρόθμπαρντ μια θεωρία διεθνών σχέσεων χωρίς αξιολογικές κρίσεις που να περιγράφει τη δομή του διεθνούς συστήματος; Η απάντηση είναι ναι, αν κάνουμε μια αναγωγή από την ανάλυσή του για τη φύση του κράτους και τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του διεθνούς συστήματος του Rothbard

Η περιγραφή των διεθνών σχέσεων από τον Rothbard χαρακτηρίζεται από τις τέσσερις βασικές αρχές των κρατών και της εξωτερικής τους πολιτικής:

1. Το διεθνές σύστημα είναι αναρχικό.

2. Τα κράτη ελέγχονται από μια ολιγαρχική άρχουσα ελίτ, απομονωμένη από τους μη κρατικούς παράγοντες, και η εξωτερική πολιτική ενός κράτους καθορίζεται κυρίως από τις ελίτ του κράτους, οι οποίες επιδιώκουν να διατηρήσουν το σύστημα.

3. Πάνω απ‘ όλα, τα κράτη επιδιώκουν να αυτοσυντηρούνται και επιδιώκουν να επεκτείνουν τη δική τους ισχύ, σε σχέση με τα άλλα κράτη, όταν είναι δυνατόν.

4. Ο πόλεμος μπορεί να αποτελέσει εργαλείο εσωτερικής πολιτικής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κράτη τείνουν προς τον πόλεμο επειδή οι πόλεμοι προσφέρουν την ευκαιρία στα κράτη να επεκτείνουν την κρατική εξουσία επί του εγχώριου πληθυσμού.

Το Αναρχικό Σύστημα

Στο δοκίμιό του «Πόλεμος, Ειρήνη και Κράτος», ο Ρόθμπαρντ γράφει:

Στον σύγχρονο κόσμο, κάθε περιοχή της γης κυβερνάται από μια κρατική οργάνωση, αλλά υπάρχουν πολλά κράτη διάσπαρτα σε όλη τη γη, καθένα από τα οποία έχει το μονοπώλιο της βίας στην επικράτειά του. Δεν υπάρχει κανένα υπερκράτος με το μονοπώλιο της βίας σε ολόκληρο τον κόσμο· και έτσι υπάρχει μια κατάσταση «αναρχίας» μεταξύ των διαφόρων κρατών.

Αυτή η παρατήρηση δεν είναι αποκλειστικότητα του Rothbard και έχει χρησιμοποιηθεί από μελετητές διεθνών σχέσεων από διάφορες σχολές για πολλές δεκαετίες. Ωστόσο, οι μελετητές διαφωνούν ως προς το ποιες πιστεύουν πως είναι οι επιπτώσεις και τα αποτελέσματα του αναρχικού συστήματος. Για τον Rothbard, το διεθνές σύστημα χαρακτηρίζεται από βία εν μέρει επειδή κυριαρχείται από τα κράτη - τα οποία είναι θεσμοί που βασίζονται στον εξαναγκασμό. Ο Rothbard αναγνωρίζει, φυσικά, ότι δεν είναι όλα τα κράτη εξίσου επιθετικά όλη την ώρα. Ορισμένα κράτη είναι αναθεωρητικά κράτη και άλλα είναι αμυντικά, κράτη υπέρ του status quo. Αυτό ποικίλλει ανάλογα με την κατάσταση του διεθνούς συστήματος στις διάφορες χρονικές στιγμές. Επιπλέον, η κρατική βία συχνά ανάγεται σε προηγούμενες πράξεις κρατικής βίας, όπως στην περίπτωση των αναθεωρητικών κρατών μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα οποία αντιδρούσαν στις σκληρές διατάξεις που επέβαλαν οι νικητές σύμμαχοι. Επειδή τα κράτη επικεντρώνονται στα δικά τους συμφέροντα και στην αυτοσυντήρησή τους, τα κράτη θα συμμετάσχουν στην διεθνή συνεργασία μόνο όταν αυτή είναι προς όφελος του ίδιου του κράτους. Αυτό που ωφελεί τους απλούς ανθρώπους κάθε κράτους - δηλαδή, η ειρήνη, η ελευθερία και το ελεύθερο εμπόριο - σπάνια έχει πρωταρχική σημασία για όσους αποφασίζουν για την εξωτερική πολιτική.

Τα κράτη κυβερνώνται από μια μικρή μειοψηφία

Κεντρικό στοιχείο της άποψης του Rothbard για το κράτος είναι το γεγονός ότι «”εμείς” δεν είμαστε η κυβέρνηση· η κυβέρνηση δεν είναι “εμείς”. Η κυβέρνηση δεν “εκπροσωπεί” με καμία ακριβή έννοια την πλειοψηφία του λαού». Αυτή η άποψη έχει τις ρίζες της στην κλασική-φιλελεύθερη θεωρία της εκμετάλλευσης και σίγουρα αντικατοπτρίζεται στην άποψη του Rothbard για τις διεθνείς σχέσεις. Για εξέταση, στο βιβλίο “For a New Liberty”, ο Rothbard γράφει :

Η κανονική και συνεχιζόμενη κατάσταση του Κράτους είναι η ολιγαρχική διακυβέρνηση: η διακυβέρνηση από μια καταπιεστική ελίτ που έχει καταφέρει να αποκτήσει τον έλεγχο του κρατικού μηχανισμού. Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για αυτό: ο ένας είναι η ανισότητα και ο καταμερισμός της εργασίας που είναι εγγενείς στη φύση του ανθρώπου, η οποία δημιουργεί έναν «Σιδερένιο Νόμο της Ολιγαρχίας» σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες· και ο δεύτερος είναι η παρασιτική φύση της ίδιας της κρατικής λειτουργίας.

Συνολικά, ο Ρόθμπαρντ αποδέχτηκε τις κύριες αρχές του ελιτισμού, όπως δείχνει και όταν γράφει:

γιατί η ολιγαρχική διακυβέρνηση του Κράτους είναι η παρασιτική του φύση - το γεγονός ότι ζει καταναγκαστικά από την παραγωγή των πολιτών. Για να είναι επιτυχημένη για τους ασκούντες την εξουσία, οι καρποί της παρασιτικής εκμετάλλευσης πρέπει να περιορίζονται σε μια σχετική μειοψηφία, διαφορετικά μια άνευ νοήματος λεηλασία όλων από όλους δεν θα είχε ως αποτέλεσμα κανένα κέρδος για κανέναν.

Για τον Ρόθμπαρντ, αυτό ισχύει ανεξάρτητα από το αν ένα καθεστώς φέρεται να είναι δημοκρατία ή όχι, και η παρουσία δημοκρατικών θεσμών δεν αλλάζει θεμελιωδώς τη συμπεριφορά ενός κράτους στη διεθνή σφαίρα. Ο Ρόθμπαρντ σημειώνει ότι, κατά την αξιολόγηση της συμπεριφοράς των κρατών στον πόλεμο:

Ο θεωρητικός λόγος για τον οποίο η εστίαση στην δημοκρατία ή την δικτατορία χάνει το νόημα είναι ότι τα κράτη - όλα τα κράτη - κυβερνούν τον πληθυσμό τους και αποφασίζουν αν θα κάνουν πόλεμο ή όχι. Και όλα τα κράτη, είτε τυπικά είναι δημοκρατίες είτε δικτατορίες είτε κάποια άλλη μορφή διακυβέρνησης, διοικούνται από μια άρχουσα ελίτ. Το αν αυτές οι ελίτ, σε οποιαδήποτε συγκεκριμένη περίπτωση, θα διεξάγουν πόλεμο εναντίον ενός άλλου κράτους είναι συνάρτηση ενός πολύπλοκου πλέγματος αιτιών, συμπεριλαμβανομένης της ιδιοσυγκρασίας των κυβερνώντων, της ισχύος των εχθρών τους, των κινήτρων για πόλεμο, της κοινής γνώμης. Ενώ η κοινή γνώμη πρέπει να αξιολογείται και στις δύο περιπτώσεις, η μόνη πραγματική διαφορά μεταξύ μιας δημοκρατίας και μιας δικτατορίας σχετικά με την διεξαγωγή πολέμου είναι ότι στην δημοκρατία πρέπει να εκπέμπεται περισσότερη προπαγάνδα προς τους υπηκόους κάποιου κράτους για να επιτευχθεί η έγκρισή τους. Η εντατική προπαγάνδα είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση - όπως μπορούμε να δούμε από τον ένθερμο τρόπο διαμόρφωσης της κοινής γνώμης όλων των σύγχρονων εμπόλεμων κρατών.

Τα κράτη επιδιώκουν την αυτοσυντήρησή τους

Ο βασικός μύθος που επιτρέπει στο Κράτος να υπερασπίζεται τον πόλεμο είναι η ψευδαίσθηση ότι ο πόλεμος είναι μια άμυνα του Κράτους προς τους υπηκόους του. Τα γεγονότα, φυσικά, είναι ακριβώς το αντίθετο. Γιατί αν ο πόλεμος είναι η υγεία του Κράτους, είναι και ο μεγαλύτερός του κίνδυνος. Ένα Κράτος μπορεί να «πεθάνει» μόνο από την ήττα σε πόλεμο ή από κάποια επανάσταση. Στον πόλεμο, επομένως, το Κράτος κινητοποιεί μανιωδώς τον λαό να αγωνιστεί γι’ αυτό εναντίον ενός άλλου Κράτους, με το πρόσχημα ότι αγωνίζεται γι’ αυτόν.

Ενώ οι επαναστατικές αναταραχές απασχολούν πάντα την άρχουσα τάξη, σε καθημερινή βάση, αυτό που φοβάται μια άρχουσα τάξη είναι γενικά η πολεμική ισχύς των άλλων κρατών. Έτσι, όπως γράφει ο Ρόθμπαρντ:

Οι διακρατικές σχέσεις πρέπει να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος του χρόνου και της ενέργειας ενός Κράτους. Η φυσική τάση ενός Κράτους είναι να επεκτείνει την εξουσία του, και εξωτερικά μια τέτοια επέκταση λαμβάνει χώρα με την κατάκτηση μιας εδαφικής περιοχής. Εκτός εάν μια περιοχή είναι ακρατική ή ακατοίκητη, οποιαδήποτε τέτοια επέκταση συνεπάγεται μια εγγενή σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ ενός συνόλου κρατικών ηγεμόνων και ενός άλλου. Μόνο ένα σύνολο ηγεμόνων μπορεί να αποκτήσει το μονοπώλιο του εξαναγκασμού σε οποιαδήποτε δεδομένη εδαφική περιοχή ανά πάσα στιγμή: η πλήρης εξουσία επί μιας περιοχής από το Κράτος Χ μπορεί να αποκτηθεί μόνο με την εκδίωξη του Κράτους Υ.

Δεδομένου ότι η νίκη στον πόλεμο δεν είναι εγγυημένη, θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι τα κράτη επιδιώκουν αλόγιστα νέους πολέμους και συγκρούσεις ανά πάσα στιγμή. Ενώ είναι αλήθεια ότι οι πόλεμοι μπορούν να αποφέρουν μεγάλα κέρδη για τα κράτη όσον αφορά την επέκταση της επικράτειας και της ισχύος, οι πόλεμοι μπορούν επίσης να είναι καταστροφικοί για τα κράτη όταν οι πόλεμοι πάνε άσχημα. Επομένως, σε πολλές περιπτώσεις, τα κράτη θα επιλέξουν τη διατήρηση του status quo όταν αυτό θεωρείται από την άρχουσα τάξη ως η καλύτερη στρατηγική για τη διατήρηση της επιβίωσης του κράτους. Έτσι, ο Rothbard καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, αν και ο πόλεμος «θα είναι μια διαρκής τάση των κρατών», παρ’ όλα αυτά θα «διακόπτεται από περιόδους ειρήνης και από μεταβαλλόμενες συμμαχίες και συνασπισμούς μεταξύ κρατών», όταν ο επιθετικός πόλεμος θα θεωρείται πολύ επικίνδυνος.

Ο πόλεμος είναι συχνά ένα εργαλείο εσωτερικής πολιτικής

Τα κράτη είναι γενικά ανοιχτά στο να επεκτείνουν την εξουσία τους εις βάρος άλλων κρατών. Ωστόσο, ο Ρόθμπαρντ σημειώνει ότι τα κράτη χρησιμοποιούν επίσης τους πολέμους εναντίον ξένων κρατών ως μέσο εδραίωσης της εξουσίας τους στο εσωτερικό.

Για παράδειγμα, στο δοκίμιό του «Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ως Εκπλήρωση» ο Ρόθμπαρντ διερευνά το πώς «ο πόλεμος έφτασε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως η «εκπλήρωση», η κορύφωση, η πραγματική αποθέωση του προοδευτισμού στην αμερικανική ζωή». Συγκεκριμένα, ο πόλεμος -και η αξία του ως μέσο επέκτασης της φιλοκρατικής προπαγάνδας- προσέφερε στο αμερικανικό κράτος την ευκαιρία να επεκτείνει σε μεγάλο βαθμό τον σοσιαλιστικό κεντρικό σχεδιασμό και τις ομοσπονδιακές αστυνομικές εξουσίες. Όπως επίσης σημείωσε πολλές φορές ο Ρόθμπαρντ, μια παρόμοια σχέση μεταξύ του πολέμου και της ανάπτυξης των εγχώριων κρατικών δυνάμεων θα μπορούσε να βρεθεί με παρόμοιο τρόπο και στον Ψυχρό Πόλεμο.

Σύνοψη

Σε αυτά τα γραπτά σχετικά με τη φύση του κράτους, βρίσκουμε τι συνιστά την άποψη του Rothbard για το διεθνές σύστημα όπως είναι. Τα κράτη υπάρχουν και το καθένα ελέγχεται από μια ιδιοτελή άρχουσα τάξη. Δυστυχώς, αυτή είναι η πραγματικότητα με την οποία πρέπει να εργαστούμε. Για τον Rothbard, ο τρόπος με τον οποίο θα έπρεπε να είναι τα πράγματα είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα, και σε αυτόν τον τομέα ο Rothbard υποστήριζε ότι η επιδίωξη της ειρήνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απαιτεί την συνεπή αντίθεση στον διεθνή πόλεμο, στις κούρσες εξοπλισμών, στην υποχρεωτική θητεία, στα αστυνομικά κράτη και σε όλους τους άλλους θεσμούς και στρατηγικές, που ενισχύουν την πολεμική ισχύ οποιουδήποτε κράτους.

Share

[Πηγή άρθρου: Rothbard’s Theory of International Relations and the State]

Ετικέτες: Καπιταλισμός, Οικονομική Ελευθερία, Ελεύθερες Αγορές

24/3/2026• Άρθρο του Claus Wiemann Frølund

Οι επικριτές των αγορών συχνά υποστηρίζουν ότι ο καπιταλισμός προδίδει συστηματικά τους καταναλωτές. Οι εταιρείες συνωμοτούν, οι πολυεθνικές εκμεταλλεύονται την εξουσία τους και οι ισχυρές εταιρείες συντρίβουν τους ανταγωνιστές. Υπάρχει όμως ένα περίεργο μοτίβο σε αυτές τις κριτικές: ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στην αγορά, το αποτέλεσμα αντιμετωπίζεται ως απόδειξη ότι οι αγορές είναι στρεβλωμένες.

Αν οι ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους εταιρείες χρεώνουν περίπου την ίδια τιμή, οι επικριτές υποψιάζονται συμπαιγνία. Αν μια εταιρεία μειώσει τις τιμές της, την κατηγορούν για ληστρική τιμολόγηση. Αν οι τιμές αυξηθούν, η εξήγηση γίνεται μονοπωλιακή δύναμη ή «αισχροκέρδεια». Με άλλα λόγια, η αγορά δεν μπορεί να κερδίσει. Είτε οι τιμές παραμένουν σταθερές, είτε μειώνονται είτε αυξάνονται, το συμπέρασμα είναι το ίδιο: η αγορά πρέπει να δυσλειτουργεί.

Αυτό το μοτίβο υποδηλώνει ότι μπορεί να λειτουργεί κάτι βαθύτερο από την εμπειρική ανάλυση.

Όταν οι τιμές είναι ίδιες: «Καρτέλ!»

Σκεφτείτε το πρώτο σενάριο. Ένας επικριτής της αγοράς παρατηρεί ότι τα βενζινάδικα σε όλη την πόλη έχουν σχεδόν πανομοιότυπες τιμές ή ότι τα παντοπωλεία χρεώνουν παρόμοια ποσά για τα βασικά αγαθά. Αυτό εκλαμβάνεται αμέσως ως απόδειξη ότι οι εταιρείες πρέπει να συνεργάζονται και να εμπλέκονται σε πρακτικές καρτέλ.

Ωστόσο, οι παρόμοιες τιμές είναι συχνά ακριβώς αυτό που προβλέπει ο ανταγωνισμός.

Ένας οδηγός που γεμίζει το ρεζερβουάρ του συνήθως δεν θα αποκομίσει σημαντικά υψηλότερη αξία κάνοντάς το αυτό σε ένα συγκεκριμένο βενζινάδικο, σε σύγκριση με το να το κάνει σε ένα άλλο. Επιπλέον, οι σύγχρονες αγορές είναι ιδιαίτερα διαφανείς και τόσο οι ανταγωνιστές όσο και οι πελάτες μπορούν εύκολα να παρατηρήσουν τις τιμές. Εάν ένα βενζινάδικο αυξήσει την τιμή του πάνω από τους ανταγωνιστές, οι πελάτες πηγαίνουν γρήγορα αλλού. Εάν ένα άλλο μειώσει σημαντικά την τιμή του, οι ανταγωνιστές θα εναρμονιστούν με την αλλαγή αυτή, ή θα διακινδυνεύσουν να χάσουν τους πελάτες τους.

Ως εκ τούτου, ενώ επικρίνεται ως παράδειγμα αποτυχίας της αγοράς, η ομοιότητα των τιμών είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα του λειτουργικού ανταγωνισμού που ωθεί τις τιμές προς ένα κοινό επίπεδο αγοράς.

Όταν οι τιμές πέφτουν: «Επιθετική τιμολόγηση!»

Τώρα, σκεφτείτε μια εταιρεία που μειώνει τις τιμές της. Προκύπτει μια διαφορετική κατηγορία: η επιθετική τιμολόγηση. Η εταιρεία υποτίθεται ότι προσπαθεί να εκδιώξει τους ανταγωνιστές της από την αγορά, ώστε αργότερα να αυξήσει τις τιμές και να εκμεταλλευτεί τους καταναλωτές.

Ωστόσο, η μείωση των τιμών είναι η ίδια η ουσία του ανταγωνισμού. Οι επιχειρήσεις αναζητούν συνεχώς τρόπους για να μειώσουν το κόστος και να προσφέρουν χαμηλότερες τιμές, προκειμένου να προσελκύσουν πελάτες. Οι καταναλωτές επωφελούνται άμεσα από αυτή τη διαδικασία.

Η πραγματική επιθετική τιμολόγηση είναι πολύ λιγότερο πιθανή από ό,τι συχνά παρουσιάζεται. Μια εταιρεία που επιχειρεί μια τέτοια στρατηγική πρέπει να υποστεί σημαντικές απώλειες πωλώντας κάτω του κόστους, ελπίζοντας ότι οι ανταγωνιστές θα χρεοκοπήσουν. Στη συνέχεια, πρέπει να αυξήσει τις τιμές αρκετά υψηλά ώστε να ανακτήσει αυτές τις απώλειες, εμποδίζοντας παράλληλα τους νέους ανταγωνιστές να εισέλθουν στην αγορά μόλις οι τιμές αυξηθούν ξανά.

Στους περισσότερους κλάδους, αυτή η ακολουθία είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί. Αυτό που οι επικριτές χαρακτηρίζουν ως επιθετική τιμολόγηση είναι απλώς ο ανταγωνισμός που κάνει αυτό που υποτίθεται ότι κάνει: αναγκάζει τις εταιρείες να προσφέρουν καλύτερες προσφορές για να προσελκύσουν πελάτες.

Όταν οι τιμές αυξάνονται: «Εκμετάλλευση!»

Τέλος, σκεφτείτε τι συμβαίνει όταν οι τιμές αυξάνονται. Η κατηγορία αλλάζει για άλλη μια φορά. Τώρα οι επικριτές αποδίδουν την αύξηση στη μονοπωλιακή ισχύ ή στην εταιρική απληστία. Η αύξηση των τιμών ερμηνεύεται ως απόδειξη ότι οι εταιρείες κατέχουν υπερβολική ισχύ στην αγορά και αποκομίζουν «υπερβολικά κέρδη».

Ωστόσο, οι τιμές μπορούν να αυξηθούν για πολλούς λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με το μονοπώλιο. Η ζήτηση μπορεί να αυξηθεί ή η προσφορά μπορεί να συρρικνωθεί. Οι ελλείψεις, οι διαταραχές ή οι ξαφνικές μεταβολές στις προτιμήσεις των καταναλωτών μπορούν να ωθήσουν τις τιμές προς τα πάνω. Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση των τιμών σηματοδοτεί την σπανιότητα των πόρων και ενθαρρύνει τους παραγωγούς να επεκτείνουν την προσφορά. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα σήματα βοηθούν στον συντονισμό της προσφοράς και της ζήτησης.

Η αντιμετώπιση κάθε αύξησης τιμών ως ένδειξη εκμετάλλευσης αγνοεί τον πληροφοριακό ρόλο που διαδραματίζουν οι τιμές στον συντονισμό της οικονομικής δραστηριότητας.

Μια αδιαμφισβήτητη κριτική

Συνολικά, αυτές οι τρεις κατηγορίες αποκαλύπτουν ένα βαθύτερο πρόβλημα. Όταν κάθε αποτέλεσμα επιβεβαιώνει το ίδιο συμπέρασμα, η κριτική παύει να είναι εμπειρική. Μια θεωρία που δεν μπορεί να αντικρουστεί από τα στοιχεία δεν μπορεί να ελεγχθεί με κανέναν τρόπο.

Φυσικά, ο σχηματισμός αληθινού καρτέλ, οι στρατηγικές επιθετικής τιμολόγησης και η μονοπωλιακή ισχύς μπορούν να συμβούν. Οι αγορές δεν απαρτίζονται από αγγέλους. Αλλά η συχνότητα με την οποία οι επικριτές της αγοράς επικαλούνται αυτές τις ερμηνείες υπερβαίνει κατά πολύ τα στοιχεία που τις υποστηρίζουν.

Το βαθύτερο ζήτημα είναι ότι πολλές κριτικές των αγορών ξεκινούν με την υπόθεση ότι η συμπεριφορά της επιδίωξης του κέρδους πρέπει να είναι εγγενώς ύποπτη. Μόλις υιοθετηθεί αυτή η υπόθεση, η αγορά αντιμετωπίζεται ως ένοχη ανεξάρτητα από τα γεγονότα.

Οι αγορές είναι μια διαδικασία

Όλος αυτός ο τρόπος αξιολόγησης των αγορών χάνει το νόημα. Μια πιο ρεαλιστική προοπτική αναγνωρίζει ότι οι αγορές δεν αποτελούν στατικά αποτελέσματα αλλά δυναμικές διαδικασίες. Είναι συνεχείς διαδικασίες ανακάλυψης, όπου οι τιμές προσαρμόζονται συνεχώς καθώς οι επιχειρηματίες πειραματίζονται με νέες ιδέες σε μια προσπάθεια να εξυπηρετήσουν τους καταναλωτές καλύτερα από τους ανταγωνιστές τους.

Από αυτή την οπτική γωνία, οι διακυμάνσεις των τιμών δεν αποτελούν εγγενώς σημάδια αποτυχίας. Είναι σήματα που καθοδηγούν τη συνεχιζόμενη διαδικασία του οικονομικού συντονισμού.

Το αποτέλεσμα είναι ένα εξελισσόμενο σύστημα που προσαρμόζεται συνεχώς στις νέες πληροφορίες.

Αφήστε τις αγορές να λειτουργήσουν

Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι οι αγορές είναι τέλειες ή υπεράνω κριτικής. Αλλά η κριτική θα πρέπει να βασίζεται στην προσεκτική ανάλυση και όχι στην αυτόματη καχυποψία.

Όταν οι παρόμοιες τιμές θεωρούνται σαν απόδειξη της δημιουργίας καρτέλ, οι χαμηλότερες τιμές σαν απόδειξη επιθετικής τιμολόγησης και οι υψηλότερες τιμές σαν απόδειξη εκμετάλλευσης, η αγορά δεν είναι δυνατόν να περάσει το τεστ. Η ετυμηγορία έχει αποφασιστεί προτού καν εξεταστούν τα αποδεικτικά στοιχεία.

Μια πιο υγιής προσέγγιση θα ξεκινούσε με μια διαφορετική υπόθεση: ότι οι ανταγωνιστικές αγορές είναι γενικά μια διαδικασία ανακάλυψης, όχι μια συνωμοσία. Οι τιμές κινούνται προς τα πάνω, προς τα κάτω και προς τα πλάγια όχι επειδή οι επιχειρήσεις τις χειραγωγούν συνεχώς, αλλά επειδή εκατομμύρια αγοραστές και πωλητές προσαρμόζουν συνεχώς τη συμπεριφορά τους.

Αυτή η διαδικασία μπορεί να μην παράγει πάντα τα αποτελέσματα που αρέσουν στους επικριτές. Οι αγορές, όπως κάθε θεσμός, θα πρέπει να αξιολογούνται με ειλικρίνεια. Αλλά αυτή η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πιθανότητα οι αγορές να λειτουργούν μερικές φορές ακριβώς όπως υποτίθεται ότι πρέπει να λειτουργούν.

Share

[Πηγή άρθρου: Heads I Win, Tails You Lose: When Every Market Outcome Is Called a Failure]

Ετικέτες: Φιλελευθερισμός, Murray Rothbard, Ιδιοκτησιακά δικαιώματα, Εθνικισμός

24/3/2026 • Άρθρο της Γουαντζίρου Ντζόγια

Για πολλούς σοσιαλιστές, η έννοια του ατομικισμού τάσσεται ενάντια στον εθνικισμό και υπέρ της παγκοσμιοποίησης. Όπως το θέτουν οι New York Times, ο ατομικισμός «προωθεί μια πιο οικουμενική άποψη. Εστιάζοντας στα ατομικά δικαιώματα και την ευημερία, μειώνει την έμφαση στις ομάδες - και τις διαφορές μεταξύ «εμάς» και «αυτών» που διαβρώνουν διαβόητα τη γενναιοδωρία προς όσους βρίσκονται εκτός του δικού μας κύκλου».

Σύμφωνα με τους New York Times, ο ατομικισμός με αυτή την έννοια σημαίνει να κοιτάς πέρα ​​από τα όρια της δικής σου ομάδας. Το επιχείρημα είναι ότι, δίνοντας προτεραιότητα στις ατομικές ανησυχίες και όχι στις ανησυχίες της κοινότητας ή της χώρας, ο ατομικισμός παραδόξως ενθαρρύνει μια ευρύτερη εκτίμηση της κοινής μας ανθρώπινης φύσης:

Ο ατομικισμός, όπως ορίζεται από τους επιστήμονες της συμπεριφοράς, σημαίνει την εκτίμηση της αυτονομίας, της αυτοέκφρασης και της επιδίωξης προσωπικών στόχων αντί να δίνεται προτεραιότητα στα συμφέροντα της ομάδας - είτε πρόκειται για την οικογένεια, την κοινότητα είτε τη χώρα.

Το επιχείρημα που θίγουν οι New York Times είναι ότι ο ατομικισμός συχνά ενθαρρύνει χαρακτηριστικά που μπορεί να φαίνονται απρόσμενα — ενώ πολλοί μπορεί να συνδέουν τον ατομικισμό με τον εγωισμό, για τους σοσιαλιστές αφορά περισσότερο τον αλτρουισμό και τη γενναιοδωρία προς τους άλλους. Υπό αυτή την έννοια, οι σοσιαλιστές χρησιμοποιούν τον όρο «ατομικισμός» για να προωθήσουν μια άποψη διαμετρικά αντίθετη, για παράδειγμα, από τις απόψεις που προωθούν οι αντικειμενιστές.

Ο ατομικισμός σίγουρα σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους, ένα σημείο που ο Φρίντριχ φον Χάγιεκ τόνισε κατά τη διάκριση μεταξύ αληθινού και ψευδούς ατομικισμού. Παρατήρησε ότι ο ατομικισμός «έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει διάφορες στάσεις απέναντι στην κοινωνία που έχουν τόσο λίγα κοινά μεταξύ τους όσο και με εκείνες που παραδοσιακά θεωρούνται τα αντίθετά τους».

Είναι σημαντικό να το έχουμε αυτό υπόψη όταν εξετάζουμε εάν μια πολιτική άποψη είναι συμβατή με τον ατομικισμό. Πολλά εξαρτώνται από το τι εννοούμε εξαρχής με τον ατομικισμό. Για παράδειγμα, αν κάποιος υιοθετήσει την άποψη των New York Times για τον ατομικισμό, τότε η υπεράσπιση του εθνικισμού θα φαινόταν ασύμβατη με τον ατομικισμό.

Πώς αντιλαμβάνεται ο Murray Rothbard τον ατομικισμό; Δεδομένων των απόψεων που εξέφρασε στο δοκίμιο «Έθνη κοινή συναινέση», είναι σαφές ότι δεν ακολουθεί την άποψη των New York Times περί ατομικισμού.

Στο έργο του «Η Ηθική της Ελευθερίας» υπερασπίστηκε την ατομικιστική παράδοση του φυσικού δικαίου, η οποία βασίζεται στην αυτοκυριότητα και τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα. Η αντίληψή του για την αυτοκυριότητα ευθυγραμμίζεται ρητά με την άποψη του Τζον Λοκ ότι «κάθε άνθρωπος κατέχει την ιδιοκτησία στο άτομό του. Κανείς δεν έχει κανένα δικαίωμα σε αυτήν εκτός από τον ίδιο».

Ο ατομικισμός στην παράδοση του φυσικού δικαίου βασίζεται στην ιδέα ότι τα φυσικά δικαιώματα «πηγάζουν από τη φύση του ανθρώπου και του κόσμου γύρω του». Ο Ρόθμπαρντ εξήγησε :

Σε αντίθεση [με τους κρατιστές του παρελθόντος], οι Levellers και ιδιαίτερα ο Τζον Λοκ στην Αγγλία του δέκατου έβδομου αιώνα ήταν αυτοί που μετέτρεψαν το κλασικό φυσικό δίκαιο σε μια θεωρία βασισμένη στον μεθοδολογικό και επομένως στον πολιτικό ατομικισμό. Από την έμφαση του Λοκ στο άτομο ως μονάδα δράσης, ως την οντότητα που σκέφτεται, αισθάνεται, επιλέγει και ενεργεί, προέκυψε η αντίληψή του για το φυσικό δίκαιο στην πολιτική ως την καθιέρωση των φυσικών δικαιωμάτων κάθε ατόμου. Ήταν η ατομικιστική παράδοση του Λοκ που επηρέασε βαθιά τους μεταγενέστερους Αμερικανούς επαναστάτες και την κυρίαρχη παράδοση της φιλελεύθερης πολιτικής σκέψης στο επαναστατικό νέο έθνος. Πάνω σε αυτή την παράδοση του φιλελευθερισμού των φυσικών δικαιωμάτων επιχειρεί να βασιστεί ο παρών τόμος.

Αυτή η ηθική βάση των φυσικών δικαιωμάτων είναι απαραίτητη για την πολιτική και φιλοσοφική ανάλυση του Rothbard. Απορρίπτει την ιδέα ότι οι πολιτικές συζητήσεις μπορούν να είναι «ελεύθερες αξιών», να διεξάγονται χωρίς κανένα καθολικό ηθικό θεμέλιο. Επομένως, ο φιλελευθερισμός των φυσικών δικαιωμάτων δεν είναι απλώς συμπτωματικός στις πολιτικές απόψεις του Rothbard, ούτε είναι απλώς μια έκφραση των προσωπικών του απόψεων. Η πολιτική του φιλοσοφία βασίζεται ρητά σε μια δήλωση αντικειμενικώς και καθολικώς αληθινών αρχών - αρχών που αποτελούν το ηθικό θεμέλιο της υπεράσπισης της ατομικής ελευθερίας εκ μέρους του.

Είναι σημαντικό ότι αυτή η ηθική βάση είναι καθολική και όχι προσωπική. Όπως εξηγεί ο Hans-Hermann Hoppe στην εισαγωγή του στο βιβλίο «Η Ηθική της Ελευθερίας», η πολιτική φιλοσοφία του Rothbard διακρίνεται από ζητήματα προσωπικής ηθικής. Ενώ η προσωπική ηθική είναι υποκειμενική, ο φιλελευθερισμός ως «ηθική επιστήμη» βασίζεται σε καθολικές αρχές:

Η ξεχωριστή συμβολή του Rothbard είναι η εκ νέου ανανακάλυψη της ιδιοκτησίας και των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων ως κοινού θεμελίου τόσο της οικονομικής όσο και της πολιτικής φιλοσοφίας, καθώς και η συστηματική ανασυγκρότηση και εννοιολογική ενσωμάτωση της σύγχρονης, οριακής (marginalist) οικονομικής επιστήμης και της πολιτικής φιλοσοφίας του φυσικού δικαίου σε μια ενοποιημένη ηθική επιστήμη: τον φιλελευθερισμό.

Όπως εξηγεί ο Hoppe, η πολιτική φιλοσοφία του Rothbard, όπως και οι οικονομικές του αρχές, «βασίζεται εξίσου στην ενεργό φύση του ανθρώπου» και αποτελεί μέρος ενός «ενιαίου συστήματος ορθολογιστικής κοινωνικής φιλοσοφίας». Αποτελεί μέρος του «συστήματος της κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας του, που βασίζεται στην οικονομολογία και την ηθική ως ακρογωνιαίους λίθους». Αυτές οι αρχές δεν είναι απλώς μια δήλωση των απόψεών του σχετικά με το τι πρέπει ή δεν πρέπει να κάνουν οι άνθρωποι.

Επομένως, για να κατανοήσουμε το Ροθμπαρντιανό σύστημα, πρέπει να κάνουμε διάκριση μεταξύ μιας δήλωσης που αφορά το δικαίωμα να κάνει κανείς κάτι —το οποίο ανήκει σε κάθε άτομο— και των «ηθικών ή ανήθικων τρόπων άσκησης αυτού του δικαιώματος», δηλαδή των προσωπικών απόψεων κάποιου για το εάν ή πώς θα έπρεπε να ασκήσει αυτό το δικαίωμα υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις. Για παράδειγμα, το δικαίωμα στην απόσχιση διαφέρει από το εάν είναι συνετό να επιχειρηθεί μια απόπειρα απόσχισης, και μια νομική ή φιλοσοφική υπεράσπιση του δικαιώματος στην απόσχιση διαφέρει αναλυτικά από μια πολιτική εκστρατεία που υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι σε μια συγκεκριμένη χώρα οφείλουν να αποσχιστούν.

Ο Rothbard θεωρεί ως αξίωμα ότι τα ανθρώπινα όντα έχουν συνείδηση ​​και ελεύθερη βούληση, κατά την άσκηση των οποίων κάνουν επιλογές: «οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να υιοθετούν ιδέες και να ενεργούν βάσει αυτών». Αυτό σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε ανθρώπινη δράση είναι ατομική, καθώς «μόνο ένα άτομο μπορεί να υιοθετήσει αξίες ή να κάνει επιλογές· μόνο ένα άτομο μπορεί να ενεργήσει».

Φυσικά, εναπόκειται σε κάθε άνθρωπο να κάνει τις δικές του επιλογές και να αποφασίσει τι πρέπει να κάνει σε κάθε περίσταση. Ελεύθερη βούληση σημαίνει ότι τα άτομα δεν ωθούνται σε δράση ντετερμινιστικά, δεν παρασύρονται σαν αυτόματα από τα κοινωνικά συστήματα, τις οικονομικές δομές ή κάποιες αναπόφευκτες δυνάμεις της ιστορίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Ρόθμπαρντ απορρίπτει τον επιστημονισμό - ο επιστημονισμός είναι ασυμβίβαστος με την άποψή του για την αυτοκυριαρχία και την ελεύθερη βούληση. Ο επιστημονισμός απορρίπτει τον ατομικισμό και βλέπει παράγοντες όπως η ομάδα ή οι δυνάμεις της ιστορίας ως τον καθοριστικό παράγοντα των ανθρώπινων γεγονότων:

Το κλειδί του επιστημονισμού είναι η άρνηση της ύπαρξης της ατομικής συνείδησης και βούλησης. Αυτό παίρνει δύο κύριες μορφές: την εφαρμογή μηχανικών αναλογιών από τις φυσικές επιστήμες σε μεμονωμένους ανθρώπους και την εφαρμογή οργανισμικών αναλογιών σε φανταστικά συλλογικά σύνολα όπως η «κοινωνία». Η τελευταία μέθοδος απέδιδε συνείδηση ​​και βούληση όχι σε άτομα, αλλά σε κάποιο συλλογικό οργανικό σύνολο, του οποίου το άτομο είναι απλώς ένα καθορισμένο κύτταρο. Και οι δύο μέθοδοι αποτελούν πτυχές της απόρριψης της ατομικής συνείδησης.

Η έμφαση του Rothbard στην εθελοντική συμμετοχή σε κοινωνικές ομάδες θα πρέπει να γίνει κατανοητή υπό αυτό το πρίσμα. Μόνο υπερασπιζόμενοι την αυτοκυριότητα, τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, την ελεύθερη βούληση και την ατομική επιλογή, μπορεί να προωθηθεί η ελευθερία. Τα έθνη είναι υπερασπίσιμα και δίκαια μόνο όταν σχηματίζονται με συναίνεση, και μόνο τα άτομα μπορούν να δώσουν αυτή τη συναίνεση. Η συναίνεση δεν είναι απλώς κάτι που είναι καλό να υπάρχει, αλλά είναι απαραίτητη για τη δικαιοσύνη. Στο «Ζήτημα των Εθνικοτήτων», ο Rothbard εξηγεί τη σημασία της οικειοθελούς επιλογής στην κατανόηση αυτής της έννοιας του έθνους:

Ενώ το Κράτος είναι μια ολέθρια και καταναγκαστική συλλογική έννοια, το «έθνος» μπορεί να είναι -και γενικά είναι- εθελούσιο. Το έθνος αναφέρεται σωστά, όχι στο Κράτος, αλλά σε ολόκληρο το πλέγμα του πολιτισμού, των αξιών, των παραδόσεων, της θρησκείας και της γλώσσας στο οποίο μεγαλώνουν τα άτομα μιας κοινωνίας. Είναι σχεδόν ντροπιαστικά κοινότοπο να τονίζουμε αυτό το σημείο, αλλά προφανώς πολλοί φιλελεύθεροι παραβλέπουν επιθετικά το προφανές. Ας μην ξεχνάμε ποτέ την ανάλυση του μεγάλου φιλελεύθερου Randolph Bourne σχετικά με την κρίσιμη διάκριση μεταξύ «του έθνους» (της γης, του πολιτισμού, του εδάφους, του λαού) και «του Κράτους» (του καταναγκαστικού μηχανισμού των γραφειοκρατών και των πολιτικών), και το σημαντικό του συμπέρασμά ότι κάποιος μπορεί να είναι αληθινός πατριώτης του έθνους ή της χώρας του ενώ -και μάλιστα εξαιτίας αυτού ακριβώς του λόγου- αντιτίθεται στο κράτος που το κυβερνά.

Share

[Πηγή άρθρου: Individualism in Rothbard’s Natural Rights Libertarianism]

Ετικέτες: Μαρξ, Σοσιαλισμός, Προοδευτισμός
Άρθρο του Roman Kireev, δημοσιευμένο στις 18/3/2026.

Η ταξική σύγκρουση, όπως την κηρύττουν οι μαρξιστές, έχει την ανάγκη να διδάσκεται. Οι εργάτες δεν βλέπουν αυθόρμητα τους εαυτούς τους ως ιστορικούς παράγοντες του ταξικού πολέμου. Θα εξεγείρονταν αυτόματα οι εργάτες απλώς και μόνο επειδή υπάρχουν μονοπώλια; Όχι.

Σε μια γνήσια ελεύθερη αγορά, δεν μπορεί να υπάρξει καταναγκαστικό μονοπώλιο. Το μονοπώλιο, σύμφωνα με την ορθή του ερμηνεία, είναι ένα αποκλειστικό προνόμιο που χορηγείται από το κράτος. Χωρίς κρατική προστασία, η κυριαρχία στην αγορά παραμένει διεκδικήσιμη.

Ακόμα και σε ένα κρατικιστικό περιβάλλον —όπου οι φόροι, ο πληθωρισμός και η (κρατική) ρύθμιση στρεβλώνουν την οικονομία— οι εργαζόμενοι δεν ερμηνεύουν την κατάστασή τους ως «ταξική καταπίεση». Αντιθέτως, η μόνη τους απαίτηση είναι ο μηχανισμός που τους αρμέγει (το κράτος) να λειτουργεί από ένα καλοπροαίρετο και φωτισμένο προσωπικό.

Η ερμηνεία απαιτεί μια θεωρία. Ο μαρξισμός δεν αναδύθηκε οργανικά από τα εργοστάσια. Έπρεπε να κατασκευαστεί, να συστηματοποιηθεί και να διαδοθεί. Πρέπει να διδάσκεται σε σχολεία, πανεπιστήμια και εφημερίδες. Σε αυτόν τον καταμερισμό της εργασίας, οι διανοούμενοι παρέχουν την ερμηνεία· οι μάζες παρέχουν τους αριθμούς. Αλλά η ταξική ανάλυση δεν ξεκίνησε με τον Μαρξ.

Πολύ πριν από τον Μαρξ, οι κλασικοί φιλελεύθεροι είχαν ήδη εντοπίσει την ταξική σύγκρουση. Κατά ειρωνικό τρόπο, ο Μαρξ όφειλε το ίδιο το πλαίσιο της ταξικής πάλης σε αυτούς τους στοχαστές. Ενώ ο Μαρξ είδε την εκμετάλλευση στην εθελοντική ανταλλαγή, εκείνοι την εντόπισαν στα πολιτικά προνόμια. Η διάκριση ήταν απλή: Αυτοί που ζουν χάρη στην παραγωγή έναντι αυτών που ζουν από τη λεηλασία.

Αυτό που καθιστά την φιλελεύθερη ταξική ανάλυση συναρπαστική είναι η θεμελίωσή της στην άμεση παρατήρηση: φορολογία, ρύθμιση, ευνοιοκρατία της κρατικής αυλής - συγκεκριμένες πράξεις πολιτικής βίας. Η «υπεραξία» του Μαρξ, αντίθετα, δεν είναι κάτι που βλέπει ένας εργάτης. Συνάγεται από μια εργασιακή θεωρία της αξίας, η οποία, με τη σειρά της, βασίζεται σε έναν περίτεχνο αλλά αβάσιμο θεωρητικό μηχανισμό.

Αυτή η (φιλελεύθερη) ανάλυση έχει επίσης περιορισμένο πεδίο εφαρμογής. Δεν ισχυρίζεται ότι όλη η ιστορία είναι ταξική πάλη, ούτε ανάγει τη θρησκεία, την τέχνη, τη φιλοσοφία και την επιστήμη σε απλά επιφαινόμενα της οικονομικής κατάστασης. Μόλις γίνει κατανοητό ότι οι περισσότεροι ζουν από την παραγωγή και άλλοι από πολιτική λεηλασία, δεν απομένουν πολλά να εξηγηθούν με όρους τάξεων.

Αυτή η άρνηση για γενίκευση δεν είναι μια ασήμαντη στυλιστική επιλογή. Στο επίπεδο της ατομικής εμπειρίας, η ζωή δεν βιώνεται ως ταξική πάλη. Ελλείψει ιδεολογικής εξαρτημένης μάθησης, τα άτομα σκέφτονται με συγκεκριμένους όρους: «ο εργοδότης μου», «το σπίτι μου», «η οικογένειά μου». Δεν σκέφτονται με όρους «ιστορικής διαλεκτικής του προλεταριάτου».

Μετά τον Μαρξ, η διαχωριστική γραμμή μετατοπίστηκε. Ο εχθρός δεν ήταν πλέον το κράτος. Ήταν η αστική τάξη. Η μισθωτή εργασία έγινε εκμετάλλευση. Η ιδιοκτησία του κεφαλαίου -ακόμα και όταν ήταν ειρηνικά αποκτημένο- έγινε καταπίεση. Οι οικειοθελείς (οικονομικές) σχέσεις έγιναν ύποπτες.

Στην κλασική φιλελεύθερη ταξική ανάλυση, το κράτος είναι ο καταπιεστής· στη μαρξιστική ταξική θεωρία, είναι το όργανο της χειραφέτησης — εφόσον, φυσικά, ελέγχεται από τη «σωστή» τάξη. Ο Μαρξ ανέδειξε την ταξική πάλη σε μια ολοκληρωτική φιλοσοφία της ιστορίας: «Η ιστορία όλης της μέχρι τώρα υπάρχουσας κοινωνίας είναι η ιστορία των ταξικών αγώνων».

Από τη στιγμή που η εκμετάλλευση ορίζεται ως χαρακτηριστικό της οικειοθελούς ανταλλαγής και όχι ως καταναγκαστικό προνόμιο, η λύση δεν είναι πλέον ο περιορισμός της πολιτικής εξουσίας αλλά η εργαλειοποίησή της, ανακατευθύνοντας τη δυσαρέσκεια μακριά από το κράτος και προς ειρηνικές σχέσεις αγοράς. Δεν πρόκειται απλώς για μια θεωρητική προσαρμογή.

Όταν η διαχωριστική γραμμή είναι η παραγωγή έναντι του καταναγκασμού, η ελευθερία είναι το λογικό τέλος. Όταν η διαχωριστική γραμμή είναι η εργασία έναντι του κεφαλαίου, η καταναγκαστική εξουσία (του κράτους) γίνεται το λογικό όργανο. Και αυτή είναι μια βαθιά επικίνδυνη παραπλάνηση.

Share

[ Πηγή άρθρου: Marxist Misdirection ]

Ετικέτες: Θρησκεία, Φιλοσοφία, Ιδιοκτησιακά δικαιώματα, Ιστορία

5/2/2026 • Άρθρο του Joshua Mawhorter

Αν η οικονομική επιστήμη μαστίζεται διαρκώς από πλάνες, και αν η ερμηνεία της Βίβλου μαστίζεται επίσης από κοινές ερμηνευτικές πλάνες, τότε δείτε τι συμβαίνει όταν συνδυάζονται οι οικονομικές και οι βιβλικές πλάνες. Αυτό δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Στην πραγματικότητα, πολλοί συχνά προσπαθούν να επενδύσουν τις οικονομικές τους πλάνες με βιβλική αυθεντία, αποκαλύπτοντας συνήθως μια άγνοια τόσο της οικονομίας όσο και της Βίβλου. Αυτό μπορεί να γίνεται ακόμη και ειλικρινώς, χωρίς καν να το συνειδητοποιούν. Αυτό συμβαίνει συχνά όταν επικαλούνται τις Πράξεις (των Αποστόλων) 2 και 4 σαν μια χριστιανική κύρωση και προώθηση του κομμουνισμού, όχι μόνο για τις εκκλησίες αλλά και ως θέμα ιδανικής πολιτικής.

Η επιφανειακή ανάγνωση ορισμένων πρώιμων κειμένων στις Πράξεις (2:44-46· 4:32-37) φαίνεται να υποδηλώνει το ιδανικό της χριστιανικής κοινοτικής ιδιοκτησίας, ή του κομμουνισμού, αντί της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Μολονότι αυτός ο ισχυρισμός θα απαντηθεί λεπτομερώς παρακάτω, είναι σημαντικό να σημειωθεί η λογική πλάνη των σφαλμάτων κατηγορίας - ένα σφάλμα όπου πράγματα που ανήκουν σε μια κατηγορία παρουσιάζονται λανθασμένα ως ανήκοντα σε μια άλλη ή όταν αποδίδονται ιδιότητες σε αντικείμενα που δεν μπορούν να τις διαθέτουν. Αυτό είναι συνηθισμένο με έννοιες όπως ο «κομμουνισμός» και ο «σοσιαλισμός». Για παράδειγμα, οι άνθρωποι συχνά λένε κάτι όπως: «Ο σοσιαλισμός είναι η ριζοσπαστική ιδέα του μοιράσματος», αλλά αυτό αποτελεί σκόπιμη ασάφεια και αλλάζει κατηγορίες, επειδή ο σοσιαλισμός περιλαμβάνει την καταναγκαστική δημόσια ιδιοκτησία των συντελεστών παραγωγής, όχι την εθελοντική μοιρασιά.

Λόγω των επιφανειακών ομοιοτήτων - μοιρασιά, κοινοκτημοσύνη, διανομή από ένα κοινό μετοχικό κεφάλαιο - πολλοί θεωρούν λανθασμένα τα κείμενα των Πράξεων ως προώθηση του κομμουνισμού, ιδιωτικά και δημόσια, αλλά αυτό θα ήταν ένα προφανές σφάλμα κατηγορίας, επειδή στην περίπτωση των Πράξεων λείπουν βασικά στοιχεία του κομμουνισμού και υπάρχουν βασικά στοιχεία που την αποκλείουν από το να χαρακτηριστεί ως κομμουνισμός. Ουσιαστικά, σε όλες τις Πράξεις και στο υπόλοιπο πλαίσιο της Καινής Διαθήκης, βλέπουμε ότι - μέσω μιας απλής ανάγνωσης των συμφραζομένων - οι Πράξεις είναι συχνά περιγραφικές παρά κανονιστικές, ότι η ιδιωτική ιδιοκτησία επιβεβαιώνεται καθολικά, ότι η ρύθμιση της κοινοκτημοσύνης που περιγράφεται ήταν περιορισμένη, τοπική και προσωρινή, και ότι η ρύθμιση ήταν ιδιωτική, εθελοντική και ποτέ δεν απαιτήθηκε από την εκκλησία ή το κράτος. Επιπλέον, ακόμη και αν οι Πράξεις δίδαξαν ότι ο ιδιωτικός, εθελοντικός κομμουνισμός ασκήθηκε προσωρινά κατά τις πρώτες ημέρες της χριστιανικής εκκλησίας του πρώτου αιώνα στην Ιερουσαλήμ, και ότι αυτό ήταν κανονιστικό, δεν συνεπάγεται ότι μια τέτοια ρύθμιση αποτελεί μοντέλο για την κρατική πολιτική.

Το κείμενο και οι ερμηνευτικές αρχές

Στο βιβλίο του με τίτλο «Σοσιαλισμός: Μια Οικονομική και Κοινωνιολογική Ανάλυση», ο Mises είχε ένα κεφάλαιο με τίτλο «Χριστιανισμός και Ιδιοκτησία», στο οποίο κατέγραψε τις ακόλουθες διαπιστώσεις σχετικά με τις διδασκαλίες του Ιησού και της Καινής Διαθήκης:

Όμως όλες οι προσπάθειες να βρει κανείς υποστήριξη για τον θεσμό της ιδιωτικής ιδιοκτησίας γενικά, και για την ιδιωτική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής ειδικότερα, στις διδασκαλίες του Χριστού είναι εντελώς μάταιες. Καμία ερμηνευτική προσέγγιση δεν μπορεί να βρει ούτε ένα απόσπασμα στην Καινή Διαθήκη που θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως υπερασπιζόμενο την ιδιωτική ιδιοκτησία. Όσοι αναζητούν μια βιβλική ερμηνεία πρέπει να ανατρέξουν στην Παλαιά Διαθήκη ή να αρκεστούν στην αμφισβήτηση του ισχυρισμού ότι ο κομμουνισμός επικράτησε στην εκκλησία των πρώτων Χριστιανών...

Ένα πράγμα είναι φυσικά σαφές, και καμία επιδέξια ερμηνεία δεν μπορεί να το συσκοτίσει. Τα λόγια του Ιησού είναι γεμάτα δυσαρέσκεια εναντίον των πλουσίων, και οι Απόστολοι δεν είναι λιγότερο δυσαρεστημένοι όσον αφορά το θέμα αυτό. Ο Πλούσιος καταδικάζεται επειδή είναι πλούσιος, ο Ζητιάνος επαινείται επειδή είναι φτωχός...

Αυτή είναι μια περίπτωση στην οποία τα λόγια του Λυτρωτή γέννησαν έναν κακό σπόρο. Περισσότερη ζημιά έχει γίνει και περισσότερο αίμα έχει χυθεί εξαιτίας τους, παρά από τον διωγμό των αιρετικών και το κάψιμο των μαγισσών. Κατέστησαν την Εκκλησία για πάντα ανυπεράσπιστη απέναντι σε όλα τα κινήματα που στοχεύουν στην καταστροφή της ανθρώπινης κοινωνίας. Η Εκκλησία ως οργανισμός σίγουρα πάντοτε στάθηκε στο πλευρό εκείνων που προσπαθούσαν να αποκρούσουν την κομμουνιστική επίθεση. Αλλά δεν μπόρεσε να πετύχει πολλά σε αυτόν τον αγώνα. Γιατί ήταν συνεχώς αφοπλισμένη από τα λόγια: «Μακάριοι οι φτωχοί, γιατί δική σας είναι η βασιλεία του Θεού». (η έμφαση προστέθηκε)

Όπως ανέφερα και σε άλλο άρθρο, διαφωνώ με την εκτίμηση του Mises εδώ, όχι επειδή έχω κάποια επιθυμία να μετατρέψω την Αγία Γραφή σε Αυστρο-φιλελευθερισμό εις βάρος της Αγίας Γραφής, αλλά λόγω της απλής ανάγνωσης και των συμφραζομένων. Ο Mises δυστυχώς υπέπεσε στο ίδιο λάθος της επιφανειακής ανάγνωσης με τους σοσιαλιστές που επικαλούνται αυτά τα κείμενα των Πράξεων. Για τον Mises, η Καινή Διαθήκη δεν υποστηρίζει την ιδιωτική ιδιοκτησία, και ο ίδιος το απορρίπτει αυτό. Για πολλούς άλλους, η Καινή Διαθήκη δεν υποστηρίζει την ιδιωτική ιδιοκτησία και υποστηρίζει τον κομμουνισμό, και αυτό τους αρέσει. Και οι δύο κάνουν λάθος για παρόμοιους λόγους.

Στην ερμηνεία της Βίβλου, και μάλιστα σε κάθε ειλικρινή ερμηνεία, το κλειδί είναι το πλαίσιο, καθώς και η πληρότητα των πληροφοριών και η συνέπεια. Οι κακές αναγνώσεις δεν σημαίνουν ότι μια καλή ανάγνωση είναι αδύνατη, ούτε η ύπαρξη κακών αναγνώσεων υπονοεί απαραίτητα ότι είναι αδύνατο να γίνει διάκριση μεταξύ έγκυρων και άκυρων ερμηνειών. Ο Ιησούς έδωσε το πρότυπο της ανάγνωσης των Γραφών στο πλαίσιό τους, διορθώνοντας την επιφανειακή ερμηνεία εξαιτίας της απομόνωσης των κειμένων εκτός πλαισίου (Ματθαίος 19:1-9· Μάρκος 10:2-9), διέκρινε μεταξύ των εντολών του Θεού που περιέχονται στις Γραφές και των νόθων ανθρωπογενών παραδόσεων (Ματθαίος 15:1-9· Μάρκος 7:1-13) και δεν φοβόταν να δηλώσει: «πλανάστε πλάνην οικτράν» (Μάρκος 12:26· πρβλ. 12:24). Ο Ιησούς ήταν επίσης γνωστός για το ότι απλώς ρωτούσε τους αντιπάλους Του: «Δεν έχετε διαβάσει;» (Ματθαίος 12:3, 5· 19:4· 22:31· Μάρκος 12:10, 26· Λουκάς 6:3), υπονοώντας σε μεγάλο βαθμό την κατανοησιμότητα και την υπευθυνότητα που βασίζονται στη σαφήνεια.

Η πραγματικότητα είναι —ακόμα και χωρίς μια προηγούμενη και υπερκείμενη αφοσίωση στα Ροθμπαρντιανά ιδιοκτησιακά δικαιώματα— πως οι Πράξεις ούτε διδάσκουν ούτε συνιστούν τον κομμουνισμό, ούτε και η υπόλοιπη Καινή Διαθήκη το κάνει αυτό. Όσον αφορά τη Βίβλο, υπάρχουν συχνά ερμηνευτικές προκλήσεις, αλλά αυτό δεν ισχύει στην πραγματικότητα εδώ σε αυτά τα απλά, αφηγηματικά κείμενα.

Τι λένε στην πραγματικότητα τα εν λόγω κείμενα;

Πράξεις 2:44-45 —«Και όλοι όσοι είχαν πιστέψει ήταν μαζί και είχαν τα πάντα κοινά· και άρχισαν να πουλάνε τα αποκτήματα και τα υπάρχοντά τους και τα μοιράζονταν με όλους, ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο καθένας».

Πράξεις 4:32 —«Και η εκκλησία εκείνων που πίστεψαν ήταν μία καρδιά και μία ψυχή· και κανένας από αυτούς δεν ισχυριζόταν ότι κάτι που του ανήκε ήταν δικό του, αλλά ήταν όλα κοινά για αυτούς».

Πράξεις 4:34-35 —«Διότι δεν υπήρχε ούτε ένας που να είχε ανάγκη ανάμεσά τους· διότι όλοι όσοι ήταν ιδιοκτήτες γης ή σπιτιών τα πουλούσαν και έφερναν τα έσοδα από τις πωλήσεις και τα έθεταν μπροστά στα πόδια των αποστόλων, και αυτά μοιράζονταν σε κάθε έναν, ανάλογα με την ανάγκη που είχε».

Πλαίσιο: περιγραφικό έναντι προδιαγραφικού

Μια χρήσιμη ερμηνευτική σκέψη είναι η διάκριση, ειδικά με βάση τα συμφραζόμενα και το είδος της βιβλιογραφίας (π.χ. ιστορική αφήγηση, νόμος, ποίηση, διδακτική επιστολή, κ.λπ.), μεταξύ περιγραφικών κειμένων και προδιαγραφικών κειμένων. Με άλλα λόγια, προορίζεται το εν λόγω κείμενο να είναι κανονιστικό; Για παράδειγμα, η αιμομιξία του Λωτ με τις κόρες του (Γένεση 19, αφήγηση) είναι σαφώς περιγραφική, δεν επικυρώνει τις πράξεις του Λωτ, αλλά το «Ου κλέψεις» (Έξοδος 20:15, αφήγηση-δίκαιο) είναι προδιαγραφικό (κανονιστικό). Ενώ υπάρχουν σίγουρα κανονιστικά μαθήματα που μπορούμε να αντλήσουμε από τις Πράξεις, συμπεριλαμβανομένων των Πράξεων 2-4, πρέπει να διατηρήσουμε τις κατηγορίες σαφείς και να εξετάσουμε το περιβάλλον πλαίσιο, τις κανονιστικές διδασκαλίες μέσα στις αφηγήσεις και τις ενέργειες που έχουν ληφθεί για ερμηνευτικές ενδείξεις.

Μπορούμε να αντλήσουμε ένα κανονιστικό μάθημα από τη γενναιοδωρία των πρώτων Χριστιανών της Ιερουσαλήμ, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι οι συγκεκριμένες ενέργειές τους πρέπει να καθολικοποιηθούν για όλους τους Χριστιανούς όλων των εποχών, ούτε ότι αυτό αποτελεί ιδανικό κυβερνητικής πολιτικής. Πουθενά αλλού στην Καινή Διαθήκη δεν επιβάλλεται ή έστω συνιστάται αυτή η πρακτική, κάτι που θα ήταν περίεργο αν αυτές οι πρακτικές προορίζονταν να είναι μόνιμα κανονιστικές.

Παρέχοντας περαιτέρω πληροφορίες από τη γνώση της Βίβλου και της αυστριακής οικονομίας, ο David Chilton έγραψε :

Αυτές [Πράξεις 2:44-46· 4:32-37] χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικό κείμενο από τους Χριστιανούς σοσιαλιστές εδώ και αιώνες. Ναι, η πρώιμη εκκλησία της Ιερουσαλήμ εφάρμοζε την οικονομική συμμετοχικότητα. Όχι, δεν είναι κανονιστική για όλους τους Χριστιανούς. Η κατάσταση ήταν η εξής. Την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν Εβραίοι από όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχαν συγκεντρωθεί στην Ιερουσαλήμ, ο Πέτρος έκανε ένα κήρυγμα που αμέσως προσέθεσε 3.000 νέους πιστούς στην εκκλησία (Πράξεις 2:41). Λίγο αργότερα, 5.000 ακόμη προσηλυτίστηκαν (4:4). Λόγω της επείγουσας ανάγκης να λάβουν διδασκαλία στην πίστη, οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, από αυτούς τους νέους προσήλυτους παρέμειναν στην Ιερουσαλήμ (2:41-42). Είχαν φέρει αρκετά μαζί τους για τη διαμονή τους κατά τη διάρκεια των γιορτών, αλλά δεν είχαν σχεδιάσει να μείνουν στην Ιερουσαλήμ επ’ αόριστον. Παρ’ όλα αυτά, να που ήταν εκεί, και η πρώιμη εκκλησία αντιμετώπισε μια άμεση οικονομική κρίση γιγαντιαίων διαστάσεων. Ο Θεός επιτάσσει να βοηθούνται οι άποροι αδελφοί, και οι Χριστιανοί της Ιερουσαλήμ παρενέβησαν για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Πολλοί από τους άπορους ήταν προφανώς από το Ισραήλ, αλλά πολλοί ήταν επίσης «εξελληνισμένοι» Εβραίοι από άλλα έθνη (2:9-11· 6:1). Ήταν μια ειδική κατάσταση και απαιτούσε ειδικά μέτρα για την αντιμετώπισή της. Έτσι, οι πιστοί στην Ιερουσαλήμ που κατείχαν περιουσία την ρευστοποίησαν καθώς προέκυψε η ανάγκη, χρησιμοποιώντας τα έσοδα για φιλανθρωπικούς σκοπούς. (η έμφαση προστέθηκε)

Τόσο το κείμενο όσο και τα συμφραζόμενα, καθώς και τα συμφραζόμενα της υπόλοιπης Καινής Διαθήκης, δείχνουν ότι οι πρακτικές κοινοκτημοσύνης των Πράξεων 2 και 4 ήταν περιορισμένες (δεν συμμετείχαν όλοι στον ίδιο βαθμό), τοπικές (μόνο στην εκκλησία της Ιερουσαλήμ) και προσωρινές (εφάρμοζε μόνο σε αυτήν την πρώιμη εκκλησία για μικρό χρονικό διάστημα), και η διευθέτηση ήταν ιδιωτική, εθελοντική και ποτέ δεν επιβαλλόταν από την εκκλησία ή το κράτος. Ήδη αυτά τα στοιχεία αντικρούουν ότι οι Πράξεις επιτάσσουν έμμεσα τον χριστιανικό κομμουνισμό, αλλά υπάρχουν περισσότερα.

Ιδιωτική ιδιοκτησία, πράξεις και Καινή Διαθήκη

Η Βίβλος επιβεβαιώνει παγκοσμίως την ιδιωτική ιδιοκτησία. Αυτό περιλαμβάνει τον Ιησού και τις Πράξεις. Ενώ είναι αλήθεια ότι ο Ιησούς είπε δύσκολα πράγματα για όσους θα γίνονταν ακόλουθοί Του, όπως: «Οπότε, κανένας από εσάς δεν μπορεί να είναι μαθητής μου αν δεν εγκαταλείψει όλα τα υπάρχοντά του» (Λουκάς 14:33· π.χ. βλέπε επίσης Λουκάς 14:26 πρβλ. Ματθαίος 10:37), αυτά πρέπει επίσης να εκτιμηθούν στο πλαίσιο και μέσα σε όλα τα λόγια του Ιησού. Ο Ιησούς είπε επίσης μια παραβολή στην οποία έβαλε τον κύριο συμμετέχοντα να σχολιάσει: «Δεν είναι νόμιμο σε μένα να κάνω ό,τι θέλω με τα δικά μου; Ή μήπως το μάτι σου ζηλεύει επειδή είμαι γενναιόδωρος;» (Ματθαίος 20:15). Σαφώς, ο Ιησούς απαίτησε από τους μαθητές Του να υπολογίσουν το κόστος και να δώσουν προτεραιότητα στη Βασιλεία Του έναντι της επιδίωξης του πλούτου και των επίγειων αγαθών, αλλά αυτό απέχει πολύ από το να ανατρέψει ή να αποτύχει στην υπεράσπιση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας.

Σε όλη τη διδασκαλία Του, ο Ιησούς επιβεβαίωνε την εγκυρότητα του Νόμου του Θεού (βλ. Ματθαίος 5:17-19), συμπεριλαμβανομένης της 8ης εντολής: «Ου κλέψεις» (Ματθαίος 19:18· Μάρκος 10:19· Λουκάς 18:20· βλ. Ρωμαίους 13:9· Εφεσίους 4:28), η οποία προϋποθέτει τη νομιμότητα της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Όχι μόνο αυτό, αλλά επιβεβαίωσε επίσης τη 10η εντολή κατά των «πράξεων της επιθυμίας» (Μάρκος 7:22).

Στο πλαίσιο των Πράξεων —που επίσης ιστορικά γράφτηκε από τον Λουκά (~60-62 μ.Χ.)— η ιδιωτική ιδιοκτησία επιβεβαιώνεται επίσης σαφώς. Ακόμα και σε ένα από τα εν λόγω κείμενα, σημειώστε πώς προϋποτίθεται η ιδιωτική ιδιοκτησία, «άρχισαν να πουλάνε την περιουσία και τα υπάρχοντά τους και τα μοιράζονταν με όλους...» ( Πράξεις 2:44-45 , η πλάγια γραφή δική μας). Σε αντίθεση με ορισμένους μπερδεμένους σοσιαλιστές, η εθελοντική «μοιρασιά» της περιουσίας κάποιου δεν ισοδυναμεί με σοσιαλισμό.

Μια άλλη βασική πραγματικότητα της ίδιας της Καινής Διαθήκης είναι ότι οι πρώτες εκκλησίες δεν συναντιόντουσαν αρχικά σε εκκλησιαστικά κτίρια, αλλά στα ιδιωτικά σπίτια των πιστών . Ο Παύλος χαιρετά την Πρίσκα και τον Ακύλα (Ρωμαίους 16:3) και «την εκκλησία που είναι στο σπίτι τους» (Ρωμαίους 16:5) και το ίδιο ζευγάρι φιλοξένησε επίσης είτε την εκκλησία της Κορίνθου είτε την Εφέσου στο σπίτι τους (Α’ Κορινθίους 16:19). Το σπίτι της Λυδίας - μιας πλούσιας πιστής (Πράξεις 16:14) - αρχικά χρησίμευε ως τόπος συνάντησης της εκκλησίας των Φιλίππων (Πράξεις 16:40). Η αρχική εκκλησία της Κορίνθου ξεκίνησε στο σπίτι του Τίτιου Ιούστου (Πράξεις 18:7). Ο Παύλος λέει στους πιστούς στην εκκλησία των Κολοσσών να χαιρετήσουν τους πιστούς στη Λαοδίκεια και τον Νύμφα «και την εκκλησία που είναι στο σπίτι του» (Κολοσσαείς 4:15). Η εκκλησία των Κολοσσών συναντιόταν στο σπίτι του Φιλήμονα και της οικογένειάς του (Φιλήμονα 1-2). Οι πιστοί εξακολουθούσαν να έχουν ιδιωτικά σπίτια (Α’ Κορινθίους 11:18-22). Οι πιστοί ενθαρρύνονταν να ασκούν φιλοξενία (Ρωμαίους 12:13· Α΄ Πέτρου 4:9), η οποία προϋποθέτει σπίτια και περιουσία. Ο Ιωάννης, σε μια επιστολή, προειδοποίησε «την εκλεκτή κυρία και τα παιδιά της» (Β΄ Ιωάννη 1) ότι: «Εάν κάποιος έρχεται σε εσάς και δεν φέρνει αυτή τη διδασκαλία, μην τον δέχεστε στο σπίτι σας [πιθανώς χρησιμοποιείται ως τόπος συγκέντρωσης της εκκλησίας] και μην τον χαιρετήσετε» (Β΄ Ιωάννη 10).

Το πιο σημαντικό είναι ότι οι πρώτοι Χριστιανοί της Ιερουσαλήμ στις Πράξεις συναντιόνταν στο «σπίτι της Μαρίας, της μητέρας του Ιωάννη, ο οποίος ονομαζόταν και Μάρκος» (Πράξεις 12:12). Είναι ακόμη πιθανό ότι αυτό το σπίτι ήταν το σπίτι που χρησιμοποίησε ο Ιησούς και οι μαθητές του για το Πάσχα τη νύχτα πριν από τη σταύρωσή Του (βλ. Μάρκος 14:13-15· Λουκάς 22:12· Πράξεις 1:13). Προφανώς, ακόμη και όταν η εκκλησία χρησίμευε ως κοινός τόπος συνάντησης, η Μαρία δεν είχε πουλήσει την περιουσία της και δεν είχε δώσει όλα τα έσοδα στους αποστόλους. Κράτησε το σπίτι της. Επιπλέον, στο ίδιο το εν λόγω κείμενο, διαβάζουμε ότι οι πιστοί συναντιόντουσαν στον ναό της Ιερουσαλήμ και «από σπίτι σε σπίτι» (Πράξεις 2:46). Λέγεται ότι ο Πέτρος και ο Ιωάννης συνέχιζαν να διδάσκουν και να κηρύττουν τον Ιησού ως τον Χριστό «στο ναό και από σπίτι σε σπίτι» (Πράξεις 5:42). Ο Παύλος - αργότερα στις Πράξεις - είπε ότι δίδασκε δημόσια «και από σπίτι σε σπίτι» (Πράξεις 20:20).

Η σημασία αυτού του γεγονότος είναι πως υποδεικνύει ότι —ακόμα και στο περιορισμένο πλαίσιο της πρώιμης εκκλησίας της Ιερουσαλήμ που περιγράφεται στις Πράξεις— προφανώς δεν πούλησαν ή δεν ήταν υποχρεωμένοι να πουλήσουν όλοι οι πιστοί όλη τους την περιουσία, επειδή πολλοί από αυτούς διατηρούσαν ιδιωτικές κατοικίες που χρησιμοποιούνταν από την εκκλησία. Επομένως, οι Πράξεις 2-4 δεν γίνεται να περιγράφουν την κατάργηση της ιδιωτικής περιουσίας. Πουθενά στην υπόλοιπη Καινή Διαθήκη δεν διαβάζουμε κάποια κανονιστική εντολή για τους Χριστιανούς να μιμηθούν την ξεχωριστή κατάσταση των Πράξεων 2-4 πουλώντας όλη τους την περιουσία και κατέχοντας όλη την περιουσία από κοινού.

Ο Ιάκωβος —που αναφέρεται στις Πράξεις ως βασικός ηγέτης στην Ιερουσαλήμ (Πράξεις 12:17, 15:13, 21:18, πρβλ. Γαλάτες 1:19, 2:9, 12, Α΄ Κορινθίους 15:7, Ιούδα 1) και πιθανώς γράφει περίπου το 47-49 μ.Χ.— ρώτησε τους Ιουδαίους Χριστιανούς της Διασποράς (Ιάκωβος 1:1): «Δεν είναι οι πλούσιοι που σας καταπιέζουν και σας σέρνουν προσωπικά στα δικαστήρια;» (Ιάκωβος 2:7). Αυτό συχνά συνεπαγόταν τη χρήση του δικαστικού συστήματος από τους πλούσιους και τους πολιτικά συνδεδεμένους ως μέσο θρησκευτικού διωγμού κατά της πρώιμης χριστιανικής κοινότητας στην Παλαιστίνη. Αυτό πιθανότατα περιελάμβανε και την άδικη κατάσχεση περιουσίας, όπως αναφέρεται από τον συγγραφέα της προς Εβραίους επιστολής: «[δεχτήκατε] με χαρά την κατάσχεση της περιουσίας σας» (Εβραίους 10:34). Η πρόθυμη αποδοχή της κατάσχεσης περιουσίας από το κράτος δεν οφειλόταν στο ότι οι πρώτοι Χριστιανοί συμμετείχαν με υπερηφάνεια στην κρατική κατάσχεση των μέσων παραγωγής, αλλά στην αποδοχή του άδικου διωγμού χάριν της πίστης στον Χριστό. Αυτό αντιβαίνει σε μεγάλο βαθμό στην αντίληψη ότι η Καινή Διαθήκη διδάσκει είτε την κανονιστική κοινή ιδιοκτησία για όλους τους Χριστιανούς, πόσο μάλλον την κρατική κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτή ήταν μια άδικη ταλαιπωρία που έπρεπε να υπομείνουν, όχι δικαιοσύνη.

Η Αποστολική ενόραση του Πέτρου

Το επιστέγασμα προέρχεται από τις ίδιες τις Πράξεις, από το στόμα του Πέτρου. Στις Πράξεις 4 - το εν λόγω πλαίσιο - ο Ιωσήφ (που ονομάστηκε Βαρνάβας από τους αποστόλους και ήταν ξάδερφος του Ιωάννη Μάρκου [Κολοσσαείς 4:10]) παρουσιάζεται θετικά ως κάποιος που κατείχε ένα οικόπεδο, το πούλησε και έφερε τα χρήματα και τα άφησε στα πόδια των αποστόλων (Πράξεις 4:36-37). Αντιπαραβάλλεται με τον Ανανία και τη Σαπφείρα - ένα ζευγάρι που πούλησαν ένα οικόπεδο, κράτησαν κρυφά μέρος των εσόδων για τον εαυτό τους και άφησαν τα υπόλοιπα στα πόδια των αποστόλων, υπονοώντας ότι είχαν δώσει όλα τα χρήματα από την πώληση. Μεταξύ των αποστόλων ήταν ο Πέτρος, του οποίου η δήλωση καταγράφεται:

«Ο Πέτρος όμως είπε: Ανανία, γιατί ο Σατανάς γέμισε την καρδιά σου για να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα και να κρατήσεις ένα μέρος της τιμής του χωραφιού; Ενώ έμενε απούλητο, δεν ήταν δικό σου ; Και αφού πουλήθηκε, δεν ήταν υπό την εξουσία σου ; Γιατί συνέλαβες αυτό το έργο στην καρδιά σου; Δεν είπες ψέματα στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό.» (Πράξεις 5:3-4, η έμφαση προστέθηκε)

Το ζήτημα δεν ήταν η μη πώληση της περιουσίας και η μη απόδοση όλων των εσόδων, αλλά η απάτη που επιδίωκε να προωθήσει τον εγωισμό τους με το πρόσχημα της προώθησης του Χριστού (βλ. Ματθαίος 6:1-4). Ο Πέτρος ήταν σαφής ότι τόσο η περιουσία όσο και τα έσοδα από την πώλησή της παρέμεναν νόμιμη ιδιοκτησία των ατόμων, η οποία μπορούσε να δοθεί, να διατηρηθεί ή να δοθεί εν μέρει με ειλικρίνεια κατά την κρίση κάποιου. Όχι μόνο το κράτος δεν εμπλεκόταν, αλλά η συμμετοχή στην εκκλησία δεν απαιτούσε την απώλεια περιουσίας και την αποδοχή της πλήρους κοινοκτημοσύνης ως όρους ένταξης και υπακοής.

Share

[ Πηγή άρθρου: Does Acts Show Early Christian Communism? ]

Ετικέτες: Οικονομική πολιτική, Ιδιοκτησιακά δικαιώματα, Σοσιαλισμός, Συγκοινωνίες

21/3/2026 • Άρθρο του Τιάγκο Κοέλιο

Σε σχεδόν κάθε πόλη, επαναλαμβάνεται ο ίδιος πικρός διάλογος: οι επιβάτες παραπονιούνται για αναταραχή σε τρένα και λεωφορεία - χρήση ναρκωτικών σε κοινή θέα, παρενόχληση, άτομα που κοιμούνται στα καθίσματα, περιττώματα στα οχήματα - ενώ ακτιβιστές προειδοποιούν ότι η επιβολή του νόμου «ποινικοποιεί τη φτώχεια» ή κάνει διακρίσεις εις βάρος των ψυχικά ασθενών. Η συζήτηση σταματά επειδή αρνείται να θέσει το πιο βασικό ερώτημα που θα έθετε οποιαδήποτε λογική κοινωνία: Τίνος είναι αυτή η περιουσία;

Στις πραγματικά ιδιωτικές συγκοινωνίες, η απάντηση θα ήταν σαφής. Το λεωφορείο ανήκει σε έναν ιδιοκτήτη (ή σε έναν συνεταιρισμό ή σε μια εταιρεία) με καθήκον να παρέχει μια ασφαλή και αξιόπιστη υπηρεσία προς ικανοποίηση των πελατών που πληρώνουν. Αυτός ο ιδιοκτήτης θέτει όρους εισόδου: πληρώστε το εισιτήριο, μην επιτίθεστε σε άτομα, μην καπνίζετε φαιντανύλη στον διάδρομο, μην αφοδεύετε στο κάθισμα. Εάν παραβιάσετε τους κανόνες, απομακρύνεστε και αποκλείεστε. Δεν απαγάγεστε από κάποιο εκτεταμένο τιμωρητικό μηχανισμό εις βάρος των φορολογουμένων, δεν αντιμετωπίζεστε ως πολιτικό σύμβολο. Σε αυτήν την περίπτωση, απλώς σας απαγορεύεται η πρόσβαση - επειδή η υπηρεσία δεν είναι δική σας δικαιωματικά, είναι υπό όρους χρήση της περιουσίας κάποιου άλλου.

Όταν όμως οι συγκοινωνίες γίνονται «δημόσιες», η ιδιοκτησία διαλύεται σε μια πολιτική ομίχλη. «Όλοι» τις κατέχουν, επομένως στην πράξη κανείς δεν μπορεί να ασκήσει τα συνηθισμένα δικαιώματα ιδιοκτησίας - ειδικά το δικαίωμα αποκλεισμού. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: οι υπηρεσίες μετατοπίζονται σε έναν ρόλο για τον οποίο δεν είχαν ποτέ σχεδιαστεί (κινητά καταφύγια, κυλιόμενοι ψυχιατρικοί θάλαμοι, de facto χώροι μείωσης της κακουχίας), ενώ οι επιβάτες - ως επί το πλείστον εργαζόμενοι που δεν μπορούν εύκολα να εγκαταλείψουν την χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς- πληρώνουν το τίμημα σε ασφάλεια, αξιοπρέπεια και χρόνο.

Αυτό δεν αποτελεί μυστήριο. Είναι η τραγωδία των κοινών στο πεδίο των μεταφορών

Τα κοινά δημιουργούν αταξία—κατόπιν απαιτούν τον καταναγκασμό για να τα διαχειριστεί κανείς

Οι φιλελεύθεροι έχουν τονίσει το γενικό επιχείρημα εδώ και δεκαετίες: όταν οι πόροι αντιμετωπίζονται ως «δημόσιοι», τα κίνητρα για φροντίδα, διαχείριση και λογική διακυβέρνηση καταρρέουν. Αντί για κανονικούς κανόνες που βασίζονται στην ιδιοκτησία, έχουμε πολιτικοποιημένη κατανομή και σύγκρουση. Όπως το έθεσε ο Πάτρικ Μπάρον, η τραγωδία των κοινών αγαθών προκύπτει επειδή οι «δημόσιοι» πόροι αντιμετωπίζονται ως δωρεάν για όλους μέχρι οι αυτοί πόροι να υποβαθμιστούν.

Οι συγκοινωνίες αποτελούν ένα τέλειο παράδειγμα. Η αριστερά τείνει να ηθικοποιεί το ζήτημα: «Αν αντιτίθεστε στην αταξία, μισείτε τους άστεγους». Αυτό δεν είναι ανάλυση· είναι συναισθηματικός εκβιασμός. Η δεξιά συχνά απαντά με αστυνόμευση ωμής βίας και με σαρωτικές εντολές. Και οι δύο αγνοούν τη δομική αιτία: ένα σύστημα χωρίς πραγματική ιδιοκτησία δεν μπορεί να συμπεριφερθεί σαν ένα σύστημα με πραγματικούς κανόνες.

Και, επειδή το εργαλείο των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων που στην πραγματικότητα αποτρέπει την αταξία, δηλαδή ο επιλεκτικός αποκλεισμός, είναι πολιτικό ταμπού στον «δημόσιο» χώρο, οι αρχές καταφεύγουν στα εργαλεία που ελέγχουν: αυξημένες αστυνομικές δυνάμεις, επέκταση της επιτήρησης, εκστρατείες «ποιότητας ζωής» και -στις χειρότερες περιπτώσεις- διευρυμένη ακούσια δέσμευση.

Δείτε τη Νέα Υόρκη. Μετά τα κρούσματα βίας στο μετρό και τον αυξανόμενο φόβο, οι αξιωματούχοι ανακοίνωσαν σημαντικές δαπάνες με στόχο την αντιμετώπιση της αστεγίας και των σοβαρών ψυχικών ασθενειών, παράλληλα με τα εντατικά μέτρα δημόσιας ασφάλειας. Η κυβερνήτης Κάθι Χότσουλ έχει επίσης πιέσει για πιο επιθετικά πλαίσια παρέμβασης γύρω από άτομα που κρίνονται επικίνδυνα για τον εαυτό τους ή τους άλλους - συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης των ομάδων προσέγγισης στο μετρό που συνδυάζουν το κλινικό προσωπικό με την παρουσία της αστυνομίας. Είτε υποστηρίζετε αυτά τα μέτρα είτε όχι, προσέξτε τη λογική: όταν δεν μπορείτε απλώς να αποκλείσετε έναν κατά σύστημα παρενοχλητή από μια υπηρεσία, αρχίζετε να συζητάτε πόσο εύκολα μπορεί το κράτος να τον περιορίσει.

Αυτή είναι η ηθική αντιστροφή του «δημόσιου» μοντέλου: μετατρέπει ένα απλό ζήτημα πρόσβασης και σύμβασης σε ζήτημα κελιών και θεσμών.

Οι πύλες εισιτηρίων αποτελούν μια σιωπηλή παραδοχή ότι τα δικαιώματα ιδιοκτησίας έχουν σημασία

Ακόμη και οι ίδιες οι εταιρείες συγκοινωνιών συμπεριφέρονται ολοένα και περισσότερο σαν απρόθυμοι ιδιοκτήτες μιας περιουσίας. «Σκληραίνουν» τους σταθμούς, κλείνουν τις ανοιχτές πύλες, πειραματίζονται με την έξοδο μέσω tap-to-exit, προσθέτουν εμπόδια και καταπολεμούν τη εισιτηριο-διαφυγή — όχι μόνο για να διασφαλίσουν τα έσοδά τους, αλλά επειδή η ακαταστασία και το έγκλημα συσχετίζονται με την ανεξέλεγκτη πρόσβαση.

[…]Αυτές είναι μερικές, αδέξιες προσεγγίσεις των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας μέσα σε ένα πολιτικοποιημένο «δημόσιο» σύστημα. Είναι η σιωπηρή ομολογία του συστήματος: η επιτρεπόμενη πρόσβαση και τα εκτελεστέα όρια λειτουργούν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τίποτα από αυτά δεν απαιτεί τη μετατροπή κάθε ενοχλητικής πράξης σε εισαγγελική σταυροφορία, αλλά την αντιμετώπιση των μέσων μαζικής μεταφοράς όπως ακριβώς είναι: μια υπηρεσία με όρους χρήσης.

Ο αποκλεισμός είναι η εναλλακτική λύση χωρίς φυλακίσεις

Η τρέχουσα συζήτηση στρεβλώνεται από ένα ψευδοδίλημμα: είτε ανέχεσαι οτιδήποτε, είτε «ποινικοποιείς την αστεγία». Ένα πλαίσιο δικαιωμάτων ιδιοκτησίας σπάει αυτό το ταμπού.

Στην κανονική ζωή, ο αποκλεισμός είναι κάτι συνηθισμένο και συχνά ανθρώπινο. Αν παρενοχλείς επανειλημμένα τους ανθρώπους σε μια καφετέρια, σου απαγορεύουν την είσοδο. Αν μουτζουρώσεις με τα περιττώματά σου τα αποδυτήρια ενός γυμναστηρίου, η ιδιότητά σου ως μέλους τερματίζεται. Κανείς δεν το αποκαλεί αυτό «φυλάκιση». Είναι ένα όριο: δεν μπορείς να χρησιμοποιείς συνεχώς τους χώρους των άλλων ανθρώπων ενώ τους υποβαθμίζεις.

Υπάρχει μια αυξανόμενη βιβλιογραφία πολιτικής σχετικά με τις εντολές «αποκλεισμού» ή «απαγόρευσης» των μεταφορών, ακριβώς επειδή οι υπηρεσίες προσπαθούν —εντός των ορίων της δημόσιας διακυβέρνησης— να αναπαράγουν αυτό που θα έκανε φυσικά η ιδιωτική ιδιοκτησία: να απομακρύνουν τους κατ’ επανάληψη παραβάτες από το σύστημα, χωρίς να προσποιούνται ότι κάθε παράβαση είναι ένα φιλοσοφικό δημοψήφισμα.

Από μια φιλελεύθερη οπτική γωνία, αυτό ακριβώς είναι το θέμα: ο αποκλεισμός είναι ο τρόπος με τον οποίο ελαχιστοποιείς τον καταναγκασμό. Δεν χρειάζεται να χτίσεις έναν μεγαλύτερο σωφρονιστικό μηχανισμό αν μπορείς απλώς να αφαιρέσεις την υπηρεσία από όσους παραβιάζουν τη σύμβαση.

«Τι γίνεται όμως με τους ψυχικά ασθενείς;» Η απάντηση εξακολουθεί να ξεκινά με την ανάληψη ευθύνης

Ορισμένοι ακτιβιστές αντιτείνουν ότι ο αποκλεισμός «εγκαταλείπει» τα άτομα που είναι ψυχικά άρρωστα ή εθισμένα. Ωστόσο, η συγχώνευση της βοήθειας με μια υπηρεσία μεταφοράς είναι ένα σφάλμα κατηγοριοποίησης. Μια ιδιωτική εταιρεία μεταφορών δεν είναι ψυχιατρικό νοσοκομείο, είναι πάροχος μεταφορών. Εάν ένα άτομο δεν μπορεί να μετακινηθεί χωρίς να θέσει σε κίνδυνο άλλους ή να καταστρέψει περιουσία, η συμπονετική απάντηση δεν είναι να αναγκάσεις τους επιβάτες και τους οδηγούς να το υπομείνουν. Η συμπονετική απάντηση είναι η δημιουργία παράλληλων θεσμών που αντιμετωπίζουν πραγματικά το πρόβλημα - καταφύγια, θεραπεία, εποπτευόμενες εγκαταστάσεις κ.λπ. - που χρηματοδοτούνται εθελοντικά, ανταγωνιστικά και με την λογοδοσία της αγοράς.

Εδώ η φιλελεύθερη κριτική του ρόλου της κυβέρνησης στην κοινωνική κατάρρευση είναι κρίσιμη. Οι φιλελεύθεροι αρθρογράφοι επισημαίνουν συστηματικά τις κρατικές πολιτικές που διογκώνουν την έλλειψη στέγης και την αταξία στους δρόμους - ειδικά τους κανονισμούς στέγασης και τους περιορισμούς χωροταξίας που αυξάνουν τις τιμές και μειώνουν την προσφορά. Εάν η κυβέρνηση βοηθά στη δημιουργία των συνθηκών που ωθούν περισσότερους ανθρώπους στον δρόμο, είναι διεστραμμένο να αντιμετωπίζουμε στη συνέχεια το βαγόνι του μετρό ως το «ηθικό συνεργείο» για αυτές τις αποτυχίες.

Για άλλη μια φορά, όταν οι συγκοινωνίες είναι «δημόσιες», η έλλειψη ιδιοκτησίας δημιουργεί πολιτικά κίνητρα για τη μετατόπιση των κοινωνικών κρίσεων στις κοινές υποδομές. Ακόμα και η ομοσπονδιακή πολιτική εμπλέκεται. Το 2025, το Reuters ανέφερε ομοσπονδιακές απειλές σχετικά με τη χρηματοδότηση των συγκοινωνιών που συνδέονται με εγκληματικότητα στο μετρό και διαμάχες για την ασφάλεια στη Νέα Υόρκη. Αυτό σημαίνει το «δημόσιο» στην πράξη: όχι «ο λαός», αλλά μια μόνιμη διελκυστίνδα μεταξύ φορέων, πολιτικών και χρηματοδοτικών ροών, με τους επιβάτες να βρίσκονται στη μέση.

Η φιλελεύθερη εναλλακτική: Οι συγκοινωνίες ως αγαθό για μέλη, όχι ως ηθικό πεδίο μάχης

Οι κλασικοί φιλελεύθεροι και Αυστριακοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι οι μεταφορές μπορούν να διέπονται από τα τέλη χρήσης, την επιχειρηματικότητα και την ιδιοκτησία, και όχι από την κεντρική παροχή. Η ακαδημαϊκή έρευνα του Lawrence H. White προσδιορίζει ρητά τα δημοτικά λεωφορεία και τους σιδηροδρόμους ως ισχυρούς υποψηφίους για ιδιωτικοποίηση («απομείωση φορτίου»), ακριβώς επειδή τα τέλη χρήσης είναι εφικτά και η απόδοση μπορεί να πειθαρχηθεί μέσω της εξόδου και του ανταγωνισμού. Το έργο του Walter Block για την αποκρατικοποίηση των μεταφορών τονίζει το βασικό πλεονέκτημα της ιδιωτικής παροχής: η αποτυχία τιμωρείται, τα κίνητρα είναι πραγματικά και τα «λάθη» δεν παγιώνονται εξαιτίας της πολιτικής.

Μεταφρασμένο στην ανοργάνωτη πραγματικότητα των σύγχρονων μαζικών μεταφορών: η ιδιωτικοποίηση (ή η γνήσια διακυβέρνηση με τον τρόπο ενός ιδιοκτήτη) θα σήμαινε σαφέστερους κανόνες, εκτελεστέες εξαιρέσεις και δομές τιμολόγησης που θα εμποδίζουν το σύστημα να γίνει ένα προεπιλεγμένο καταφύγιο. Θα σήμαινε επίσης καινοτομία στα μοντέλα υπηρεσιών - τα πάντα, από τα πάσο συνδρομής έως τις στοχευμένες διαδρομές, το προσωπικό ασφαλείας ευθυγραμμισμένο με τη ζήτηση των πελατών και τα πρότυπα που βασίζονται στην ασφάλιση και δεν απαιτούν ιδεολογικά δελτία άδειας σε ολόκληρη την πόλη.

Τίποτα από αυτά δεν είναι ουτοπικό. Είναι αυτό που ήδη περιμένουμε από σχεδόν κάθε άλλη υπηρεσία που χρησιμοποιούμε.

Σταματήστε να ρωτάτε «τι κάνουμε με τους άστεγους;» Αρχίστε να ρωτάτε «σε ποιον ανήκει ο χώρος;»

Η συζήτηση για την αταξία στις δημόσιες συγκοινωνίες είναι «γελοία» για τον ίδιο λόγο που τόσες πολλές συζητήσεις για τον δημόσιο χώρο είναι γελοίες: ηθικολογούν για τα συμπτώματα ενώ αγνοούν τη δομή. Όταν όλα είναι «δημόσια», κανείς δεν μπορεί να ενεργήσει σαν ιδιοκτήτης — κι όμως όλοι υποφέρουν από τις συνέπειες της έλλειψης ιδιοκτησίας. Το σύστημα στη συνέχεια ταλαντεύεται μεταξύ ανεκτικότητας (επειδή ο αποκλεισμός στιγματίζεται) και έντονου καταναγκασμού (επειδή η αταξία γίνεται αφόρητη).

Μια προσέγγιση που βασίζεται στα δικαιώματα ιδιοκτησίας δεν είναι μια χλεύη προς τους φτωχούς, είναι η επιμονή ότι ο πολιτισμός απαιτεί όρια - και ότι τα όρια επιβάλλονται με τον πιο ανθρώπινο τρόπο μέσω του αποκλεισμού και της σύμβασης, όχι μέσω του θεάτρου της πολιτικής ή της επέκτασης των κρατικών εξουσιών περιορισμού.

Αν θέλουμε καθαρές, ασφαλείς και λειτουργικές συγκοινωνίες —και θέλουμε να αντιμετωπίσουμε με ειλικρίνεια την έλλειψη στέγης και τις ψυχικές ασθένειες— τότε θα πρέπει να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε τα τρένα και τα λεωφορεία σαν πεδία μάχης για συλλογική ενοχή. Να αντιμετωπίζουμε τις συγκοινωνίες ως υπηρεσία. Να τις αφήνουμε να τις κατέχουν, να τις διαχειρίζονται και να τις υπερασπίζονται ως ιδιοκτησία. Και να οικοδομούμε πραγματικούς, υπεύθυνους θεσμούς για όσους χρειάζονται βοήθεια — χωρίς να αναγκάζουμε τους αιχμάλωτους επιβάτες να πληρώνουν το καθημερινό κόστος ενός κοινού πόρου που τον διαχειρίζεται η πολιτική.

Share

[ Πηγή άρθρου: Who Owns the Bus? ]

Ετικέτες: Κράτος

20/3/2026 • Άρθρο του Τζόσουα Μόουορτερ

Το 1994, ο Σαμ Φράνσις επινόησε αρχικά έναν όρο: την «αναρχοτυραννία». Περιέγραψε αυτό το φαινόμενο ως

«τον συνδυασμό μιας καταπιεστικής κυβερνητικής εξουσίας εναντίον των αθώων και των νομοταγών και, ταυτόχρονα, μιας τραγελαφικής παράλυσης της ικανότητας ή της βούλησης να χρησιμοποιηθεί αυτή η εξουσία για την εκτέλεση βασικών δημόσιων καθηκόντων, όπως η προστασία ή η δημόσια ασφάλεια».

Σε προηγούμενο άρθρο (και σε επερχόμενη δημοσίευση), χρησιμοποιώντας την τυπολογία περί παρεμβατισμού του Rothbard, υποστηρίχθηκε ότι το κράτος —μετά την καταναγκαστική φορολόγηση και τη μονοπώληση ή την καταστολή του ανταγωνισμού— μπορεί να παρέμβει μη κάνοντας «τίποτα», που σημαίνει δηλαδή, την πληρωμένη μη παροχή υποσχεμένης και μονοπωλιακής υπηρεσίας. Τα βασικά στοιχεία της παρεμβατικής μη παρέμβασης περιλαμβάνουν 1) τη δυαδική (σ.σ. που αφορά δύο πλευρές) παρέμβαση της καταναγκαστικής φορολογίας, όπου οι πολίτες αναγκάζονται να πληρώσουν για μια υπηρεσία ανεξάρτητα από το αν την λαμβάνουν ή όχι· 2) τις τριγωνικές παρεμβάσεις μονοπώλησης ή καταστολής του ανταγωνισμού όπου το κράτος διεκδικεί την αποκλειστική κυριαρχία επί της παροχής υπηρεσιών· και, 3) την μη παροχή, όπου το κράτος στη συνέχεια αποτυγχάνει ή αρνείται να παρέχει τη μονοπωλιακή υπηρεσία για την οποία έχει αποσπάσει πληρωμή. Αυτές οι τρεις είναι οι ελάχιστες απαιτήσεις για την παρεμβατική μη παρέμβαση. Επιπλέον, μπορούν να προστεθούν εντατικά στοιχεία, τα οποία περιλαμβάνουν την απαγόρευση εναλλακτικών λύσεων αυτοβοήθειας, τη διατήρηση του καταναγκαστικού πλαισίου και τη νομική ασυλία από τις συνέπειες της μη παροχής.

Ο παρεμβατικός μη παρεμβατισμός συνδυάζει αυτά τα στοιχεία για να δημιουργήσει κάτι ποιοτικά διαφορετικό από άλλες μορφές κυβερνητικής αποτυχίας ή παρέμβασης. Δεν πρόκειται για απορρύθμιση, στην οποία αφαιρούνται όλα τα ρυθμιστικά και καταναγκαστικά στοιχεία· δεν πρόκειται για ιδιωτικοποίηση, καθώς το κράτος διατηρεί το μονοπώλιό του· δεν πρόκειται για λιτότητα, καθώς η απόσπαση εσόδων συνεχίζεται· και δεν πρόκειται για αναρχία, καθώς το κράτος εμποδίζει ενεργά την εθελοντική (αυθόρμητη) τάξη. Με αυτόν τον τρόπο, η μη παροχή - το να μην κάνει «τίποτα» το κράτος- γίνεται επίσης μια καταναγκαστική παρέμβαση. Ο συγκεκριμένος συνδυασμός εκμετάλλευσης, μονοπώλησης και μη παροχής δημιουργεί συστηματική βλάβη, ενώ παράλληλα εμποδίζει την εξεύρεση λύσεων.

Ενώ υπάρχει επικάλυψη με την έννοια της «αναρχοτυραννίας», υπάρχει μια σημαντική διάκριση μεταξύ της αναρχοτυραννίας και της παρεμβατικής μη παρέμβασης. Η έννοια της αναρχοτυραννίας υπονοεί στο πρώτο μέρος του όρου -την αναρχία- μια πλήρη απουσία κυβερνητικής εμπλοκής, ωστόσο, αυτό συχνά δεν συμβαίνει. Δεν είναι ότι υπάρχει καθαρή αναρχία -απουσία κυβέρνησης- που επιτρέπεται σε επιλεκτικές περιπτώσεις και τυραννία σε άλλες περιπτώσεις, αλλά μάλλον ότι η «αναρχία» (αταξία) που περιγράφεται από την αναρχοτυραννία είναι κρατικά επιβαλλόμενη αταξία. Αυτό το χάος και η αταξία (που ονομάζεται «αναρχία») συμβαίνουν εντός -και σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας- του κρατικού συστήματος, όχι ανεξάρτητα από αυτό.

Η αναρχοτυραννία υπονοεί ότι αυτό που βιώνουν συχνά οι πολίτες είναι απλώς δύο αντιδιαμετρικά και προβληματικά άκρα - η πλήρης απουσία του κράτους και η καταπιεστική, υπερδραστήρια παρουσία του κράτους. Το πρόβλημα με αυτήν την ανάλυση -αν και χρήσιμη στην καθομιλουμένη- είναι ότι παρουσιάζει την «αναρχία» και την τυραννία ως δύο αντίθετα και προβληματικά ζητήματα σε ένα φάσμα, σαν η έλλειψη κράτους και η τυραννία του κράτους να είναι ποιοτικά ισότιμα ​​προβλήματα. Στην πραγματικότητα, τα σύγχρονα κράτη εμπλέκονται και στα δύο αυτά στοιχεία. Ο Φράνσις φαίνεται να το επισημαίνει αυτό, ίσως αποδεικνύοντας ότι η «αναρχία» μπορεί να μην είναι ο πιο ακριβής όρος για αυτό που περιγράφει:

Μπορείτε να κατηγορήσετε τον κρατικό Λεβιάθαν για πολλά πράγματα - διαφθορά, ανικανότητα, σπατάλη, γραφειοκρατικό στραγγαλισμό - αλλά η απλή αναρχία, η έλλειψη αποτελεσματικής κυβέρνησης, δεν είναι ένα από αυτά. Ωστόσο, ταυτόχρονα, το κράτος δεν εκτελεί αποτελεσματικά ή δίκαια το βασικό του καθήκον να επιβάλλει την τάξη και να τιμωρεί τους εγκληματίες, και από αυτή την άποψη οι αποτυχίες του φέρνουν τη χώρα, ή σημαντικά μέρη της χώρας, κοντά σε μια κατάσταση αναρχίας. Αλλά αυτή η ομοιότητα της αναρχίας συνδυάζεται με πολλά από τα χαρακτηριστικά της τυραννίας, υπό την οποία αθώοι και νομοταγείς πολίτες τιμωρούνται από το κράτος ή υφίστανται κατάφωρες παραβιάσεις των δικαιωμάτων και της ελευθερίας τους στα χέρια του κράτους [ή άλλων εγκληματιών που το κράτος αγνοεί]. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που φαίνεται να είναι η πρώτη κοινωνία στην ιστορία στην οποία στοιχεία τόσο της αναρχίας όσο και της τυραννίας συνυπάρχουν ταυτόχρονα και φαίνεται να είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους και να αποτελούν, λίγο πολύ, τις αντίθετες όψεις του ίδιου νομίσματος. (η έμφαση προστέθηκε)

Εδώ, ο Φράνσις ουσιαστικά υποστηρίζει έναν παρόμοιο ορισμό και περιγραφή του παρεμβατικού μη παρεμβατισμού —ονομάζοντάς τον αναρχοτυραννία— αλλά αυτό παραβλέπει το γεγονός ότι εκείνο που περιγράφει λαμβάνει χώρα εντός, και λόγω, του κρατικού προτύπου. Παραδέχεται ότι η απλή αναρχία —η απουσία κράτους— δεν περιγράφει με ακρίβεια την κατάσταση που παρατηρεί, αλλά ότι το κράτος υπάρχει αλλά «το κράτος δεν εκτελεί...». Η κυβέρνηση είναι στρατηγικά τυραννική και στρατηγικά απούσα, όμως όλα αυτά λαμβάνουν χώρα εντός του κρατικού συστήματος, και επειδή η φύση του κράτους καθιστά την πληρωμένη μη παράδοση μια βιώσιμη και δελεαστική επιλογή.

Ο ορισμός των καταστάσεων με ακριβή ορολογία είναι σημαντικός. Σε αυτήν την περίπτωση, η αναρχοτυραννία —σε αντίθεση με τον παρεμβατικό μη παρεμβατισμό— υπονοεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει υπερβολική κυβέρνηση (τυραννία) και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υπάρχει αρκετή κυβέρνηση (αναρχία). Αυτό συνεπάγεται ότι οι κρατικές ελίτ απλώς χρειάζεται να αλλάξουν τις προτεραιότητές τους και ότι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι απαραίτητος ο περισσότερος κρατικός έλεγχος, ενώ στην πραγματικότητα τα προβλήματα δημιουργούνται από την φύση του κρατικού συστήματος, την μονοπώληση των υπηρεσιών και την πληρωμένη μη παροχή υπηρεσιών.

Η παρεμβατική μη παρέμβαση, όχι η αναρχοτυραννία, είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα της κρατικής μονοπώλησης, των εγγυημένων εσόδων και της επακόλουθης εγκατάλειψης της παροχής των υπηρεσιών. Το κράτος δεν έχει εξαφανιστεί ούτε απουσιάζει. Έχει μονοπωλήσει -ή σχεδόν μονοπωλήσει- την παροχή υπηρεσιών, έχει φορολογήσει καταναγκαστικά για να αποκτήσει έσοδα και στη συνέχεια έχει εγκαταλείψει την «υποχρέωσή» του να παρέχει την υπηρεσία. Εν ολίγοις, δεν πρόκειται για αναρχοτυραννία, αλλά μάλλον για τυραννία σε διαφορετικές μορφές - τυραννία μέσω εκμετάλλευσης, τυραννία μέσω απαγόρευσης και τυραννία μέσω εγκατάλειψης. Αυτό το φαινόμενο είναι ένας συνδυασμός δυαδικών και τριγωνικών παρεμβάσεων.

Οι διαπιστώσεις του Mises και η Γραφειοκρατία

Οι ιδέες τόσο του Mises όσο και του Rothbard υποδήλωσαν —με ένα μικρό βήμα— αυτό ακριβώς το φαινόμενο, ακόμα κι αν δεν το διευκρίνισαν ευθέως.

Το βιβλίο Γραφειοκρατία του Mises υποστηρίζει ότι τα εγγυημένα έσοδα του κράτους καταργούν τον πραγματικό οικονομικό υπολογισμό και το απομονώνουν από την πειθαρχία του κέρδους και της ζημίας. Καμία ιδιωτική εταιρεία δεν θα μπορούσε να επιβιώσει χρεώνοντας τους πελάτες για μη παραδοθέντα αγαθά και υπηρεσίες. Ωστόσο, το κράτος -απολαμβάνοντας το μονοπώλιο και τον καταναγκασμό- μπορεί ακόμη και να αποσπάσει έσοδα για υπηρεσίες που δεν παρέχονται πλήρως, δεν παρέχονται επαρκώς ή ακόμη και για υπηρεσίες που δεν παρέχονται ποτέ. Αυτή η πραγματικότητα εξηγεί πώς είναι εφικτός ο παρεμβατικός μη παρεμβατισμός: μόνο ένας μονοπωλητής -εξαιρούμενος από την ανατροφοδότηση και την πειθαρχία της αγοράς- θα μπορούσε να απολαύσει το ιδιόμορφο προνόμιο της μη παράδοσης επί πληρωμή. Στην πραγματικότητα, τα κίνητρα έχουν απόλυτο νόημα από την οπτική γωνία της δημόσιας επιλογής: εάν τα έσοδα είναι εγγυημένα, γιατί να μπει στον κόπο να δαπανήσει ενέργεια και πόρους για την παροχή των υπηρεσιών; Εάν σε ένα άτομο δίνεται η επιλογή μεταξύ της παροχής επί πληρωμή μιας υπηρεσίας, η οποία περιλαμβάνει κόστος ευκαιρίας, και της μη παράδοσης επί πληρωμή μιας υπηρεσίας, η μη παράδοση επί πληρωμή συχνά φαίνεται λογική.

Όταν μια κυβέρνηση φορολογεί καταναγκαστικά τους πολίτες, δίνει στη γραφειοκρατία έναν προϋπολογισμό (που έχει κίνητρο να τον αυξήσει) για να παρέχει κάποια υπηρεσία, δίνει κίνητρα για τη μη επίλυση του προβλήματος (καθιστώντας το ασήμαντο) και στη συνέχεια η γραφειοκρατία είτε δημιουργεί μια υπηρεσία είτε προσφέρει μια σύμβαση σε ιδιωτικές εταιρείες για την παροχή της υπηρεσίας (προσελκύοντας την ευνοιοκρατία), η υπηρεσία αποσυνδέεται από τον καταναλωτή, ο οποίος έχει ήδη υποχρεωθεί να πληρώσει για αυτήν. Θέτοντας το δάχτυλό του στο ουσιώδες ζήτημα, ο Mises έγραψε : «Στην δημόσια διοίκηση δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ των εσόδων και των δαπανών». Χωρίς κέρδη και ζημίες, αυτοί οι πάροχοι δεν έχουν μηχανισμό ανατροφοδότησης σχετικά με το πόσο να παρέχουν σε σχέση με το πόσο απαιτούν οι καταναλωτές. Επιπλέον, υπάρχει ελάχιστος έως καθόλου ανταγωνισμός σε αυτή τη διαδικασία (αν και η ελεύθερη αγορά μερικές φορές παρέχει ανταγωνιστικές εναλλακτικές λύσεις στις κρατικές υπηρεσίες). Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι υπάρχουν οι καλύτερες προθέσεις, οι αποφάσεις της αγοράς μετατρέπονται σε πολιτικές αποφάσεις.

Επιπλέον, σε μια άλλη κατεύθυνση, οι γραφειοκρατίες -αν και εισπράττουν κεφάλαια εις βάρος των φορολογουμένων- ενδέχεται να μην έχουν επαρκείς πόρους για να ανταποκριθούν στις επίσημες υποχρεώσεις τους, με αποτέλεσμα τις ελλείψεις, την μη ικανοποιητική απόδοση, την αδιαφορία ή/και την επιλεκτική παροχή υπηρεσιών. Έτσι, ο συνδυασμός δυαδικών και τριγωνικών παρεμβάσεων μπορεί να οδηγήσει στην παρεμβατική μη παρέμβαση, όπου το κράτος μονοπωλεί -ή σχεδόν μονοπωλεί- την παροχή κάποιου αγαθού ή υπηρεσίας, φορολογεί τον πληθυσμό για να το πληρώσει και στη συνέχεια δεν παρέχει ή ακόμη και αρνείται να παράσχει την επί πληρωμή υπηρεσία.

Ο Mises φαινόταν γενικά, αν και όχι απόλυτα, να υποθέτει ότι ένας πάροχος κυβερνητικών υπηρεσιών θα παρέχει στην πραγματικότητα ένα μέρος της υποσχεθείσας υπηρεσίας. Μολονότι ο Mises αναγνώρισε τις ελλείψεις και τις ανεπάρκειες - τις ήπιες μορφές της μη παροχής υπηρεσιών επί πληρωμή - φαίνεται ότι βρισκόταν ένα απλό βήμα μακριά από μια άλλη λογική εναλλακτική: οι γραφειοκρατικές δομές και τα κίνητρα θα μπορούσαν επίσης να καταστήσουν βιώσιμο και ορθολογικό για τους παρόχους κυβερνητικών υπηρεσιών απλώς να αρνηθούν να παρέχουν τις υπηρεσίες. Εάν υπάρχει μονοπώλιο σε ένα σύστημα όπου το κράτος περιορίζει σοβαρά ή εξαλείφει τον ιδιωτικό ανταγωνισμό, οι καθαροί φοροδότες πληρώνουν για το σύστημα, είτε τους εξυπηρετεί είτε όχι.

Ροθμπαρντιανές ιδέες

Ουσιαστικά, όπως αναγνωρίζει ο Rothbard, το κύριο οικονομικό ζήτημα των κρατικών υπηρεσιών είναι η αποσύνδεση μεταξύ των εσόδων που αποσπώνται από τους πολίτες και των παρεχόμενων υπηρεσιών. Όταν η παρεχόμενη υπηρεσία αποσυνδέεται από την οικειοθελή πληρωμή, αφαιρούνται οι μηχανισμοί της αγοράς των τιμών, του κόστους ευκαιρίας, του οικονομικού υπολογισμού, της κάλυψης της προσφοράς από τη ζήτηση, και των κερδών. Ο πάροχος των υπηρεσιών εισπράττει έσοδα ανεξάρτητα από το αν ωφελείται ο καταναλωτής ή όχι. Στην πραγματικότητα, ο πάροχος των υπηρεσιών -είτε πρόκειται για κυβερνητική υπηρεσία είτε για κυβερνητικό εργολάβο- λαμβάνει έσοδα ανεξάρτητα από το αν η υπηρεσία παρέχεται ή όχι. Γράφει ο Rothbard:

Οι πόροι που απαιτούνται για την παροχή της δωρεάν κυβερνητικής υπηρεσίας εξάγονται από την υπόλοιπη παραγωγή. Η πληρωμή, ωστόσο, δεν γίνεται από τους χρήστες βάσει των εθελούσιων αγορών τους, αλλά μέσω μιας αναγκαστικής εισφοράς από τους φορολογούμενους. Έτσι, πραγματοποιείται μια βασική διαίρεση μεταξύ της πληρωμής και της λήψης μιας υπηρεσίας. Αυτή η διαίρεση είναι εγγενής σε όλες τις κυβερνητικές λειτουργίες. (η έμφαση είναι στο πρωτότυπο)

Και πάλι:

Στην ελεύθερη αγορά, εν ολίγοις, ο καταναλωτής είναι βασιλιάς, και κάθε επιχείρηση που θέλει να αποκομίσει κέρδη και να αποφύγει τις ζημίες προσπαθεί να εξυπηρετήσει τον καταναλωτή όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά και με το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Σε μια κυβερνητική λειτουργία, αντίθετα, όλα αλλάζουν. Σε κάθε κυβερνητική λειτουργία είναι εγγενής μια σοβαρή και μοιραία διαίρεση μεταξύ υπηρεσίας και πληρωμής, μεταξύ της παροχής μιας υπηρεσίας και της πληρωμής για τη λήψη της. Η κυβερνητική υπηρεσία δεν λαμβάνει το εισόδημά της όπως η ιδιωτική εταιρεία, από την καλή εξυπηρέτηση του καταναλωτή, ή από αγορές προϊόντων από τους καταναλωτές που υπερβαίνουν το κόστος λειτουργίας της. Όχι, η κυβερνητική υπηρεσία αποκτά το εισόδημά της από την επιβάρυνση του πολύπαθου φορολογούμενου. Οι δραστηριότητές της, επομένως, καθίστανται αναποτελεσματικές και το κόστος αυξάνεται, καθώς οι κυβερνητικές υπηρεσίες δεν χρειάζεται να ανησυχούν για ενδεχόμενες ζημίες ή πτώχευση. Μπορούν να αναπληρώσουν τις ζημίες τους με πρόσθετες επιδρομές στο δημόσιο ταμείο. (η έμφαση στο πρωτότυπο)

Αφού διαβάσαμε αυτό το απόσπασμα, καθώς και άλλα, φαίνεται ότι ο Rothbard - όπως και ο Mises - ήταν ένα απλό βήμα μακριά από την έννοια της παρεμβατικής μη παρέμβασης. Στην πραγματικότητα, η επιχειρηματολογία του Rothbard την συνάγει. Λόγω της εγγενούς και θεμελιώδους διάκρισης μεταξύ υπηρεσίας και πληρωμής, που απομονώνει τις κυβερνητικές υπηρεσίες από τις ζημίες λόγω κακής απόδοσης, προκύπτει ότι η ίδια πραγματικότητα προστατεύει επίσης την κυβέρνηση από τις ζημίες λόγω μη απόδοσης. Δεν υπάρχει κίνητρο για τους κυβερνητικούς παράγοντες να εγκαταλείψουν το μονοπώλιο ή την εξαναγκαστική απόσπαση εσόδων, ωστόσο, το απλό γεγονός της εγγενούς τάσης για αποφυγή της εργασίας δημιουργεί ένα ισχυρό κίνητρο για αυτούς να εγκαταλείψουν εντελώς την παροχή της υπηρεσίας ή τουλάχιστον να την περιορίσουν σοβαρά.

Η διακοπή της ζωτικής σύνδεσης μεταξύ εσόδων και υπηρεσιών, η αυξημένη ζήτηση για δημόσιες υπηρεσίες που χαρακτηρίζονται «δωρεάν», η απουσία οικονομικού υπολογισμού για την καθοδήγηση της κατανομής των πεπερασμένων πόρων, η απουσία κέρδους για μια ικανοποιητική υπηρεσία και η προστασία από τις ζημίες, η πλήρης ή μερική μονοπώληση των υπηρεσιών και η απουσία ανταγωνιστικής πίεσης από πολύτιμες εναλλακτικές λύσεις, η μη χρησιμότητα της εργασίας και το κόστος εκπλήρωσης των υπηρεσιών έναντι των οφελών της μη παράδοσης τείνουν όλα προς τον παρεμβατικό μη παρεμβατισμό - οι μονοπωλημένες υπηρεσίες αποτελούν εγγυημένα έσοδα και οδηγούν στην ορθολογική πολιτική της πληρωμένης μη παράδοσης. Μολονότι ο Rothbard μπορεί να μην το έχει δηλώσει άμεσα, η ανάλυσή του συνάγει τον παρεμβατικό μη παρεμβατισμό.

Τέλος, δεν είναι λογικό άλμα να πούμε ότι, εφόσον ο Rothbard κατανοούσε ότι οι παρεμβάσεις -όπως όλες οι ανθρώπινες δράσεις- λαμβάνουν χώρα απαραίτητα μέσα στον χρόνο και σπανίως είναι μεμονωμένα, μοναδικά γεγονότα, η ανάλυσή του οδηγεί στην πιθανότητα το κράτος να πραγματοποιεί τόσο δυαδικές όσο και τριγωνικές παρεμβάσεις σε μια διαδικασία ή συνδυασμό. Αναγνωρίζοντας τον συνδυασμό των παραγόντων που αναφέρθηκαν παραπάνω -μονοπώληση, καταναγκαστική φορολογία, περιορισμένοι πόροι, έλλειψη οικονομικού υπολογισμού και προστασία από ζημίες- φαίνεται φυσικό η ανάλυση του Rothbard να υποδεικνύει την πραγματικότητα της μη παράδοσης επί πληρωμή, ή του παρεμβατικού μη παρεμβατισμού. Αντί να δημιουργήσει μια εντελώς νέα κατηγορία, το άρθρο αυτό απλώς καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που συνάγεται από το έργο τόσο του Mises όσο και του Rothbard.

Share

[ Πηγή άρθρου: It’s Not Anarcho-Tyranny, It’s Interventionist Non-Intervention ]

Ετικέτες: Φιλοσοφία, Σοσιαλισμός, Ιστορία, Σοσιαλδημοκρατία

Με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του Habermas ένα άρθρο του David Gordon, δημοσιευμένο στις 11/7/2025. Στο τέλος του κειμένου παρατίθενται ορισμένα άρθρα για μερικούς ακόμα αριστερούς «διανοούμενους». Μπορείτε επίσης να δείτε το πώς ο Habermas λειτούργησε ως απολογητής της κομμουνιστικής θηριωδίας στην ΕΣΣΔ στο άρθρο «Γιατί αυτή η μεροληπτική αντιμετώπιση των ολοκληρωτικών καθεστώτων;»

Ο Μαρξισμός της Σχολής της Φρανκφούρτης δυστυχώς εξακολουθεί να ζει και να βασιλεύει. Πράγματι, ο Γιούργκεν Χάμπερμας -ο κορυφαίος φιλόσοφος της Σχολής- έχει δημοσιεύσει μια τεράστια τρίτομη ιστορία της φιλοσοφίας. Αυτό το έργο έχει πλέον κυκλοφορήσει σε αγγλική μετάφραση υπό τον τίτλο Also: A History of Philosophy. Η εμφάνιση του τρίτου τόμου σε αγγλική μετάφραση ώθησε τον Ντάνιελ Στάινμετζ Τζένκινς - ένθερμο θαυμαστή του Χάμπερμας - να του πάρει μια συνέντευξη, η οποία δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο The Nation. Η συνέντευξη προσφέρει έναν γρήγορο τρόπο για να κατανοήσει κανείς την ουσία του έργου του Χάμπερμας και να γλιτώσει τον αναγνώστη από την ανάγκη να διαβάσει 1.500 σελίδες της δυσνόητης πρόζας του. Στη στήλη αυτής της εβδομάδας, θα ήθελα να δείξω το πώς ο Χάμπερμας υποτάσσει πλήρως τη φιλοσοφία στην μαρξιστική ιδεολογική προπαγάνδα.

Η φιλοσοφία προσπαθεί να απαντήσει σε ορισμένα ερωτήματα που δεν καλύπτονται από τις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες, όπως: Τι είναι η αλήθεια; Τι είναι η γνώση; Ποια είναι η βάση της αξίας; και ούτω καθεξής. Αυτά τα ερωτήματα είναι πολύ δύσκολο να απαντηθούν, και μέρος της γοητείας της φιλοσοφίας είναι το περίπλοκο παιχνίδι των επιχειρημάτων που εμπλέκονται στην επιδίωξή της.

Ο Χάμπερμας αναγνωρίζει ότι υπάρχει η θέση για τέτοια ερωτήματα, αλλά για αυτόν είναι μια πολύ δευτερεύουσα θέση. Ο κύριος στόχος της φιλοσοφίας είναι να νομιμοποιήσει το καθεστώς. Όπως θα δούμε, έχει αρκετά σαφείς ιδέες για το τι θα έπρεπε να είναι αυτό το καθεστώς. Λέει:

Ναι, με αυτή την έννοια, το ερευνητικό πεδίο της φιλοσοφίας περιλαμβάνει φυσικά τις συνθήκες της δυνατότητας μας για την αντίληψη και τη γνώση γενικά, καθώς και εκείνες για την πράξη και τον λόγο. Ωστόσο, το πραγματικό της θέμα είναι γενικότερο - όπως είπα, μια μεθοδικά καθοδηγούμενη διευκρίνιση αυτής της γενικής κατανόησης του κόσμου και του εαυτού μας, στην οποία εμείς και οι σύγχρονοί μας βασιζόμαστε πάντα ήδη για τον προσανατολισμό μας στη ζωή. Αλλά μια ιστορία της φιλοσοφίας πρέπει επίσης να ασχοληθεί με τις αλλαγές που υφίσταται ο ρόλος της μέσα στην ίδια της την κοινωνία. Ο πιο εμφανής ρόλος της είναι να κάνει κρίσιμες συνεισφορές στη νομιμοποίηση της αντίστοιχης μορφής πολιτικής διακυβέρνησης.

Ο Χάμπερμας παρουσιάζει στον πρώτο τόμο της τριλογίας του μια περίτεχνη περιγραφή διαφόρων θρησκευτικών κοσμοθεωριών, επηρεασμένη σε μεγάλο βαθμό από την έννοια της «Αξονικής Εποχής» του Καρλ Γιάσπερς (800 έως 200 π.Χ.). Όμως η εποχή της κυριολεκτικής πίστης σε αυτές τις θρησκείες έχει παρέλθει προ πολλού. Οι θεολογικές έννοιες έχουν «μεταναστεύσει στο κοσμικό πεδίο» και όταν το έχουν κάνει, είναι σαφές ότι υποστηρίζουν τη δημοκρατία στη μάχη της ενάντια στους «δεξιούς εξτρεμιστές». Όπως το θέτει ο Χάμπερμας,

Ο [Τέοντορ] Αντόρνο ήταν πεπεισμένος ότι τα θεολογικά περιεχόμενα δεν θα επιβιώσουν εκτός αν μεταφραστούν σε κοσμικούς όρους. Αυτή η ιδέα με συγκινούσε πάντα. Στο βιβλίο μου παρακολουθώ βήμα προς βήμα το πώς η προαναφερθείσα εξέλιξη του χριστιανικού φυσικού δικαίου στο σύγχρονο ορθολογικό φυσικό δίκαιο οδηγεί σε μια διαλεκτική δικαιολόγηση των βασικών δικαιωμάτων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με αυτόν τον τρόπο, η φιλοσοφία μπορεί να παράσχει μια εύλογη δικαιολόγηση των συνταγματικών αρχών του δημοκρατικού κράτους δικαίου έναντι του τρέχοντος αυξανόμενου δυναμικού του δεξιού εξτρεμισμού. Έτσι, η φιλοσοφία μπορεί να παράσχει στο συνταγματικό κράτος ένα εντελώς διαφορετικό είδος υποστήριξης από την νομική θετικιστική άποψη, η οποία τελικά βασίζει τον ισχυρισμό για την εγκυρότητα ενός συντάγματος όχι στη δύναμη των καλών αιτιών, αλλά αποκλειστικά στην έκφραση της βούλησης του νομοθέτη.

Ο Χάμπερμας είναι ευαίσθητος στις κατηγορίες ότι έχει προδώσει τους επαναστατικούς στόχους του μαρξισμού με τις ανώδυνες συνταγές της σοσιαλδημοκρατίας. Αυτό δεν ισχύει, ισχυρίζεται. Αυτό που στην πραγματικότητα έχει συμβεί είναι ότι το καπιταλιστικό κράτος έχει αποδειχθεί πιο βαθιά ριζωμένο από ό,τι φαντάζονταν οι πρωτοπόροι του μαρξισμού. Η ελπίδα του τώρα είναι να επεκτείνει το κράτος πρόνοιας με έναν ριζοσπαστικό τρόπο που θα καταλήξει στον σοσιαλισμό. Εξηγεί την άποψή του ως εξής:

Αν με ρωτήσετε τι απέγινε η σύνδεσή μου με την παράδοση του Δυτικού Μαρξισμού, θα σας υπενθυμίσω ότι η έρευνα της Κριτικής Θεωρίας επικεντρώθηκε εξαρχής στην εξήγηση της απροσδόκητης σταθερότητας του καπιταλισμού παρ’ όλες τις κρίσεις του. Και όσον αφορά την εμπλοκή μου στην καθημερινή πολιτική της Δυτικής Γερμανίας, πρέπει να ομολογήσω ότι, ως αριστερός, ασχολήθηκα κυρίως με τον αγώνα για την απελευθέρωση της πολιτικής νοοτροπίας ενός πληθυσμού που αρχικά παρέμεινε βαθιά προσκολλημένος στο ναζιστικό καθεστώς. Όσον αφορά την καπιταλιστική ανάπτυξη, ένας επαναστατικός μετασχηματισμός του φιλελεύθερου οικονομικού συστήματος (sic) που είχε καθιερωθεί από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήταν πλέον εφικτός υπό τις συνθήκες του συστημικού ανταγωνισμού με το σοβιετικό καθεστώς. Και από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ακόμη λιγότερο. Από την μεταπολεμική περίοδο και μετά, το δικό μου ενδιαφέρον στράφηκε στις μεταρρυθμίσεις του κράτους πρόνοιας που, αν ήταν αρκετά ριζοσπαστικές, θα μπορούσαν να αλλάξουν τις καπιταλιστικές δημοκρατίες σε σημείο που να μην αναγνωρίζονται πια.

Μια αντίρρηση στο είδος της ριζοσπαστικής σοσιαλδημοκρατίας του Χάμπερμας είναι ότι απλώς εκφράζει τις δικές του αξιολογικές κρίσεις. Τι θα γινόταν αν δεν τις συμμεριζόμασταν; Ο Χάμπερμας γνωρίζει πολύ καλά αυτήν την αντίρρηση, την οποία συνδέει με τη διάκριση του Μαξ Βέμπερ μεταξύ γεγονότων και αξιών. Απορρίπτει τον ισχυρισμό του Βέμπερ ότι οι αξίες είναι απλές θέσεις. Αντίθετα, οι ίδιες οι απόψεις του Χάμπερμας είναι (υποτίθεται) ορθολογικά αποδεδειγμένες:

Η οπτική του Μαξ Βέμπερ είναι αυτή ενός κοινωνιολόγου και ιστορικού, που βλέπει την ιστορία ως πεδίο μάχης αντίπαλων συστημάτων πεποιθήσεων. Σήμερα, η ίδια η ιστορία προσδίδει αξιοπιστία σε αυτήν την οπτική, όπως φαίνεται από προφανή παραδείγματα όπως η ανανεωμένη σύγκρουση μεταξύ των πυρηνικών δυνάμεων Ινδίας και Πακιστάν. Από την άλλη πλευρά, ο Βέμπερ δεν είχε ακόμη να αντιμετωπίσει το αντιπαράδειγμα της εγκαθίδρυσης μια διεθνούς τάξης πραγμάτων βασισμένης στα ανθρώπινα δικαιώματα. Το γεγονός ότι τα Ηνωμένα Έθνη αναδύθηκαν από τις φρικαλεότητες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου μπορεί να εξηγήσει γιατί αυτό το νομικό σύστημα αναγνωρίζεται από 193 έθνη. Στο πλαίσιο μας, ωστόσο, αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι το γενικό γεγονός ότι οι κανόνες μπορούν να διεκδικήσουν προτεραιότητα έναντι των συγκεκριμένων αξιών των διαφόρων αποδεκτών τους, εφόσον η εγκυρότητα αυτών των κανόνων βασίζεται στη γενική αναγνώρισή τους. Μια τέτοια συναίνεση μπορεί να βασίζεται σε συμβιβασμούς και, επομένως, στην ενδεχόμενη συμφωνία διαφορετικών συμφερόντων. Ωστόσο, αυτή είναι μια επισφαλής βάση, καθώς τα συμφέροντα μπορούν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή. Για αυτόν τον λόγο, η εγκυρότητα των νομικών κανόνων πρέπει κατ’ αρχήν να βασίζεται σε καλούς λόγους, που είναι πειστικοί για όλους τους αποδέκτες τους. Ο Μαξ Βέμπερ δεν αναγνωρίζει τη λογική που οι αναγνωρισμένοι κανόνες μπορούν να διεκδικήσουν έναντι των απλών αξιακών προσανατολισμών.

Αρκεί να πούμε ότι ο Χάμπερμας δεν κατάφερε ποτέ να βρει τους «καλούς λόγους» για τους οποίους μιλάει.

Share

[ Πηγή άρθρου: Jürgen Habermas: The Philosopher as Marxist Propagandist ]

Ετικέτες: Οικονομική πολιτική, Περιβάλλον, Πολιτική, Ιστορία

19/3/2026 • Άρθρο του Γουίλιαμ Λ. Άντερσον.

Για την σχέση των ιδεών του Ehrlich, που αναλύονται παρακάτω, με τα εμβολιαστικά απαρτχάιντ του 2021-22 για χάρη μιας ίωσης παρόμοιας θνησιμότητας με την κοινή γρίπη δείτε το συγκλονιστικό άρθρο του Brownstone Institute «H νανο-βόμβα της μείωσης του πληθυσμού: Μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας»

Πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, άκουγα μια συνέντευξη στο NPR με τον Paul Ehrlich, τον αείμνηστο βιολόγο του Πανεπιστημίου Stanford, ο οποίος έγινε ο κορυφαίος περιβαλλοντικός γκουρού της χώρας. Τα σχόλιά του έρχονταν σε αντίθεση με την αλήθεια, ωστόσο ήταν ευπρόσδεκτα για τον συνεντευξιαστή του. Παρά το γεγονός ότι συχνά έκανε ασύνετους και εξωφρενικούς ισχυρισμούς, τους οποίους οι κυβερνώσες ελίτ μετέτρεψαν σε βάναυσες, καταναγκαστικές πολιτικές οι οποίες έκαναν τη ζωή χειρότερη για πολλούς από τους φτωχότερους ανθρώπους στον κόσμο, οι ελίτ αντιμετώπιζαν τον Ehrlich σαν ήρωα. Οι επαϊοντες όμως ήξεραν καλύτερα.

Ο Paul Ehrlich—συγγραφέας του βιβλίου «The Population Bomb» και άλλων βιβλίων και άρθρων για την Ημέρα της Κρίσης—απεβίωσε την περασμένη εβδομάδα σε ηλικία 93 ετών, Παρασκευή και 13, η οποία ίσως να είναι μια κατάλληλη ημερομηνία, δεδομένου ότι η ύπαρξή του αποτέλεσε μεγάλη κακοτυχία για την επιστημονική αλήθεια. Σύμφωνα με την συνήθειά τους να αποφεύγουν την αλήθεια όποτε είναι δυνατόν, οι New York Times παρουσίασαν μια αγιογραφική απεικόνιση του «επιφανούς» βιολόγου, που έκανε τακτικά προβλέψεις για την Ημέρα της Κρίσης του Περιβάλλοντος, οι οποίες δεν επιβεβαιώθηκαν (οι New York Times ισχυρίστηκαν ότι οι εσφαλμένες προβλέψεις του ήταν «πρόωρες»). Αλλά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος της τιμής που έλαβε καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του δεν το άξιζε, δεν εμπόδισε τους New York Times να τον τιμήσουν ούτως ή άλλως:

Μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, ο Δρ. Έρλιχ ήταν ένας από τους ιδρυτές του οργανισμού Zero Population Growth (τώρα γνωστό ως Population Connection) το 1968 και του Κέντρου Βιολογίας Διατήρησης του Πανεπιστημίου Στάνφορντ το 1984. Ήταν συγγραφέας, συν-συγγραφέας ή επιμελητής 50 βιβλίων και εκατοντάδων επιστημονικών άρθρων. Κέρδισε το βραβείο MacArthur το 1990 και πολλά άλλα αναγνωρισμένα εθνικά και διεθνή βραβεία περιβαλλοντικής επιστήμης και επιτευγμάτων, πολλά από τα οποία μοιράστηκε με τη σύζυγό του.

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, οι δημοσιογράφοι υπενθύμιζαν περιστασιακά στον Δρ. Έρλιχ μερικές από τις δυσοίωνες προβλέψεις του που δεν είχαν πραγματοποιηθεί: ότι 65 εκατομμύρια Αμερικανοί θα πέθαιναν από την πείνα, για παράδειγμα, ή ότι υπήρχαν αρκετές πιθανότητες «η Αγγλία να μην υπάρχει το έτος 2000».

Αλλά εκείνος επέμεινε στις βασικές πεποιθήσεις του. Το 2018, δήλωσε στην εφημερίδα The Guardian ότι η μη βιώσιμη εστίαση στην «αέναη ανάπτυξη» - που οδηγεί στην κλιματική αλλαγή και την απώλεια βιοποικιλότητας - σήμαινε ότι η κατάρρευση του πολιτισμού ήταν «σχεδόν βέβαιη τις επόμενες δεκαετίες».

Και το 2015, δήλωσε στους New York Times ότι η ανάλυσή του κατά τη δεκαετία του 1960 ήταν στην πραγματικότητα κάπως συντηρητική, προσθέτοντας: «Η φρασεολογία μου θα ήταν ακόμη πιο κινδυνολογική σήμερα».

Αμφιβάλλει κανείς για το εάν οι New York Times θα είχαν την διανοητική ικανότητα να απαντήσουν στον Έρλιχ, δεδομένου ότι η εφημερίδα αποτελείται από άτομα που έχουν χαθεί στην μαζική σκέψη του περιβαλλοντισμού και του σοσιαλισμού, αν και η εφημερίδα ήταν πρόθυμη να αναφέρει ότι ο Έρλιχ έχασε το διάσημο στοίχημά του με τον (φιλελεύθερο) Τζούλιαν Σάιμον, συν-συγγραφέα του βιβλίου «The Resourceful Earth» :

Πεπεισμένος ότι ο αυξανόμενος πληθυσμός θα καθιστούσε τους φυσικούς πόρους ακόμη πιο σπάνιους και, ως εκ τούτου, θα αύξανε το κόστος, ο Δρ. Έρλιχ αποδέχτηκε την πρόκληση του κ. Σάιμον, στοιχηματίζοντας ότι οι τιμές πέντε βασικών μετάλλων θα αυξάνονταν τη δεκαετία του 1980. Ο κ. Σάιμον πίστευε ότι η καινοτομία θα μείωνε τις τιμές.

Το 1990, ο Δρ. Έρλιχ και οι συνάδελφοί του παραδέχτηκαν την ήττα τους και έστειλαν στον κ. Σάιμον μια επιταγή 576,07 δολαρίων - ένα ποσό που αντιπροσώπευε την πτώση των τιμών των μετάλλων μετά τον πληθωρισμό.

Μολονότι αυτό παρουσιάζεται ως ένα μικρό πισωγύρισμα για τον Έρλιχ, στην πραγματικότητα αποκάλυψε την οικονομική του άγνοια. Ο Τζον Τίρνεϊ έγραψε στους New York Times:

Ο Έρλιχ αποφάσισε να βάλει τα λεφτά του εκεί που ήταν τα λόγια του, απαντώντας σε μια ανοιχτή πρόκληση που απηύθυνε ο Σάιμον σε όλους τους Μαλθουσιανούς. Ο Σάιμον προσφέρθηκε να επιτρέψει σε οποιονδήποτε να επιλέξει οποιονδήποτε φυσικό πόρο - σιτηρά, πετρέλαιο, άνθρακα, ξυλεία, μέταλλα - και σε οποιαδήποτε μελλοντική ημερομηνία. Εάν ο πόρος όντως γινόταν σπανιότερος καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξανόταν, τότε η τιμή του θα έπρεπε να αυξηθεί. Ο Σάιμον ήθελε να στοιχηματίσει ότι η τιμή θα μειωνόταν μέχρι την καθορισμένη ημερομηνία. Ο Έρλιχ ανακοίνωσε ειρωνικά ότι θα «δεχόταν την εκπληκτική προσφορά του Σάιμον πριν συμμετάσχουν και άλλοι άπληστοι». Στη συνέχεια, σχημάτισε μια κοινοπραξία με τους Τζον Χαρτ και Τζον Π. Χόλντρεν, συναδέλφους του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, που ειδικεύονται σε ζητήματα ενέργειας και πόρων.

Όπως σημειώθηκε παραπάνω, ο Έρλιχ έχασε το στοίχημα και έστειλε αθόρυβα την επιταγή στον Σάιμον, αλλά δεν έκανε κανένα δημόσιο σχόλιο. Περίπου ένα χρόνο αργότερα, άκουσα τον Έρλιχ στο NPR να κάνει παράλογους ισχυρισμούς ότι οι επιχειρήσεις αποκομίζουν κέρδη επειδή οι τιμές των πόρων αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου λόγω της αυξανόμενης σπανιότητας. Ο άνθρωπος δεν έμαθε τίποτα από την εμπειρία του. Την ίδια χρονιά, το Ίδρυμα MacArthur του έδωσε μια Genius Grant (επιχορήγηση χάριν ιδιοφυϊας) ύψους 345.000 δολαρίων — και αυτή δεν οφειλόταν στην εμπειρία του στη μελέτη των πεταλούδων.

Ο Πολ Έρλιχ δεν ήταν παγκοσμίως γνωστός επειδή έκανε σωστές προβλέψεις. Πράγματι, οι προβλέψεις του δεν ήταν ποτέ σωστές, αλλά προσέλκυσαν τις πολιτικές, ακαδημαϊκές και κοινωνικές ελίτ που είδαν την ανάγκη να χρησιμοποιήσουν το κράτος για να εξαναγκάσουν τους «κατώτερούς τους» να κάνουν λιγότερα παιδιά και να σταματήσουν να αναζητούν μια καλύτερη ζωή. Ορισμένες κυβερνήσεις, ακολουθώντας το μήνυμα του Έρλιχ, ανέλαβαν να επιβάλουν τη στείρωση στις γυναίκες, ενώ η Κίνα επέβαλε την δρακόντεια -και τελικά καταστροφική- πολιτική του «ενός παιδιού» στις κινεζικές οικογένειες. Γράφει ο Τζακ Μπάτλερ στην εφημερίδα The Wall Street Journal :

Ο Έρλιχ βοήθησε να γίνουν της μόδας οι φόβοι για τον υπερπληθυσμό. Σε μια ομιλία του το 1969 στο Πανεπιστήμιο Notre Dame, ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα, ζήτησε μια «ανθρώπινη και ορθολογική μείωση του ποσοστού γεννήσεων» από ανησυχία για τις επιπτώσεις αυτού που ο ίδιος ονόμασε «πληθυσμιακή έκρηξη».

Μερικές από αυτές τις ιδέες μετατράπηκαν σε βάναυση πολιτική στα πιο πυκνοκατοικημένα έθνη του κόσμου. Η Κίνα εφάρμοσε την πολιτική του ενός παιδιού, από την οποία τώρα προσπαθεί να απαγκιστρωθεί. Η Ινδία ξεκίνησε μια εκστρατεία υποχρεωτικής στείρωσης.

Οι ιδέες του Έρλιχ υιοθετήθηκαν θερμά από την εκκλησιαστική ηγεσία τόσο της Εκκλησίας της Αγγλίας όσο και των κύριων προτεσταντικών δογμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ενδεικτικό ότι οι ισχυρισμοί του βρήκαν επίσης απήχηση σε μέρη που δεν θα έπρεπε ποτέ να είχαν φτάσει: στις σχολές πολλών χριστιανικών κολεγίων και σε ευαγγελικούς εκδοτικούς οργανισμούς όπως το Christianity Today και το Inter-Varsity Press. Ένα από τα πιο δημοφιλή βιβλία στην ευαγγελική ιστορία, το «Rich Christians in an Age of Hunger» (Πλούσιοι χριστιανοί σε μια εποχή λιμοκτονίας) του Ρόναλντ Σάιντερ, βασίστηκε εξ ολοκλήρου στον ριζοσπαστικό περιβαλλοντισμό και στον φόβο της αύξησης του πληθυσμού, που αποτελούσαν το μεγαλύτερο τμήμα των γραπτών του Έρλιχ. (Ενώ το «Rich Christians» δεν ανέφερε τον Έρλιχ ονομαστικά, εξέλαβε σαν ευαγγελική αλήθεια τους ριζοσπαστικούς ισχυρισμούς που διατυπώθηκαν σε βιβλία όπως το «Limits to Growth» της Λέσχης της Ρώμης και το «An Inquiry in the Human Prospects» του Ρόμπερτ Χάιλμπρονερ).

Ο εκδοτικός οίκος Inter-Varsity Press δημοσίευσε το βιβλίο «Rich Christians», το οποίο ήταν το βιβλίο με τις μεγαλύτερες πωλήσεις όλων των εποχών όταν εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1977, και επίσης δημοσίευσε το βιβλίο «Νέα Ζωή, Νέος Τρόπος Ζωής» του Αγγλικανού κληρικού Michael Green. Έγραψε ότι «το να έχεις περισσότερα παιδιά από όσο δικαιούσαι» ήταν μια σύγχρονη παραβίαση της βιβλικής εντολής κατά της μοιχείας. Φυσικά, ο Green δεν διευκρίνισε ποτέ ποιος αριθμός παιδιών θα αποτελούσε παράβαση των Δέκα Εντολών, αλλά μπορεί κανείς να υποθέσει ότι περισσότερα από δύο παιδιά θα μπορούσαν να ενοχλήσουν τον ίδιο τον Παντοδύναμο.

Θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς γιατί οι ιδέες του Έρλιχ ήταν τόσο δημοφιλείς, ειδικά όταν οι δυσοίωνες προβλέψεις του δεν έχουν υλοποιηθεί. Πρώτον, υπάρχει λογική στις απόψεις του, όπως και η ευρεία αποδοχή των ισχυρισμών του Τόμας Μάλθους το 1798 ότι ο πληθυσμός αυξανόταν γεωμετρικά ενώ η προσφορά τροφίμων αυξανόταν αριθμητικά, δημιουργώντας ένα προφανές πρόβλημα στο μέλλον. Ο Ντέιβιντ Ρικάρντο -πιστεύοντας τη λογική του Μάθους- έδωσε τη δική του ερμηνεία για το πώς η οικονομική ανάπτυξη που παρατηρείτο στην Αγγλία κατά τη διάρκεια της Βιομηχανικής Επανάστασης τελικά θα ισοπεδωνόταν στην αναπόφευκτη «στάσιμη κατάσταση» στην οποία η παραγωγή τροφίμων θα παρέμενε σταθερή, μαζί με τις γεννήσεις και τους θανάτους.

Η «στάσιμη κατάσταση» του Ρικάρντο ήταν σχεδόν μια ταυτολογία, δεδομένων των προϋποθέσεων του επιχειρήματός του. Εάν υπήρχε απόλυτο όριο στην παραγωγή τροφίμων, όπως υπέθεσε, τότε η οικονομική ανάπτυξη μπορούσε να φτάσει μόνο μέχρι ενός σημείου. Η ρικαρντιανή άποψη έγινε δεκτή από τους συναδέλφους του Βρετανούς οικονομολόγους (ακόμα κι αν αυτός και ο Μάλθους διαφωνούσαν έντονα σχετικά με τον Νόμο του Σέι), ακριβώς τη στιγμή που οι ελίτ σε όλο τον κόσμο πίστεψαν στον Έρλιχ στα λόγια του.

Ο Έρλιχ και οι νεομαλθουσιανοί συνάδελφοί του υποστήριξαν ότι εάν οι πόροι που προέρχονται από το έδαφος είναι πεπερασμένοι, συμπεριλαμβανομένου του πετρελαίου, και εάν η ανάπτυξη τροφίμων περιορίζεται από την τεχνολογία και τη διαθέσιμη καλλιεργήσιμη γη, τότε θα φαινόταν προφανές ότι υπάρχουν όρια στην ανάπτυξη, όπως ισχυρίστηκε η Λέσχη της Ρώμης. Επιπλέον, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, η ακραία φτώχεια ήταν ευρέως διαδεδομένη και οι ταξιδιώτες σε χώρες όπως η Ινδία είχαν αυτό που πίστευαν ότι αποτελούσαν εμπειρικά στοιχεία ενώπιόν τους, ότι ο κόσμος κατευθυνόταν προς μια δημογραφική κρίση. Όπως έγραψε ο Έρλιχ στο βιβλίο του «Η Βόμβα του Πληθυσμού» :

Έχω κατανοήσει την πληθυσμιακή έκρηξη διανοητικά εδώ και πολύ καιρό. Την κατάλαβα και συναισθηματικά μια απαίσια ζεστή νύχτα στο Δελχί πριν από λίγα χρόνια. Η σύζυγός μου, η κόρη μου και εγώ επιστρέφαμε στο ξενοδοχείο μας με ένα παλιό ταξί. Τα καθίσματα γεμάτα ψύλλους που πηδούσαν. Ο μόνη ταχύτητα στο κιβώτιο που λειτουργούσε ήταν η τρίτη. Καθώς σερνόμασταν στην πόλη, μπήκαμε σε μια πολυσύχναστη παραγκούπολη. Η θερμοκρασία ήταν πάνω από 38 βαθμούς Κελσίου και ο αέρας ήταν μια ομίχλη από σκόνη και καπνό. Οι δρόμοι φαινόταν γεμάτοι κόσμο. Άνθρωποι έτρωγαν, άνθρωποι έπλεναν, άνθρωποι κοιμόντουσαν. Άνθρωποι που έκαναν επισκέψεις, που τσακώνονταν και που ούρλιαζαν. Άνθρωποι που έτειναν τα χέρια τους μέσα από το παράθυρο του ταξί, ζητιανεύοντας. Άνθρωποι που αφόδευαν και ουρούσαν. Άνθρωποι που κρέμονταν από τα λεωφορεία. Άνθρωποι που βοσκούσαν ζώα. Άνθρωποι, άνθρωποι, άνθρωποι, άνθρωποι. Καθώς προχωρούσαμε αργά μέσα από το όχλο που κροτάλιζε, η σκόνη, ο θόρυβος, η ζέστη και οι φωτιές έδιναν στο σκηνικό μια προοπτική κόλασης. Θα φτάναμε ποτέ στο ξενοδοχείο μας; Και οι τρεις μας, ειλικρινά, ήμασταν φοβισμένοι. Φαινόταν ότι οτιδήποτε μπορούσε να συμβεί - αλλά, φυσικά, τίποτα δεν συνέβη. Οι ηλικιωμένοι Ινδοί θα γελάσουν με την αντίδρασή μας: Ήμασταν απλώς κάποιοι υπερπρονομιούχοι τουρίστες, άσχετοι με τα αξιοθέατα και τους ήχους της Ινδίας. Ίσως, αλλά τα προβλήματα του Δελχί και της Καλκούτας είναι και δικά μας προβλήματα. Οι Αμερικανοί έχουν συντελέσει στη δημιουργία τους· εμείς συντελούμε στην αποτροπή της επίλυσής τους. Πρέπει όλοι να μάθουμε να ταυτιζόμαστε με την δεινή θέση των λιγότερο τυχερών συνανθρώπων μας στο Διαστημόπλοιο Γη, αν θέλουμε να βοηθήσουμε τόσο αυτούς, όσο και τους εαυτούς μας, να επιβιώσουν.

Λίγο αφότου βίωσε αυτή την εμπειρία, έγραψε την περίφημη φράση του: «Η μάχη για την θρέψη της ανθρωπότητας έχει πλέον κριθεί». Φυσικά, δεν είχε κριθεί και δεν έχει τελειώσει ακόμα, ανεξάρτητα από το τι μπορεί να πίστευε ο Έρλιχ και οι ελιτιστές ομοϊδεάτες του. Ο Τζούλιαν Σάιμον είχε δίκιο στην άποψή του ότι οι οικονομίες της αγοράς έχουν ουσιαστικά διατηρήσει ορισμένους πόρους και έχουν αναπτύξει καινούργιους, και ότι η ανθρωπότητα -σε αντίθεση με τις απόψεις του Έρλιχ και άλλων- έχει γίνει πλουσιότερη, όχι φτωχότερη.

Ο Πολ Έρλιχ δεν κατάλαβε ποτέ τα οικονομικά, αλλά αυτό δεν αποτελούσε κάποια διανοητική αποτυχία εκ μέρους του. Η κατανόηση των βασικών οικονομικών θα τον είχε αναγκάσει να λέει και να γράφει πράγματα που δεν θα του είχαν επιτρέψει να λάβει την «Genius Grant» του (Χορηγία χάριν Ιδιοφυΐας), να επηρεάσει κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο και να εξασφαλίσει πολυάριθμες εμφανίσεις στο «Johnny Carson Show», όπου θα μπορούσε να διασκεδάσει το κοινό του με τις σπουδαίες γνώσεις του. Με άλλα λόγια, θα ήταν απλώς ένας ακόμη βιολόγος σε ένα ακόμα διδακτικό προσωπικό πανεπιστημίου που θα εργαζόταν σε σχετική αφάνεια.

Αλλά, αν είχε πει την αλήθεια, θα είχε πεθάνει ως έντιμος άνθρωπος, όχι ως ο απατεώνας που έγινε.

Share

[ Πηγή άρθρου: Remembering Paul Ehrlich (Even If We Would Rather Not) ]

Ετικέτες: Πολιτισμός, Πολιτισμικός μαρξισμός
Κείμενο της ιστοσελίδας Students for Liberty, δημοσιευμένο στις 17/3/2026.

Το «One Battle After Another» («Μία Μάχη Μετά την Άλλη») αποδεικνύει αυτό που κάθε οξυδερκής παρατηρητής έχει καταλάβει εδώ και καιρό: Το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας δεν απονέμεται στην καλύτερη ταινία της χρονιάς, αλλά στην ιστορία που επιβεβαιώνει καλύτερα το όραμα της Ακαδημίας για την Αμερική την εκάστοτε εποχή.

Αυτό που επιβραβεύεται στα Όσκαρ σπανίως (πλέον) περιορίζεται στην τέχνη. Η μεγαλύτερη σκηνή της Ακαδημίας χρησιμοποιείται επίσης για να επικυρώσει μια κοσμοθεωρία και να την προβάλει στην κοινωνία. Η αναγνώριση του φιλμ οφείλεται περισσότερο στην πολιτική ευθυγράμμιση παρά στην αριστεία της κινηματογραφικής παραγωγής. Η νίκη αντικατοπτρίζει το πόσο βολικά επικυρώνει την κοσμοθεωρία ενός στενού (αριστερού) κύκλου. Όταν το τρόπαιο γίνεται το μήνυμα, η ταινία γίνεται το μέσο.

Η ταινία είχε σκοπό να είναι σάτιρα. Ένα καυστικό σχόλιο για την ιδεολογική εξάντληση των σύγχρονων διενέξεων στην Αμερική. Αλλά για να σατιρίσεις πραγματικά κάτι, πρέπει να το υπερβείς. Η ταινία δεν μπορεί να το κάνει αυτό. Είναι πολύ προσκολλημένη στον ίδιο της τον πολιτικό οπαδισμό για να προσφέρει κάποια πραγματική απόσταση, μετατρέποντας αυτό που θα μπορούσε να ήταν αριστούργημα σε μια μονόπλευρη διάλεξη.

Το φιλμ αποτυγχάνει στο τεστ του «Μεγάλου Λεμπόφσκι». Προσπαθεί να αποτυπώσει το πνεύμα της εποχής στην Αμερική, αλλά καταλήγει παγιδευμένο σε έναν θάλαμο αντήχησης (σ.σ. echo chamber, όπου οι συνδιαλεγόμενοι έρχονται σε επαφή μόνο με απόψεις παρόμοιες με τις δικές τους).

Οι Αδελφοί Κοέν άγγιξαν την κοινωνιολογική ιδιοφυΐα επειδή ο Μεγάλος Λεμπόφσκι ήταν στην πραγματικότητα αστείος και οδυνηρά ειλικρινής για όλους: αριστερούς, δεξιούς, μηδενιστές και ιδεαλιστές — κάθε πλευρά ένιωσε το τσίμπημα.

Γι’ αυτό και αντέχει στον χρόνο.

Υπάρχει ένα απλό τεστ: αν μόνο το ήμισυ της χώρας βρίσκει αστεία μια πολιτική σάτιρα, ο σκηνοθέτης έγραψε ένα σχεδιάγραμμα, όχι μια κωμωδία.

Το φιλμ αποτυγχάνει επειδή οι σεναριογράφοι δεν μπόρεσαν να αποστασιοποιηθούν από τα δικά τους ιδεολογικά πάθη, παράγοντας μια ταινία που μοιάζει περισσότερο με μια συνεδρία κομματικής θεραπείας παρά με μια πολιτισμική κριτική.

Η μία πλευρά της σύγκρουσης στην ταινία διαθέτει όλη την πολυπλοκότητα, όλο το ηθικό βάρος, όλη την ανθρωπιά. Η άλλη πλευρά είναι ένα άθροισμα από καρικατούρες. Όταν συμβαίνει αυτό, δεν έχεις δημιουργήσει χαρακτήρες. Έχεις δημιουργήσει στόχους.

Η ασυμμετρία στην ταινία είναι απόλυτη.

Η απεικόνιση της Αριστεράς στην ταινία είναι μια σκέτη αγιογραφία: Το αιώνιο επαναστατικό πνεύμα. Η ανιδιοτελής συμπόνια. Καμία ηθική πολυπλοκότητα, απλώς μια αποστειρωμένη εκδοχή της ιστορίας που έχει σχεδιαστεί για να κάνει το κοινό να νιώθει ότι βρίσκεται στη σωστή πλευρά.

Ενώ η μία πλευρά στιγματίζεται, η άλλη αντιμετωπίζεται ως «κακοποιός». Όποιος δεν ευθυγραμμίζεται με το επαναστατικό πνεύμα απεικονίζεται ως μια παραληρηματική, συνωμοτική καρικατούρα. Οι συντηρητικοί είναι απλώς η ενσάρκωση του κακού.

Αυτό δεν είναι ανάπτυξη χαρακτήρων· είναι δαιμονοποίηση. Είναι η ετικέτα της συνωμοσιολογίας για όποιον σκέφτεται διαφορετικά, μεταμφιεσμένη σε «χιούμορ». Όταν συμβαίνει αυτό, δεν έχεις δημιουργήσει χαρακτήρες. Έχεις δημιουργήσει στόχους.

Η θέση της ταινίας παρουσιάζεται στην τελευταία της πράξη: Tίποτα στην Αμερική δεν αλλάζει ποτέ, η εκλογική πολιτική είναι μάταιη και η ριζοσπαστική δράση είναι η μόνη ειλικρινής απάντηση. «Η επαναστατική βία είναι ο μόνος δρόμος. Μην μου λέτε να ψηφίσω», λέει η Perfidia. Στο τέλος, η Willa, η κόρη που έχει με τον DiCaprio, ασπάζεται αυτή την ιδεολογία, ενώ το «The Revolution Will Not Be Televised» παίζει πάνω από τους τίτλους τέλους.

Ο σκηνοθέτης Paul Thomas Anderson καταλήγει να ενισχύει ένα επικίνδυνο όραμα: Επικυρώνει ακριβώς την ετικέτα «εγχώριος τρομοκράτης» που χρησιμοποιούν οι αντίπαλοι για να χαρακτηρίσουν τους ακτιβιστές, παγιδεύοντας το κοινό σε έναν κύκλο ριζοσπαστικοποίησης αντί να προσφέρει μια διέξοδο. Αν μια ταινία δεξιών τάσεων απεικόνιζε τους αριστερούς ακτιβιστές με τον ίδιο τρόπο, θα καταδικαζόταν ως ρητορική μίσους, δεν θα την εξυμνούσαν.

Το φιλμ ξεκινά με την φιλοδοξία να είναι αστείο, αλλά τα πολιτικά του πάθη μπαίνουν εμπόδιο. Καθώς η αφήγηση εξελίσσεται, οι αδύναμες κωμικές σκηνές αντικαθίστανται σιγά σιγά από μια σκοτεινή, ζοφερή απεικόνιση «απάνθρωπων κακών».

Σταματά να προσπαθεί να σε κάνει να γελάσεις και αρχίζει να προσπαθεί να σε κάνει να μισήσεις. Στην τελευταία πράξη, το φιλμ χάνει εντελώς τη σατιρική του χροιά, παίρνοντας τον εαυτό του πολύ στα σοβαρά.

Αποτυγχάνει να υποδείξει οποιαδήποτε κατεύθυνση που θα μπορούσε να ενώσει ένα έθνος γύρω από κοινές αξίες που υποστηρίζει η μετριοπαθής πλειοψηφία. Επέλεξε τον εύκολο δρόμο: να διαλέξει πλευρά αντί να αμφισβητήσει το χάσμα.

Έχουμε ξαναδεί την κωμική ιδιοφυΐα του Λεονάρντο Ντι Κάπριο, αλλά το φιλμ δεν του προσφέρει πολλά πάνω στα οποία μπορεί να δουλέψει. Δυσκολεύεται να εκμαιεύσει έστω και ένα δυνατό γέλιο από το κοινό. Γιατί; Επειδή ο χαρακτήρας του είναι ουσιαστικά άχρηστος, ένας αφηγηματικός θεατής, που προσθέτει μηδενική αξία στην ιστορία από την αρχή μέχρι το τέλος.

Η παρουσία του στο καστ είναι μια υπολογισμένη κίνηση. Χωρίς αυτόν και τους άλλους κορυφαίους ηθοποιούς στην αφίσα, η ταινία δεν θα είχε φτάσει ποτέ στα ύψη του τόσο κρίσιμου πρεστίζ. Η φήμη του χρησιμοποιείται για να πουλήσει ένα προϊόν που δεν θα μπορούσε να σταθεί χάρη στο σενάριό του, δελεάζοντας το κοινό σε ένα πολιτικό σεμινάριο μεταμφιεσμένο σε blockbuster.

Ο μηχανισμός των θεσμών του Χόλιγουντ ανταμείβει ταινίες που επικυρώνουν την κοσμοθεωρία των ανθρώπων που διοικούν αυτούς τους θεσμούς. Αντί να γεφυρώσει το χάσμα, το φιλμ τροφοδοτεί ασμένως την ίδια ακριβώς κοινωνική διαίρεση που ορκίστηκε να κριτικάρει.

Είναι μια ταινία που διακηρύσσει την «ενότητα» ενώ παράλληλα εφαρμόζει τον «αποκλεισμό», αποδεικνύοντας ότι το Χόλιγουντ ενδιαφέρεται περισσότερο να κερδίσει τον πολιτισμικό πόλεμο, παρά να μας βοηθήσει να τον ξεπεράσουμε. Το να κατανοήσουμε το πώς οι πολιτιστικοί θεσμοί κατασκευάζουν το πρεστίζ είναι το πρώτο βήμα για να αρχίσουμε να δημιουργούμε έξω από αυτούς.

Συμφωνείτε ότι το «Μία Μάχη Μετά την Άλλη» κέρδισε περισσότερο για το μήνυμά του παρά για την κινηματογραφία του;

Πείτε την άποψή σας στα σχόλια.

Share

[ Πηγή άρθρου: Students for Liberty ]

Ετικέτες: Μεγάλο κράτος, Πόλεμος και Εξωτερική Πολιτική

16/3/2026 • Άρθρο του Τιάγκο Κοέλιο

Η «ανθρωπιστική επέμβαση» αυτοπροβάλλεται ως μια ηθική συντόμευση: παρακάμψτε την χαώδη πολιτική, αποστείλετε στρατεύματα, σταματήστε το τέρας. Πολλοί φιλελεύθεροι αποκρίνονται με μια γνώριμη απάντηση: καμία παρέμβαση, επειδή η επιθετικότητα εναντίον ενός άλλου κράτους είναι λάθος.

Στο δοκίμιό του με τίτλο «Επιθετικότητα στο Εξωτερικό», το επιχείρημα του Jason Lee Byas είναι ότι αυτή η απάντηση συχνά βασίζεται σε ένα σφάλμα κατηγοριοποίησης. Αν παίρνετε στα σοβαρά τον φιλελευθερισμό -αν πραγματικά εννοείτε ότι μόνο τα άτομα έχουν δικαιώματα και μόνο τα άτομα μπορούν να αδικηθούν- τότε δεν μπορείτε να εισάγετε λαθραία ένα ηθικό δικαίωμα που ονομάζεται εθνική κυριαρχία και να αντιμετωπίζετε τα κράτη σαν να είναι άτομα που φέρουν δικαιώματα. Ο τύραννος δεν «τραυματίζεται» ηθικά επειδή διασχίστηκαν τα σύνορά του, και το καθεστώς δεν γίνεται νόμιμος κάτοχος δικαιωμάτων επειδή διαθέτει σημαία και έδρα στον ΟΗΕ.

Μέχρι στιγμής, όλα καλά για τον παρεμβατισμό: αν η κρατική κυριαρχία είναι ένα μύθευμα, γιατί να μην εισβάλουμε για να σταματήσουμε τις φρικαλεότητες;

Επειδή ο ίδιος ατομικισμός που διαλύει τον μύθο της κρατικής κυριαρχίας καταστρέφει επίσης την παρεμβατική φαντασίωση περί «χειρουργικού» πολέμου. Ο κεντρικός ισχυρισμός του Byas είναι πως όταν αποδομείς τον πόλεμο σε αυτό που πραγματικά είναι - πλήθος ατόμων κάνουν πλήθος επιλογών υπό ακραία αβεβαιότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα - δεν καταλήγεις σε μια καθαρή αφήγηση με σωτήρες εναντίον κακών ανθρώπων. Καταλήγεις σε έναν μηχανισμό που αναπόδραστα συνθλίβει αθώους, κατασκευάζει «εμπόλεμες ζώνες» και προκαλεί φρικαλεότητες ως αναμενόμενο χαρακτηριστικό του και όχι ως μια ατυχή ανωμαλία.

Αυτός είναι ένας σαφώς φιλελεύθερος τρόπος σκέψης, και οι φιλελεύθεροι έχουν προβάλει παρόμοια επιχειρήματα εδώ και δεκαετίες. Η αρχή της μη επιθετικότητας του Rothbard δεν είναι «μην ξεκινάτε καβγάδες με άλλες κυβερνήσεις». Είναι «καμία βία εναντίον μη επιτιθέμενων», τελεία και παύλα - και ο σύγχρονος πόλεμος αποτυγχάνει συστηματικά σε αυτό το τεστ επειδή δεν μπορεί να στοχεύσει μόνο τους ενόχους. Στο «Πόλεμος, Ειρήνη και Κράτος», ο Rothbard υποστηρίζει ότι ο κρατικός πόλεμος σχεδόν αναπόφευκτα μετατρέπεται σε μαζική, αδιάκριτη βία - ακριβώς το είδος της «άμυνας» που δεν μπορεί να συμβαδίσει με την φιλελεύθερη ηθική.

Μόλις το δείτε αυτό, το πλαίσιο του τύπου «ανθρωπιστικός πόλεμος» αρχίζει να μοιάζει με μια ρητορική επιχείρηση ξεπλύματος: βασίζονται στα πραγματικά εγκλήματα από τα πραγματικά καθεστώτα και στη συνέχεια σας ζητούν να υποστηρίξετε μια δεύτερη επιχείρηση εξαναγκασμού και δολοφονιών - αυτή τη φορά με καλύτερο μάρκετινγκ. Ο David Gordon ασκεί μια σχετική κριτική στην απάντησή του στα επιχειρήματα υπέρ του φιλελεύθερου ανθρωπιστικού πολέμου: ακόμη και αν τα κράτη δεν έχουν περισσότερα δικαιώματα από τα άτομα, δεν συνεπάγεται ότι έχουν τα ίδια δικαιώματα με τα άτομα, σαν το κράτος να «κατέχει» εδάφη, όπως ένα άτομο κατέχει περιουσία. Σε αυτήν την εννοιολογική λαθροχειρία είναι που κρύβουν οι παρεμβατιστές την γκανγκστερική φύση του κράτους πίσω από μια ηθική φρασεολογία.

Και η πρόταση του μάρκετινγκ σπάνια είναι ειλικρινής: «Όπλα μαζικής καταστροφής», «ανθρωπιστική αναγκαιότητα», «εξάπλωση της δημοκρατίας» - αυτά είναι εναλλάξιμα κοστούμια για την ίδια εξουσία: το δικαίωμα να βομβαρδίζεις αγνώστους και να το αποκαλείς αυτό αρετή. Ο Ryan McMaken σημειώνει το πώς οι ισχυρισμοί για όπλα μαζικής καταστροφής λειτουργούν ως μια γενική δικαιολογία για εισβολές και κυρώσεις, με το Ιράκ ως το κανονικό παράδειγμα του πόσο εύκολα χειραγωγείται το κοινό.

Αλλά, ακόμη και αν κάθε κίνητρο ήταν αγνό, η δομή παραμένει: οι επεμβάσεις διευρύνουν την ικανότητα του επεμβαίνοντος κράτους για βία και έλεγχο, και αυτή η δυνατότητα δεν μένει στο εξωτερικό. Ο Jacob Hornberger -βασιζόμενος στην προειδοποίηση του John Quincy Adams σχετικά με την «αναζήτηση τεράτων για καταστροφή»- τονίζει την προβλέψιμη μεταμόρφωση: μια εξωτερική πολιτική σταυροφοριών παράγει ένα κράτος εθνικής ασφάλειας -μόνιμους στρατούς, μυστικές υπηρεσίες, επιτήρηση και κανονικοποιημένη βαρβαρότητα.

Ο Hans-Hermann Hoppe προχωρά ένα βήμα παραπέρα : το κράτος δεν είναι απλώς ένας ελαττωματικός πάροχος προστασίας - είναι συστηματικά αναξιόπιστο και συχνά η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια. Οι οπαδοί του παρεμβατισμού στο εξωτερικό δημιουργούν εχθρούς και αντιδράσεις, μετατρέποντας τους απομακρυσμένους πληθυσμούς σε στόχους και στη συνέχεια παριστάνοντας τους έκπληκτους όταν ο κύκλος επιστρέφει στην πατρίδα. Και οι εγχώριες συνέπειες δεν είναι αφηρημένες: η στρατιωτικοποιημένη αστυνόμευση, η επιτήρηση και μια μόνιμη πολεμική ορμή γίνονται «φυσιολογικά». Το άρθρο του William D. Hartung σχετικά με τη στρατιωτικοποίηση της αστυνομίας επεσήμανε επίσης αυτή τη δυναμική του «μπούμερανγκ» - η εξωτερική πολιτική τροφοδοτεί τον εγχώριο καταναγκασμό ενώ πολλαπλασιάζει τη βία αντί να τη μειώνει.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το συμπέρασμα του Byas είναι πιο ριζοσπαστικό από τον μη παρεμβατισμό που βασίζεται στην εθνική κυριαρχία. Αν η ηθική μονάδα είναι το άτομο, τότε το σχετικό ερώτημα δεν είναι, «Παραβιάσαμε τα σύνορα ενός κράτους;» Είναι: Ποιες προβλέψιμες παραβιάσεις δικαιωμάτων επιτρέπουμε εναντίον συγκεκριμένων, μη υπεύθυνων ατόμων - ειδικά δεδομένης της γνώσης μας για το πώς λειτουργεί στην πραγματικότητα ο πόλεμος; Μόλις θέσετε αυτό το ερώτημα, η υπόθεση κατά της παρέμβασης σκληραίνει σε κάτι που πλησιάζει περισσότερο σε μια αντιπολεμική θέση.

Τίποτα από αυτά δεν απαιτεί αδιαφορία για τα βάσανα των ανθρώπων στο εξωτερικό. Ο Ron Paul, υποστηρίζοντας την «πρωταρχική» αμερικανική εξωτερική πολιτική, τονίζει ότι η μη παρέμβαση δεν είναι απομονωτισμός: είναι ειρήνη και εμπόριο, σε αντίθεση με τη στρατιωτική διαχείριση· εμπόριο, ταξίδια, διπλωματία και εθελούσιοι δεσμοί αντί για βόμβες και πελατειακά καθεστώτα. Αυτό συνδέεται άψογα με την ατομικιστική ηθική που υπερασπίζεται ο Byas: αλληλεγγύη με τους ανθρώπους, όχι συνεργασία με τα κράτη· βοήθεια που είναι εθελοντική και στοχευμένη, αντί για «βοήθεια» που παρέχεται μέσω καταναγκαστικής φορολογίας και ισχυρών εκρηκτικών.

Μια φιλελεύθερη εξωτερική πολιτική άξια του ονόματός της δεν λέει «Αφήστε τον τύραννο να κυβερνά ανενόχλητος επειδή τα σύνορα είναι ιερά», αλλά λέει ότι, αν και οι τύραννοι δεν έχουν ηθικό τίτλο να κυβερνούν, δεν τον έχουν ούτε οι επίδοξοι απελευθερωτές, που προτίθενται να σταματήσουν τα εγκλήματα διαπράττοντας μια σειρά από νέα. Το κράτος δεν είναι ένα όργανο που μπορούμε να στοχεύσουμε αξιόπιστα ενάντια στο κακό. Είναι μια μηχανή που τρέφεται από τις κρίσεις, διευρύνεται μέσω του πολέμου και μετατρέπει την ηθική επείγουσα ανάγκη σε μόνιμη εξουσιοδότηση.

Η μη παρέμβαση, από αυτή την άποψη, είναι η άρνηση να δοθεί στον πιο αρπακτικό θεσμό της κοινωνίας (το κράτος) μια λευκή επιταγή — ειδικά όταν η επιταγή είναι γραμμένη με το αίμα άλλων ανθρώπων.

Share

[ Πηγή άρθρου: Non-Intervention Without the Fairy Tale of Sovereignty ]

Ετικέτες: Αναρχοκαπιταλισμός, Μεγάλο κράτος, Φιλελευθερισμός, Φιλοσοφία, Ελαχισταρχία

13/3/2026 • Άρθρο του David Gordon για το Mises Institute.

[ Deleting the State: Requiem for an Illusion, του Aeon J. Skoble (Εκδόσεις Independent Institute, 2026, 134 σελ.) ]

Το βιβλίο «Διαγράφοντας το Κράτος» δημοσιεύτηκε αρχικά το 2008 και είχα δημοσιεύσει μια κριτική για αυτό λίγο αργότερα, αλλά η ευπρόσδεκτη επανέκδοσή του μου προσφέρει την ευκαιρία να αποκαταστήσω μια αδικία. Στην προηγούμενη κριτική μου, επικεντρώθηκα σε μια διαφορά ερμηνείας με τον Σκόμπλε σχετικά με την ερμηνεία του ελάχιστου κράτους από τον Ρόμπερτ Νόζικ στο βιβλίο «Αναρχία, Κράτος και Ουτοπία» και ως εκ τούτου δεν απέδωσα δικαιοσύνη στα κύρια επιχειρήματα του βιβλίου. (Ο Σκόμπλ έχει την καλοσύνη να αναφερθεί σε αυτή τη διαφορά ερμηνείας στον «Επίλογο» της παρούσας έκδοσης του βιβλίου).

Οι φιλελεύθεροι φιλόσοφοι είναι δυσεύρετοι μεταξύ των αναλυτικών φιλοσόφων, και το να βρεις κάποιον που απορρίπτει το ελάχιστο κράτος είναι πραγματικά ασυνήθιστο. Ο Σκόμπλ πάντως είναι αυθεντική περίπτωση: είναι διακεκριμένος καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Bridgewater State εδώ και πολλά χρόνια.

Η παρούσα έκδοση του βιβλίου «Διαγράφοντας το Κράτος» αποτελείται από έναν πρόλογο για την δεύτερη έκδοση, το κείμενο του βιβλίου —που ανατυπώθηκε αμετάβλητο από την πρώτη έκδοση— και έναν επίλογο για την δεύτερη έκδοση. Στη συνέχεια, θα σχολιάσω ορισμένα ενδιαφέροντα σημεία.

Κύριος στόχος του βιβλίου είναι να εξετάσει αυτό το επιχείρημα:

1. Αν είναι καλό για τους ανθρώπους να είναι ελεύθεροι, τότε η πολιτική εξουσία είναι αθέμιτη.

2. Είναι καλό για τους ανθρώπους να είναι ελεύθεροι.

3. Επομένως, η πολιτική εξουσία είναι αθέμιτη.

Δίνοντας έμφαση στην πολιτική εξουσία, ο Σκόμπλ επιθυμεί να τονίσει ότι δεν είναι αφοσιωμένος στην άρνηση κάποιων άλλων ειδών εξουσίας, όπως η εξουσία ενός δασκάλου πάνω στους μαθητές του ή η εξουσία των γονέων πάνω στα παιδιά τους.

Με ποιον τρόπο ασκεί πίεση αυτό το επιχείρημα στους υποστηρικτές του ελάχιστου κράτους; Επειδή εκείνοι αναγνωρίζουν ότι η πολιτική εξουσία είναι κακή γιατί εξαναγκάζει τους ανθρώπους, αλλά την υποστηρίζουν ούτως ή άλλως. Δεν αρνούνται ότι ο εξαναγκασμός είναι κακός και ότι η πολιτική εξουσία βασίζεται στον εξαναγκασμό - αν, για παράδειγμα, αρνηθείτε να πληρώσετε τους φόρους σας, οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης θα σας αναγκάσουν να το κάνετε - αλλά πιστεύουν ότι πρέπει να υποστηρίζουν την πολιτική εξουσία παρά ταύτα, γιατί διαφορετικά, η κοινωνία θα κατέρρεε.

Οι υποστηρικτές του ελάχιστου κράτους το θεωρούν «αναγκαίο κακό» και ο Σκόμπλ αναφέρει αρκετούς από αυτούς. Είναι κακό όχι μόνο επειδή εξαναγκάζει τους ανθρώπους να υπακούουν στον (οποιοδήποτε) νόμο, αλλά και επειδή τους υποχρεώνει να πληρώνουν φόρους για να υποστηρίζουν τις δραστηριότητές του. Επιπλέον, δεδομένου ότι το κράτος ισχυρίζεται ότι είναι ο τελικός κριτής για το πότε είναι νομικά επιτρεπτή η χρήση βίας, εμποδίζει τους ανθρώπους να ιδρύσουν ανταγωνιστικές υπηρεσίες προστασίας, μολονότι η πράξη τους αυτή δεν παραβιάζει τα δικαιώματα κανενός.

Γιατί, λοιπόν, οι φιλελεύθεροι υπέρμαχοι του ελάχιστου κράτους υποστηρίζουν τον καταναγκασμό που ενέχει ένα ελάχιστο κράτος; Γιατί δεν φτάνουν μέχρι τέλους σε μια λύση «καθόλου κράτους»; (Οι αναγνώστες θα έχουν παρατηρήσει ότι απέφυγα τη λέξη «αναρχισμός» εξηγώντας τη θέση του Σκόμπλ. Αυτό συμβαίνει επειδή πιστεύει ότι η λέξη υποδηλώνει στο κοινό τόσο το χάος όσο και τη χρήση βίας, αμφότερα εκ των οποίων θέλει να διαφοροποιήσει από τη δική του άποψη).

Το κοινό το κάνει αυτό εξαιτίας αυτού που αποκαλεί «ο φόβος του Χόμπς». Ελλείψει κράτους, οι άνθρωποι θα επιδιώξουν να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους και δεν θα είναι σε θέση να συνεργαστούν επαρκώς για να δημιουργήσουν ένα σύστημα στο οποίο θα μπορούν να επωφεληθούν από το εθελούσιο εμπόριο και τον καταμερισμό της εργασίας. Το κράτος γίνεται έτσι ένα «αναγκαίο κακό», δηλαδή, παρά τα κακά χαρακτηριστικά καταναγκασμού του, όπως περιγράφονται παραπάνω, πρέπει να το ανεχθούμε.

Με άλλα λόγια, ο Σκόμπλ φαντάζεται τους ελαχισταρχικούς να σκέφτονται: «Μακάρι ο αναρχισμός -αν μου επιτρέπετε να χρησιμοποιήσω την αμφισβητούμενη λέξη- να μπορούσε να λειτουργήσει, τα πράγματα θα ήταν υπέροχα, αλλά δυστυχώς δεν θα μπορούσε». Παραθέτει αρκετούς ελαχισταρχικούς που έχουν ακριβώς αυτήν την άποψη. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι Γιαν Νάρβεσον, Τίμπορ Μάχαν και Ρόμπερτ Νόζικ. (Όπως ανέφερα νωρίτερα, διαφωνώ μαζί του για τον Νόζικ, αλλά αναγνωρίζω ότι υπάρχει ένα καλό επιχείρημα υπέρ της ερμηνείας του).

Γιατί όμως πιστεύουν ότι δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει; Παραδέχονται εύκολα ότι οι άνθρωποι θα ήταν σε καλύτερη θέση αν συνεργάζονταν μεταξύ τους, αλλά υπάρχει ισχυρό κίνητρο να μην το κάνουν. Δεν μπορούν να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλον ότι θα εκπληρώσουν τους όρους οποιασδήποτε συμφωνίας που θα έκαναν με σκοπό την συνεργασία τους. Με τους γνωστούς όρους του Διλήμματος του Φυλακισμένου, η αποστασία επικρατεί έναντι της συνεργατικής λύσης.

Στο κεφάλαιο «Αμβλύνοντας τον Φόβο του Χομπς», ο Σκόμπλ απαντά σε αυτόν τον ισχυρισμό σχετικά με το Δίλημμα του Φυλακισμένου. Υποστηρίζει ότι η φιλοσοφία θα πρέπει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στη θεωρία παιγνίων, την ιστορία, την οικονομία του δικαίου και την ιστορία - εν συντομία, η φιλοσοφία πρέπει να είναι εμπειρική και όχι καθαρά a priori. Αν η φιλοσοφία το κάνει αυτό, αποδεικνύεται ότι οι συνεργατικές στρατηγικές έχουν καλές πιθανότητες να λειτουργήσουν. Ο λόγος για αυτό είναι πως οι άνθρωποι γνωρίζουν, ή τουλάχιστον έχουν βάσιμους λόγους να πιστεύουν, ότι θα αλληλεπιδρούν συχνά με το ίδιο σύνολο ανθρώπων στην κοινωνία τους. Όσον αφορά τη θεωρία παιγνίων, θα βρίσκονται σε ένα «επαναλαμβανόμενο» Δίλημμα του Φυλακισμένου και όχι σε ένα «άπαξ» δίλημμα.

Όσοι βρίσκονται υπό την επιρροή του φόβου του Χομπς πιστεύουν ότι ο επαναλαμβανόμενος χαρακτήρας του Διλήμματος του Φυλακισμένου δεν θα αλλάξει τα πράγματα — οι άνθρωποι θα εξακολουθούν να μην εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, ακόμα κι αν γνωρίζουν ότι θα αλληλεπιδρούν μαζί τους επανειλημμένα — αλλά ένας συνδυασμός θεωρητικής και εμπειρικής εργασίας δείχνει ότι αυτό δεν ισχύει. Συγκεκριμένα, ο Robert Axelrod επινόησε μια στρατηγική που ονομάζεται Tit for Tat, στην οποία οι παίκτες σε επαναλαμβανόμενα διλήμματα απαντούν σε αυτό που έχουν κάνει οι άλλοι παίκτες για να αποφασίσουν αν θα συνεργαστούν, και αυτή η στρατηγική καταρρίπτει την πολιτική της συνεχούς άρνησης συνεργασίας. Μια άλλη στρατηγική που ονομάζεται «Pavlov» τα πάει ακόμα καλύτερα.

Η εμπειρική υποστήριξη για αυτά τα μοντέλα δεν περιορίζεται σε τουρνουά μεταξύ ανταγωνιστικών προγραμμάτων υπολογιστών, αλλά για περισσότερες λεπτομέρειες, οι αναγνώστες θα πρέπει να συμβουλευτούν το βιβλίο. Ένα παράδειγμα επιτυχημένης κοινωνίας χωρίς κράτος είναι η μεσαιωνική Ισλανδία, την οποία πραγματεύονται τόσο ο Murray Rothbard όσο και ο David Friedman.

Ακόμα κι αν ο Σκόμπλ έχει δίκιο σχετικά με την πιθανότητα συνεργασίας χωρίς κράτος, δεν είναι άραγε το πρόγραμμά του ανέφικτο; Οι άνθρωποι δεν θα αποδεχτούν ποτέ μια κοινωνία χωρίς κράτος. Η απάντηση του Σκόμπλ είναι ότι αν αυτό ισχύει, θα ισχύει επειδή οι άνθρωποι αποδέχονται μια αμφισβητήσιμη ιδεολογία:

Ακόμα και σήμερα, κάθε επέκταση της κρατικής εξουσίας, ακόμη και όταν αντιμετωπίζει αντίσταση από ορισμένους κύκλους, έχει ως βάση έναν ευρέως αποδεκτό (και γενικά ανεξέταστο) ισχυρισμό ότι είναι ταυτόχρονα απαραίτητη και σωστή... Σήμερα, τα (σ.σ. αβάσιμα) επιχειρήματα περί αποτυχίας της αγοράς και «σιωπηρής συναίνεσης» έχουν πάρει τη θέση των (σ.σ. εξίσου αβάσιμων) θεωριών του θείου δικαιώματος των βασιλιάδων.

Οφείλουμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προωθήσουμε ένα πλήρως φιλελεύθερο πρόγραμμα που, αν δεν είναι η παντοτινή αλήθεια, είναι τουλάχιστον η αλήθεια για αυτόν τον αιώνα*.

Share

(*Λογοπαίγνιο με το μικρό όνομα του συγγραφέα, Aeon.)

[ Πηγή άρθρου: Deleting the State: Skoble’s Deleter ]

Ετικέτες: Εκπαίδευση

Το πρόβλημα της Παιδείας όλων των βαθμίδων σήμερα στην Ελλάδα (και όχι μόνο) είναι η ΑΠΟΛΥΤΗ ΣΚΛΑΒΙΑ της. Ενδεχομένως η άποψη αυτή να ξαφνιάζει ή να δημιουργεί ερωτήματα, όμως όσα παρατίθενται κατωτέρω επιχειρούν να αποδείξουν την ακρίβεια της θέσης ότι η παιδεία τελεί υπό καθεστώς σκλαβιάς.

Στην Ελλάδα, και όχι μόνο, η κατάσταση στα σχολεία ιδίως της μέσης εκπαίδευσης (γυμνάσια & λύκεια) είναι εδώ και καιρό απελπιστική. Οι μαθητές εμφανώς δεν δίνουν δεκάρα για την διδασκόμενη «ύλη». Οι καθηγητές διεκπεραιώνουν τυπικά τα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα ενώ αυτό που κυρίως τους ενδιαφέρει είναι οι θέσεις εργασίας τους στο «δημόσιο». Δυστυχώς και στα σχολεία της λεγόμενης ιδιωτικής εκπαίδευσης τα πράγματα δεν είναι και πολύ καλύτερα, αν και διατηρείται ένα περιβάλλον «αξιοπρέπειας» από άποψη υποδομής και φροντίδας του.

Στα δημόσια, ειδικά, σχολεία οι φθορές και η καταστροφή τοίχων, θρανίων και υποδομής είναι κάτι διαρκές και σχεδόν αποδεκτό. Ο σεβασμός προς το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς στο ναδίρ. Η συγκέντρωση στα μαθήματα σχεδόν ανύπαρκτη καθώς για την περίφημη εισαγωγή στα ΑΕΙ η δουλειά εδώ και χρόνια δεν γίνεται στα σχολεία. Είναι γνωστό και πλέον αποδεκτό ότι γίνεται στα φροντιστήρια (της κακής παραπαιδείας).

Γιατί όμως συμβαίνουν όλα αυτά; Το ερώτημα είναι έγκυρο και απαιτεί απάντηση. Μόνο δια της απάντησης σ’ αυτό το ΓΙΑΤΙ είναι δυνατόν να κριθούν-αξιολογηθούν οι απαντήσεις-λύσεις, για τα προβλήματα της εκπαίδευσης, που προτείνουν οι διάφοροι συνδικαλιστές και οι καρεκλοκένταυροι light κολεκτιβιστές (του κεντρικού σχεδιασμού) που μας κυβερνούν όπως και οι προηγούμενοι (στην εξουσία) κρατιστές επίσης του κεντρικού σχεδιασμού.

Περιέργως πως σ’ αυτό το ΓΙΑΤΙ δεν ακούγονται και πολλές απαντήσεις. Κάτι λέγεται για το ότι τα σχολεία δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες, ότι οι υποδομές δεν είναι επαρκείς, ότι υπάρχει κρίση αξιών ή ότι οι μαθητές δεν βλέπουν κάποιο καλύτερο μέλλον γι’ αυτούς στην Ελληνική πραγματικότητα. Αν και κάποιες απ’ αυτές τις απαντήσεις ενδεχομένως να ακουμπούν την πραγματικότητα είναι μακριά από το κύριο πρόβλημα της Παιδείας σήμερα.

Και το πρόβλημα της Παιδείας όλων των βαθμίδων σήμερα στην Ελλάδα (και όχι μόνο) είναι η ΑΠΟΛΥΤΗ ΣΚΛΑΒΙΑ της. Ενδεχομένως η απάντηση να ξαφνιάζει ή να δημιουργεί ερωτήματα, όμως όσα παρατίθενται κατωτέρω επιχειρούν να αποδείξουν την ακρίβεια της θέσης ότι η ΠΑΙΔΕΙΑ τελεί υπό καθεστώς ΣΚΛΑΒΙΑΣ.

Το πρώτο και βασικό δεδομένο είναι το ασφυκτικό Αναλυτικό Πρόγραμμα στα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Είναι και το μόνο σημείο που θα ασχοληθεί το σημερινό άρθρο. Στα άλλα θα αναφερθώ σε επόμενα άρθρα.

Ελάχιστοι συζητούν για την σκλαβιά που επιφέρει ένα αναλυτικό πρόγραμμα που καθορίζει και επιβάλλει σ’ όλα τα σχολεία τον αριθμό των ωρών διδασκαλίας στα Μαθηματικά ή τα θρησκευτικά ή τη γυμναστική. Και βέβαια όταν πάει κάτι να «κουνηθεί» ως προς τους αριθμούς αυτών των ωρών παρεμβαίνουν διάφοροι (κρατιστές και κολεκτιβιστές) για να «υπερασπισθούν» την αναγκαιότητα της γυμναστικής και της θρησκευτικής κατάρτισης, κ.α.…. Στην ουσία υπερασπίζονται τις αντίστοιχες θέσεις εργασίας τους…

Έτσι το πρόβλημα μεταφέρεται στο «γήπεδο» των κρατιστών και των κολεκτιβιστών και μετατρέπεται σε πρόβλημα αναζήτησης του κατάλληλου αναλυτικού προγράμματος για τα σχολεία. Η «ανάγκη» για ένα αναλυτικό πρόγραμμα ίδιο από την Αλεξανδρούπολη μέχρι τη Σητεία, και από την Κέρκυρα μέχρι τη Ρόδο δεν αμφισβητείται σχεδόν από κανέναν… Όμως εδώ είναι και το πρόβλημα.

Γιατί άραγε δυο ώρες θρησκευτικά; Πιθανότατα μια θρησκευόμενη οικογένεια να θέλει 13 ώρες θρησκευτικών για τα παιδιά της και μια μη θρησκευόμενη να θεωρεί ενασχολήσεις αυτού τους είδους ως την απόλυτη σπατάλη χρόνου και ενέργειας για τα παιδιά. Και γιατί 2 ώρες Ιστορία. Κάποιες οικογένειες και μαθητές θα θεωρούσαν αυτό τον αριθμό ωρών για την Ιστορία απολύτως ανεπαρκή και κάποιοι άλλοι να είναι πεισμένοι ότι η ενασχόληση με το «παρελθόν» αποτελεί το απόλυτο χάσιμο χρόνου… Το ίδιο με τα Μαθηματικά και ούτω καθ’ εξής.

Η σκλαβιά είναι εμφανές ότι βρίσκεται στον Κεντρικό Σχεδιασμό κάποιων κρατιστών και κολεκτιβιστών που είναι παθιασμένοι με την ισότητα και την ομοιομορφία. Παντού και σ’ όλα τα σχολεία οι ίδιες ώρες διδασκαλίας… και αφήνουν στο κάθε σχολείο (την «ελευθερία» τρομάρα τους) να τις κατανείμει στο ωρολόγιο πρόγραμμα…

Όμως είναι δυνατόν να είναι ένα πρόγραμμα κατάλληλο για όλους τους μαθητές; Προφανώς και όχι. Εδώ βρίσκεται και η τεράστια Σκλαβιά. Διότι χωρίς αμφιβολία υπάρχουν μαθητές που θέλουν πολύ περισσότερα Μαθηματικά, άλλοι που θέλουν πολύ περισσότερη Ιστορία ή Γλώσσα και άλλοι που θέλουν πολύ περισσότερα θρησκευτικά.

Ένα ελεύθερο σχολείο κατά συνέπεια που θα στόχευε στην ανέλιξη των μαθητών του αναπτύσσοντας τις δεξιότητές τους στη μελέτη των αρχαίων κειμένων θα αποκτούσε ένα συγκεκριμένο «θεωρητικό» προσανατολισμό. Ένα άλλο θα αποκτούσε ένα «θετικό» προσανατολισμό, ένα «θρησκευτικό» προσανατολισμό, και ούτω καθ’ εξής.

Ο καθένας καταλαβαίνει τι θα γινόταν σε Ελεύθερα Σχολεία. Σε σχολεία δηλαδή που θα επέλεγαν με τι να ασχοληθούν και τι να διδάξουν. Σε σχολεία που θα επέλεγαν οι μαθητές και οι οικογένειες τους με βάση αυτό που θα καταλάβαιναν ως «κλίση» ή επιθυμία των παιδιών. Τα κίνητρα θα ήταν έντονα, η υπευθυνότητα υψηλή και φυσικά η γνωστική διαδικασία θα απογειωνόταν…

Αν μάλιστα κάνουμε και τον κόπο, να φανταστούμε και να ενσωματώσουμε στην εικόνα (το απολύτως εφικτό) τα σχολεία να επιλέγονται από τους γονείς και μαθητές, ο καθένας καταλαβαίνει την εκπαιδευτική επανάσταση που θα ακολουθούσε….

Κατά ένα περίεργο λόγο σχεδόν πουθενά δεν ακούγεται ένα σύνθημα, μια διεκδίκηση για ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΣΧΟΛΕΙΑ. Για σχολεία μακριά από τον κρατικό εναγκαλισμό των κεντρικών σχεδιαστών. Οι πάντες μιλούν για βελτίωση των προγραμμάτων, για νέα «αντικείμενα», για υλικοτεχνικές υποδομές, κ.α. πάντα υπό την επίβλεψη και «φροντίδα» του κράτους. Είναι σαν κανείς να μη μπορεί να φανταστεί την ύπαρξη ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ που κανονίζουν τους δικούς τους στόχους, έχουν το δικό τους πρόγραμμα και απευθύνονται στην ελεύθερη αγορά για να έχουν μαθητές.

Κι αν θεωρηθεί πολύ δύσκολο να αρχίσουμε από πλήρως Ελεύθερα Σχολεία, μπορούμε να αρχίσουμε από σχολεία που έχουν μεγάλη ελευθερία ως προς τις επιλογές του προγράμματός τους. Έστω και με κάποιους περιορισμούς που θα τίθενται από το κράτος [...].

Ένα ελεύθερο σχολείο προφανώς και «συντηρείται» ή και καταγράφει κέρδη από τις αμοιβές που λαμβάνει από τους πολίτες που το προτιμούν. Είναι όμως ταυτόχρονα και εκτεθειμένο στον ανταγωνισμό και ως εκ τούτου καλείται να προσφέρει ποιοτικές υπηρεσίες σε ανταγωνιστικές τιμές, διαφορετικά θα κλείσει….

Είναι βέβαιο ότι πολλοί θα θεωρήσουν αυτή την προοπτική αδύνατη. Κι΄ όμως η ανθρωπότητα πορεύτηκε για χιλιετίες χωρίς κρατικά σχολεία. Και σήμερα με τα τεχνολογικά δεδομένα που υπάρχουν τα ελεύθερα σχολεία θα πρόσφεραν πολύ περισσότερα από τα Κρατικά. Παρόλα αυτά ούτε καν τίθεται το θέμα και φυσικά όχι μόνο στην Ελλάδα…

Το γεγονός ότι δεν υπάρχει διεκδίκηση για ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΣΧΟΛΕΙΑ δείχνει και την υποχώρηση των Ιδεών της Ελευθερίας και την ανάγκη να διατυπωθούν εκ νέου…

Share

O κ. Γιάννης Νικολής είναι Ψυχίατρος, Ψυχαναλυτής Ομάδας, Διδάκτωρ Ψυχιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και ιδρυτής της Λέσχης Φιλελεύθερου Προβληματισμού στη Θεσσαλονίκη. Το 2018 ίδρυσε το «ΚΕΝΤΡΟ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» και εξέδωσε το νέο του βιβλίο υπό τον τίτλο «ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ στην ΕΛΛΑΔΑ της ΚΡΙΣΗΣ» από τις εκδόσεις «Θερμαϊκός».